Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Witamina B3 a rak skóry. Jak niacynamid może chronić przed nowotworem? Przegląd badań naukowych
2. Czy dieta może chronić przed rozwojem raka skóry?

Rak skóry jest najczęściej diagnozowanym nowotworem w USA [1], a w skali światowej roczna liczba nowych przypadków choroby wynosi 24,5 miliona [2]. Na naszej stronie mamy już artykuły poświęcone ochronie przed promieniowaniem UV, a ostatnio omówiliśmy pomocny w tym kontekście suplement diety. Teraz przyszedł czas na profilaktykę żywieniową.

Wpływ diety na rozwój nowotworów skóry – pierwsze odkrycia

Pierwsze badanie, które naświetliło rolę diety w rozwoju nowotworów wywoływanych przez promieniowanie UV, zostało opublikowane w 1939 r. [3] Wykazano, że u myszy dieta wysokotłuszczowa sprzyja powstawaniu zmian chorobowych [3]. Gryzonie poddawano działaniu promieni UV przez okres 6 miesięcy [3]. W tym czasie do rozwoju raka doszło u 50% osobników karmionych dietą wysokotłuszczową i tylko u 16% osobników karmionych dietą kontrolną [3]. Budujące było odkrycie, że gdy myszom w grupie eksperymentalnej zmieniono potem dietę na niskotłuszczową, negatywne konsekwencje wysokiej podaży tłuszczu udało się zneutralizować [4].

Dieta a nowotwór skóry – badania na ludziach

Jak wyglądają wyniki u ludzi? Celem badania prospektywnego z 2007 r. [5] było określenie wpływu diety na ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry (drugiego z najpowszechniejszych nowotworów skóry). Spożycie mięsa i tłuszczu powiązano tutaj z niemal czterokrotnym wzrostem ryzyka, a spożycie owoców i warzyw (przede wszystkim warzyw zielonych) – z dwukrotnym obniżeniem ryzyka [5].

Teraz pozostaje nam tylko sprawdzić, czy te zależności znajdą potwierdzenie w randomizowanych badaniach kontrolowanych. Czy interwencja w postaci diety niskotłuszczowej pozwoli zapobiec rozwojowi raka?

Dieta wysokotłuszczowa a nowotwór skóry

W 1994 r. na łamach New England Journal of Medicine opublikowano badanie sfinansowane ze środków National Cancer Institute (Narodowy Instytut Raka), przeprowadzone przez zespół badawczy U.S. Department for Veterans Affairs (amerykańska organizacja rządowa zajmująca się pomocą weteranom) [6]. Uczestnikami było 76 pacjentów po przebytych nowotworach skóry, a więc i z podwyższonym ryzykiem rozwoju kolejnych [6]. Zostali oni losowo podzieleni na dwie grupy. W pierwszej grupie badani mieli odżywiać się tak jak dotychczas, a w drugiej – przejść na dietę niskotłuszczową, rozumianą jako 20% kalorii pochodzących z tłuszczu [6].

Z tym, że jeśli zdamy sobie sprawę, jaka podaż tłuszczu jest dla naszego gatunku normalna, jasne staje się, że przetestowana tutaj dieta nie była nisko-, tylko raczej wysokotłuszczowa. Ludzie pierwotni pozyskiwali jedynie około 10% dziennych kalorii z tłuszczu [7]. Przez miliony lat, czyli jakieś 99,8% naszej ewolucji, praktycznie niemożliwe było, by udział tłuszczu w diecie człowieka regularnie przekraczał 10-15% dziennej podaży kalorycznej [8]. Taki właśni udział tego makroskładnika wypadałoby więc uznać za normę, a w diecie niskotłuszczowej powinien być on niższy. Trzeba jednak przyznać, że jeśli wziąć pod uwagę dzisiejsze realia, 20% to rzeczywiście stosunkowo mało. W diecie przeciętnego dorosłego Amerykanina z tłuszczu pochodzi bowiem 37% dobowych kalorii [9]. Tylko czy taka różnica wystarczy, by obniżyć ryzyko rozwoju raka?

Interwencja trwała 2 lata, a mierzonym efektem było pojawienie się nowych ognisk rogowacenia słonecznego – przednowotworowych zmian skórnych w postaci szorstkich, łuszczących się plam [6]. Jak się okazało, w momencie zakończenia badania, wśród uczestników w grupie kontrolnej wykwitów przybyło średnio 10, a w grupie eksperymentalnej stosującej dietę z obniżoną ilością tłuszczu – tylko 3 [6].

W obliczu tak imponujących wyników naukowcy postanowili sprawdzić, jak ta sama dieta niskotłuszczowa poradzi sobie z rakiem. Przeprowadzili więc kolejne badanie, tym razem na grupie 100 pacjentów cierpiących na raka skóry [10]. Po zakończeniu interwencji liczba zmian nowotworowych w grupie eksperymentalnej była aż 10 razy niższa niż w grupie kontrolnej [10].

Dieta wysokowęglowodanowa a nowotwór skóry

Rzecz jasna w kontekście zdrowia skóry problematyczny jest nie tylko nadmiar tłuszczu. W ogólnokrajowym badaniu przekrojowym przeprowadzonym w USA wśród kobiet w średnim wieku wykazano, że choć tłuszcz miał dwukrotnie silniejszy negatywny wpływ, wysokie spożycie rafinowanych węglowodanów również istotnie wiązało się z powstawaniem zmarszczek i atrofią skóry [11].

Osoby z przewlekle podwyższonym poziomem glukozy na czczo sprawiają wrażenie starszych, niż są w rzeczywistości – o około pół roku na każde dodatkowe 18 mg/dl w średnim poziomie cukru we krwi [12]. Oznacza to, że osoby, których wartości glikemii na czczo plasują się w granicach stanu przedcukrzycowego (ok. 120 mg/dl) wyglądają mniej więcej o rok starzej niż osoby, których glikemia na czczo utrzymuje się w normie (ok. 75 mg/dl) [12].

Od zaleceń do efektów – długa droga ku zdrowiu

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o jednym badaniu, w którym skuteczność diety niskotłuszczowej w profilaktyce raka skóry została zakwestionowana. Mowa tutaj o interwencji z udziałem 50 000 kobiet w wieku postmenopauzalnym, przeprowadzonej w ramach Women’s Health Initiative [13]. Nie wykazano tutaj, by obniżenie spożycia tłuszczu miało wywierać jakikolwiek wpływ na ryzyko zachorowania na raka skóry [13]. I nic w tym dziwnego. W końcu, żeby modyfikacja żywieniowa miała szansę przynieść efekty, musi zostać wcielona w życie, co w tym przypadku najwyraźniej nie miało miejsca. Tylko 31% kobiet w grupie eksperymentalnej stosowało się do otrzymanych wytycznych [14]. Brzmi banalnie, ale żeby dieta działała, trzeba ją naprawdę stosować.

Źródło: nutritionfacts.org

STRESZCZENIE:

Dieta może wpływać na ryzyko raka skóry – badania pokazują, że wysokie spożycie tłuszczu i mięsa zwiększa to ryzyko, natomiast warzywa, szczególnie zielone, mogą je obniżać. U osób, które przeszły na dietę niskotłuszczową, obserwowano znacznie mniej zmian przednowotworowych i nowotworowych.

Nie tylko tłuszcze są problemem – nadmiar cukrów prostych także szkodzi skórze, przyspieszając jej starzenie. Jednak nawet najlepsza dieta nie zadziała, jeśli nie będzie realnie stosowana. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule!

The post Czy dieta może chronić przed rozwojem raka skóry? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy dieta może chronić przed rozwojem raka skóry? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Metformina to z założenia lek na cukrzycę. Czy to możliwe, by przy okazji działała też przeciwstarzeniowo? W tej serii trzech artykułów sprawdzimy, co na ten temat mówią nam badania.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy metformina wydłuża życie?
2. Metformina jako lek długowieczności a możliwe skutki uboczne
3. Badanie TAME: metformina kontra starzenie się organizmu

Jak pokazał przegląd systematyczny z 2017 r., osoby z cukrzycą leczone metforminą mogą żyć dłużej, niż osoby, które na cukrzycę nigdy nie chorowały [1]. Istnieją zatem powody, by przypuszczać, że metformina wykazuje działanie przeciwstarzeniowe — opóźnia rozwój i progresję chorób związanych z wiekiem i tym samym zwiększa nasze szanse na dłuższe życie w zdrowiu [1]. Teraz pozostaje nam tylko sprawdzić, czy ta hipoteza znajduje potwierdzenie w badaniach klinicznych.

Metformina a starzenie się – badanie na ludziach zdrowych

Na początek może kilka niewielkich, krótkich badań z udziałem zdrowych ochotników. Jedno z nich opublikowane zostało w 2018 r. [2]: uczestnicy na okres kilku tygodni zostali losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup i przyjmowali albo metforminę, albo placebo. Efekty interwencji oceniono na podstawie biopsji tkanki mięśniowej i tłuszczowej [2]. W grupie eksperymentalnej odnotowano korzystne zmiany ekspresji genów odpowiedzialnych za wiele różnych aspektów procesu starzenia się, jak również obiektywną poprawę czynników ryzyka chorób, np. poziomu cholesterolu LDL i trójglicerydów [2]. Jednak tym, co interesuje nas najbardziej, są ostateczne efekty, a więc np. wystąpienie choroby, czy zgon pacjenta. I tak oto przechodzimy do głównego tematu dzisiejszego artykułu: badania TAME (Targeting Aging with Metformin) [3].

Metformina w badaniu TAME

Projekt narodził się z inicjatywy American Federation for Aging Research, a jego założeniem jest przetestowanie działania metforminy w randomizowanej interwencji z udziałem 3000 osób w wieku 65-79 lat, niechorujących na cukrzycę, którzy przez okres 6 miesięcy przyjmować będą albo metforminę, albo placebo [3]. Celem eksperymentu jest określenie wpływu leku na schorzenia związane z wiekiem, takie jak choroby serca, nowotwory, czy demencja, jak również na ryzyko śmierci [3]. Jak twierdzi jeden z naukowców pracujących przy badaniu, stosowane aktualnie rozwiązania to nie leczenie, tylko „wymiana jednej choroby na inną” [4]. Pacjent pokona raka, po to, tylko żeby rok później umrzeć na zawał serca. „Naszym celem jest udowodnić, że opóźnienie procesu starzenia to najlepszy sposób na opóźnienie rozwoju chorób” [4].

Niestety, chociaż TAME zostało zatwierdzone przez FDA już w 2015 r. [5], jak na razie projekt utknął w martwym punkcie. Przyczyna jest chyba oczywista. Cytując redaktora naczelnego jednego z czasopism naukowych poświęconych tematyce anti-aging, „Nie ma tutaj mowy o jakimkolwiek zysku finansowym” [6]. Patent oryginalnego preparatu metforminy wygasł dziesiątki lat temu, a generyki kosztują dosłownie grosze. Panuje niby powszechna zgoda, że oto nadarza się okazja, by „zrobić dobry użytek z 75 milionów dolarów” [6], ale mimo tego na chwilę obecną udało się uzbierać tylko 11 milionów dolarów od darczyńców prywatnych [7].

Na wyniki trzeba będzie jeszcze trochę poczekać, ale niektórym ta luka w dowodach naukowych zupełnie nie przeszkadza. Chodzą słuchy, że specjaliści od nowych technologii w Dolinie Krzemowej zaczęli już brać metforminę w pogoni za długowiecznością [8], mimo że oficjalnie lek dostępny jest na receptę, wyłącznie dla osób z cukrzycą [9].

Metformina – sprzeczne wyniki analiz

Metformina jest tania, stosunkowo bezpieczna, a jej działanie przeciwstarzeniowe czyni z niej jednego z naszych najbardziej obiecujących sprzymierzeńców w zwalczaniu chorób związanych z wiekiem [10]. Nie oczekujmy jednak cudów. Mimo że ogłoszona została „magicznym lekiem” [11] w dotychczasowych badaniach metformina wypadła nie najlepiej. U myszy jej korzystny wpływ na długość życia okazał się znikomy i zależny od dawki [12]. W najlepszym wypadku metformina może wydłużać życie niektórych gatunków myszy o 5%, ale podawana w wyższych dawkach działa dokładnie na odwrót – pod jej wpływem gryzonie żyją krócej [12].

Powodem, dla którego w badaniu TAME pokłada się tyle nadziei, jest jego potencjał ustanowienia precedensu [6]. Jeśli organy regulacyjne, takie jak FDA, zatwierdziłyby metforminę do stosowania w roli leku przeciwstarzeniowego, z punktu widzenia przemysłu farmaceutycznego badania w dziedzinie nowych terapii ukierunkowanych na proces starzenia mogłyby stać się atrakcyjnym kierunkiem masowych inwestycji, a napływ funduszy byłby dla tego obszaru badawczego szansą na dalszy rozwój [6].

Kolejne zastrzeżenia co do potencjału metforminy jako zdrowotnego panaceum pojawiły się w 2002 r., kiedy to na łamach New England Journal of Medicine ukazało się badanie „Diabetes Prevention Program” [13]. Tysiące pacjentów ze stanem przedcukrzycowym przez wiele lat przyjmowało albo metforminę, albo placebo [13]. Celem było sprawdzenie, czy lek pozwoli zapobiec przejściu stanu przedcukrzycowego w pełnoobjawową cukrzycę [13]. Ogólne wyniki były pozytywne: w grupie przyjmującej metforminę odnotowano 31% mniej przypadków cukrzycy niż w grupie placebo [13]. Korzystne działanie leku nie było jednak uniwersalne. Znacznej poprawy nie odnotowano, na przykład, wśród osób powyżej 60. roku życia [13]. Poza tym lek pomógł tak naprawdę tylko osobom najbardziej zagrożonym – z II stopniem otyłości i najwyższym poziomem cukru we krwi [13]. Wśród uczestników, których poziom cukru we krwi był niższy (ponad normę, ale nie aż tak bardzo) i których BMI nie było wyższe niż 35, znacznej redukcji ryzyka rozwoju cukrzycy już nie odnotowano [13].

Podobne (a nawet jeszcze większe) rozbieżności stwierdzono w niewielkim badaniu z 2004 r. [14] Wśród osób, które same chorowały na cukrzycę albo miały przypadki cukrzycy w rodzinie, leczenie metforminą rzeczywiście przełożyło się na zmniejszenie insulinooporności (przyczyny stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu II) [14]. Niestety na osoby niechorujące i bez predyspozycji genetycznych lek podziałał dokładnie na odwrót – po zastosowaniu metforminy ich insulinooporność tylko się nasiliła [14]. Mamy zatem poprawę wśród cukrzyków, ale u osób zdrowszych zmiana była już tylko na gorsze [14].

Wygląda więc na to, że choć w badaniach z udziałem cukrzyków metforminę powiązano ze zwiększeniem szans na długowieczność, wyników tych nie można ekstrapolować na osoby zdrowe [1]. We wspomnianym już przeglądzie systematycznym z 2017 r. [1] sami autorzy zaznaczają, że ich zdaniem na chwilę obecną nie ma dowodów, które uzasadniałyby zastosowanie metforminy w terapii przeciwstarzeniowej z przeznaczeniem dla ogółu populacji.

Co zamiast metforminy?

Mamy na szczęście alternatywę, która działa nawet lepiej, a przy tym jest bezpieczniejsza. W badaniu „Diabetes Prevention Program” [13] oprócz grup przyjmujących metforminę i placebo była jeszcze jedna, w której przetestowano zmiany w zakresie stylu życia – dietę niskotłuszczową, obniżającą cholesterol, w połączeniu z aktywnością fizyczną o umiarkowanej intensywności, typu szybki marsz, w wymiarze co najmniej 20 minut dziennie. Wiemy już, że w porównaniu z placebo metformina obniżyła ryzyko rozwoju cukrzycy o 31% [13]. A jak wyglądały wyniki w trzeciej grupie? Zdrowsze odżywianie i systematyczny ruch powiązano z redukcją ryzyka aż o 58% [13]. Proste zmiany w zakresie stylu życia okazały się niemal dwa razy skuteczniejsze niż metformina [13]. Ich dodatkową przewagą było niższe prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ubocznych [13]. Przykładowo: w grupie przyjmującej metforminę było aż sześć razy więcej przypadków dolegliwości żołądkowo-jelitowych [13].

Metformina czy zdrowe nawyki – co jest skuteczniejsze?

Wnioski z innych randomizowanych badań kontrolowanych w tym zakresie wyglądają bardzo podobnie: w profilaktyce cukrzycy zmiany w zakresie stylu życia przynoszą lepsze efekty niż podejście farmakologiczne [15]. Żeby było ciekawiej, w „Diabetes Prevention Program” uczestnicy w grupie, która testowała potencjał diety i aktywności fizycznej otrzymali w tym zakresie określone instrukcje, jednak nikt nie sprawdzał, w jakim stopniu stosowali się do tych wytycznych [13]. Oznacza to, że z przestrzeganiem zasad zdrowszego stylu życia mogło być różnie, a mimo tego ryzyko i tak udało się obniżyć o prawie 60% [13]. Taką samą redukcję odnotowano w innym badaniu nad profilaktyką cukrzycy, opublikowanym w New England Journal of Medicine w 2001 r. [16] W tym przypadku autorzy poszli o krok dalej i postanowili zbadać, jak bardzo uczestnicy, którzy w pełni przestrzegali wytycznych, zmniejszyli swoje ryzyko zachorowania.

Analizując wyniki, badacze odkryli, że dosłownie garstce uczestników udało się zrealizować nawet najbardziej przystępne z wyznaczonych celów [16]. Swój poziom aktywności fizycznej zwiększyło tylko około 30% badanych, a jedynie 25% spożywało zalecane dzienne minimum błonnika (którego skoncentrowanym źródłem są nieprzetworzone produkty roślinne) i w wystarczającym stopniu ograniczyło swoje spożycie tłuszczów nasyconych (głównie w postaci nabiału, słodyczy, kurczaka i wieprzowiny) [16]. Mimo wszystko każda poprawa jest lepsza niż żadna, więc ostatecznie ich ryzyko rozwoju cukrzycy było niższe niż w grupie kontrolnej [16]. A co się stało z badanymi, którzy przestrzegali wszystkich zaleceń bez wyjątku (albo przynajmniej 4 z 5)? Liczba przypadków cukrzycy wyniosła w tej grupie równe zero, więc, w gruncie rzeczy, swoje ryzyko obniżyli oni o 100% [16].

Źródło: nutritionfacts.org

STRESZCZENIE:

Badanie TAME ma na celu sprawdzenie, czy metformina – lek na cukrzycę – może spowolnić proces starzenia u zdrowych osób. Dotychczasowe analizy sugerują, że cukrzycy leczeni metforminą żyją dłużej, ale nie ma dowodów, że działa to także u osób bez cukrzycy. Projekt, zatwierdzony przez FDA w 2015 r., napotyka trudności finansowe, ponieważ metformina jest tania i nie przynosi zysków firmom farmaceutycznym.

Badania pokazują, że metformina może zmniejszać ryzyko cukrzycy o 31%, ale zdrowy styl życia – dieta i aktywność fizyczna – jest znacznie skuteczniejszy, redukując ryzyko aż o 58%. Choć metformina jest obiecującym lekiem, najlepszym sposobem na długowieczność pozostają sprawdzone nawyki zdrowotne.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wpływie metforminy na zdrowie i długowieczność? Zajrzyj do naszego artykułu!

The post Badanie TAME: metformina kontra starzenie się organizmu first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Badanie TAME: metformina kontra starzenie się organizmu pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

W 2019 r. opublikowano wyniki randomizowanego badania VITAL, które miało na celu sprawdzenie, czy suplementacja witaminy D może zapobiegać rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych i raka [1]. Przetestowano w nim również olej rybny i tutaj wyniki były zdecydowanie niezadowalające ‒ w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych okazał się całkiem bezskuteczny [1]. Witamina D wypadła nieco bardziej obiecująco. Wśród uczestników, których masa ciała mieściła się w granicach normy, suplementacja przełożyła się na zmniejszenie zapadalności na nowotwór [2] ‒ 24% niższe ryzyko zachorowania na raka w ciągu 5 lat [3]. Niestety wśród uczestników z nadwagą i otyłych takich efektów już nie odnotowano [3], co może być kwestią przetestowanej dawki. Badani przyjmowali 2000 IU witaminy D dziennie, co dla osób z nadwagą i otyłością, ze względu na ich wyższe zapotrzebowanie, mogło być niewystarczające [4]. Podczas gdy osobom o normalnej masie ciała takie dawkowanie pozwala uzyskać docelowe stężenie witaminy D we krwi, osoby otyłe mogą potrzebować dawki przynajmniej dwa do trzech razy wyższej: 3000-6000 IU dziennie [4].

Bardzo podobnie wyglądały wyniki największego w historii badania nad wpływem suplementacji witaminy D na ryzyko rozwoju cukrzycy [5]. Wśród osób ze stanem przedcukrzycowym dawka witaminy D w wysokości 4000 IU dziennie obniżyła o 29% prawdopodobieństwo przejścia schorzenia do stadium pełnowymiarowej cukrzycy [5]. Z tym że efekty odnotowano tylko wśród uczestników, którzy nie byli otyli [5]. Dlatego też na przyszłość dobrze by było, gdyby w badaniach klinicznych brano pod uwagę rezultaty, jakie daje osiągnięcie określonego stężenia witaminy D we krwi, nie sama suplementacja z góry narzuconą, uniwersalną dawką [6].

Przykładowo: w badaniu z 2018 roku wykazano, że kobiety z poziomem witaminy D we krwi wynoszącym 60 ng/ml lub więcej miały o 82% mniejsze ryzyko zachorowania na raka piersi w porównaniu z kobietami, u których poziom witaminy D był niższy niż 20 ng/ml [7]. Co więcej, uczestniczki miały tym niższe ryzyko rozwoju choroby, im wyższy był ich poziom witaminy D w organizmie [7]. Z tym że było to badanie obserwacyjne, więc chociaż punktem wyjścia były tutaj dane z randomizowanych badań kontrolowanych, trzeba mieć na uwadze potencjalny wpływ czynników zakłócających: może wyższe stężenie witaminy D w organizmie było tutaj wynikiem regularnej ekspozycji na światło słoneczne, na przykład w ramach codziennego joggingu [8]. Przecież aktywność fizyczna, sama w sobie, może obniżać ryzyko rozwoju raka piersi [9].

Jeśli w danym badaniu testowana interwencja przyniosła korzystne efekty tylko w konkretnych podgrupach uczestników (jak na przykład obniżenie ryzyka rozwoju raka wśród osób, które nie mają nadwagi albo obniżenie ryzyka rozwoju cukrzycy wśród osób, które nie są otyłe), wiemy na pewno, że wyniki poddane zostały analizie wtórnej [10]. Oznacza to, że po tym, jak interwencja nie przyniosła oczekiwanych rezultatów u ogółu badanych, naukowcy przeanalizowali zgromadzone dane raz jeszcze, z nadzieją, że poprawę odnotowano przynajmniej w konkretnych podgrupach [10]. Jest to praktyka dość powszechna, ale wyniki takich badań należy interpretować z dużą dozą ostrożności [8]. W końcu, jeśli się trochę postarać, w każdym zbiorze danych można na siłę znaleźć jakiś wynik pozytywny. Jednak w metaanalizie z 2020 r. [11] zestawiono ze sobą wszystkie badania nad suplementacją witaminy D w profilaktyce cukrzycy typu 2 i wykazano, że wśród osób w stanie przedcukrzycowym, dawka w wysokości co najmniej 1000 IU dziennie rzeczywiście obniża ryzyko rozwoju cukrzycy. Ponadto wyniki trzech obszernych badań nad profilaktyką cukrzycy sugerują, że suplementacja witaminą D może prowadzić do zmniejszenia ryzyka zachorowania o około 10% [12].

A co wyniknie z zestawienia ze sobą wszystkich badań nad witaminą D w kontekście profilaktyki raka? W metaanalizie z 2019 r. [13] wykazano, że suplementacja witaminy D obniża o 13% ryzyko śmierci w wyniku nowotworu w ciągu kolejnych 3-10 lat. Co prawda, jeśli chodzi o ryzyko zachorowania na raka, korzystnego wpływu już nie odnotowano, ale ryzyko śmierci spadło w stopniu istotnym statystycznie [13]. W praktyce chodzi tu o różnicę naprawdę niewielką: ryzyko śmierci z powodu raka w ciągu kilku lat uległo obniżeniu z około 24 na 1000 osób do około 21 na 1000 osób [14]. Nie zmienia to jednak faktu, że witamina D została oficjalnie powiązana z redukcją śmiertelności raka i to na podstawie kompleksowej analizy 10 randomizowanych badań kontrolowanych, z udziałem ponad 80 000 uczestników [14].

Należy zaznaczyć, że 13-procentowy spadek śmiertelności z powodu raka nie musi być wcale równoznaczny z dłuższym życiem [13]. Suplementacja witaminy D nie wspomaga bowiem profilaktyki głównej przyczyny śmierci ‒ choroby niedokrwiennej serca. Obniżenie ryzyka śmierci wywołanej chorobą nowotworową przekłada się na większe szanse na dłuższe życie tylko w przypadku osób, które mają bardzo niskie ryzyko śmierci w wyniku choroby niedokrwiennej serca. Rak jest zabójcą nr 2, którego udział w śmiertelności całkowitej nabiera na znaczeniu tylko wtedy, gdy nie grozi nam choroba niedokrwienna serca ‒ zabójca nr 1. Rzecz jasna wyjątkiem od tej reguły są osoby, których ryzyko śmierci w wyniku raka jest, z jakiegokolwiek powodu, szczególnie wysokie.

W przypadku braku dostatecznej ekspozycji na słońce zalecana dawka witaminy D3 to 2000 IU dziennie. Ważne, by była to suplementacja codzienna, bo wygląda na to, że przyjmowanie ogromnych dawek raz na miesiąc czy rok nie obniża ryzyka śmierci w wyniku raka [15]. Ponadto najlepszym wyborem będzie witamina D3 [16]. W przeszłości sugerowano, że pod względem skuteczności witamina D2 niczym nie różni się od D3 [16]. Obecnie wiemy jednak, że D3 działa lepiej [16] ‒ poziom witaminy D we krwi podnosi o 74-75%, a D2 w takiej samej dawce tylko o 33-34% [17]. Wynika z tego, że witamina D3 zwiększa poziom witaminy D w organizmie mniej więcej dwa razy skuteczniej [17].

A ma jakieś znaczenie, czy wybierzemy witaminę D w postaci zamkniętego w kapsułkach proszku, czy preparatu w płynie, na bazie oleju bądź wody? Nie, wszystkie podnoszą poziom witaminy D w organizmie jednakowo skutecznie (wykres 1) [18].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy witamina D wpływa na ryzyko cukrzycy, raka i śmiertelność całkowitą? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy witamina D wpływa na ryzyko cukrzycy, raka i śmiertelność całkowitą? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Kiedy ćwiczyć, żeby schudnąć?
2. Aktywność fizyczna a odchudzanie i kontrola poziomu cukru we krwi: lepiej ćwiczyć na czczo, czy po posiłkach?

W 2016 r. przeprowadzono przegląd systematyczny i metaanalizę badań nad tym, jak pora treningów wpływa na metabolizm [1]. Wykazano tutaj, że najlepsze rezultaty przynoszą ćwiczenia na czczo [1]. Przełomowe prace w tym zakresie opublikowała grupa japońskich naukowców, którzy posunęli się nawet do stwierdzenia, że „gdyby aktywność fizyczna była lekiem spalającym tkankę tłuszczową, skuteczna byłaby tylko, jeśli przyjmowano by ją przed śniadaniem” [2]. Jednak jak wynika z badań ankietowych, odsetek osób, które ćwiczą przed śniadaniem, na ten moment jest niewielki [3]. Można oczywiście zachęcać ludzi do zmian, ale najpierw dobrze byłoby się upewnić, że te obiecujące rezultaty zaobserwowane w ciągu 24 godzin przekładają się na utratę wagi w perspektywie długoterminowej. Podstawy teoretyczne mamy solidne, teraz nadszedł czas, by przetestować je w praktyce.

W badaniu z 2010 r. [4] sprawdzono, jak pora treningów wpływa na przyrost masy ciała. Uczestnicy przez 6 tygodni jedli nawet do 4500 kcal dziennie, a przy tym intensywnie trenowali, łącznie przez 300 minut w tygodniu. Ich treningi przeprowadzano albo na czczo po nocnym poście, albo po posiłku [4]. Grupa kontrolna, która nie ćwiczyła w ogóle, przytyła około 3 kg, a grupa, która ćwiczyła po posiłkach ‒ niecałe 1,5 kg [4]. Najmniej, bo tylko jakieś 0,8 kg, na wadze przybrali uczestnicy, którzy ćwiczyli przed śniadaniem. Ich przyrost masy ciała był prawie dwa razy mniejszy niż w grupie poposiłkowej, mimo że trenowali dokładnie tyle samo [4]. No dobrze, a co z utratą wagi?

Badanie z 2014 r. [5]: 20 młodych kobiet ćwiczyło 3 godziny w tygodniu albo na czczo, albo po posiłku. Taka sama dieta, taka sama ilość aktywności fizycznej i niestety, mniej więcej taka sama liczba utraconych kilogramów [5]. Grupa, która trenowała przed posiłkami, zgubiła, co prawda jakieś 0,5 kg więcej (ok. 1,6 kg vs. ok. 1 kg) [5]. Różnica ta nie osiągnęła jednak istotności statystycznej, co oznacza, że równie dobrze mogło to być dzieło zwykłego przypadku [5]. W 6-tygodniowym badaniu z 2013 r. [6] uczestnicy na czczo lub po posiłkach wykonywali treningi o niskiej objętości i wysokiej intensywności. Tutaj też nie wykazano, by pora wysiłku fizycznego robiła jakąkolwiek znaczącą różnicę [6].

Co może być przyczyną tych rozczarowujących wyników? Przypuszcza się, że zwiększone spalanie tłuszczu wywołane treningiem przedposiłkowym może być „neutralizowane” przez niższą termogenezę indukowaną dietą [5]. Innymi słowy, na przetworzenie posiłku potreningowego nasz organizm zużywa mniej kalorii, niż na przetworzenie posiłku zjedzonego przed wysiłkiem fizycznym. Kiedy ćwiczymy po jedzeniu, do naszego organizmu docierają sprzeczne sygnały [7]. Z jednej strony wykonujemy aktywność fizyczną, a więc jest to znak dla organizmu, że zgromadzone zapasy energetyczne należy wykorzystać jako paliwo. Z drugiej natomiast jesteśmy zaraz po jedzeniu, co sygnalizuje, że czas przejść w tryb przyswajania i magazynowania energii [7]. I to właśnie wynikająca z tego konfliktu „hormonalna szarpanina”, i związane z nią wyzwanie metaboliczne [7], może stanowić przyczynę o 15-40% większego wydatku kalorycznego [8]. Pod wpływem tego odkrycia pojawiły się głosy, że w takim razie, patrząc przez pryzmat utraty wagi, najlepiej jest ćwiczyć po posiłkach [9]. Z tym że metabolizm jest procesem bardzo wydajnym, więc 15-40% to w praktyce jakieś 3-12 kcal [8]. Jest to różnica bardzo znikoma, szczególnie jeśli wziąć pod uwagę fakt, że w badaniach nad bilansem tłuszczu w ciągu 24 godzin wykazano ogromne rozbieżności na korzyść treningów na czczo [10]. Przecież zgodnie z wynikami aktywność fizyczna przed posiłkiem zwiększa dobowe spalanie tłuszczu nawet o 500 kcal [10].

Na szczęście istnieje jeszcze jedno potencjalne wyjaśnienie, możliwe, że bardziej sensowne. Może niezaprzeczalny deficyt tłuszczu uzyskany w dni z treningami na czczo jest nadrabiany poprzez większe magazynowanie tłuszczu w dni beztreningowe [11]. Nasz organizm lubi mieć w zanadrzu zapas tkanki tłuszczowej i tak łatwo się z nią nie rozstaje [11]. W miarę możliwości robi więc wszystko, by do redukcji nie dopuścić [11]. Jeśli spojrzeć na te nieudane badania nad utratą wagi, w obu przypadkach uczestnicy ćwiczyli tylko 3 dni w tygodniu, więc ich organizm na zrekompensowanie sobie jakiegokolwiek deficytu miał większość tygodnia [11]. Przydałoby się badanie, w którym uczestnicy ćwiczyliby, na czczo albo po posiłku, we wszystkie dni tygodnia albo przynajmniej w większości dni tygodnia. Może wtedy zapasy tłuszczu byłyby nieustannie spalane, bez przerw na nasilone magazynowanie?

Zupełnie inne zasady obowiązują w przypadku pacjentów z cukrzycą [12]. Jak można sobie wyobrazić, mięśnie pochłaniające nadmiar glukozy z krwiobiegu podczas wysiłku fizycznego to scenariusz idealny dla osób, które zmagają się z podwyższonym poziomem cukru we krwi [13]. W badaniu z 2013 r. [14] wykazano, że aktywność fizyczna po posiłku może obniżać glikemię równie skutecznie, co niektóre z przeciwcukrzycowych leków. W badaniu z 2009 r. [15] uczestnikami były osoby z cukrzycą typu 2. Eksperyment polegał na 20-minutowym, rekreacyjnym (ok. 3 km/h) spacerze, albo przed kolacją, albo po kolacji. Jak się okazało, grupa, która spacerowała po kolacji, złagodziła poposiłkowy skok cukru we krwi aż o 30% [15]. Ten sam posiłek, taka sama ilość aktywności fizycznej, a wpływ na kontrolę poziomu cukru we krwi tak znacząco różny [15]. Jak się okazuje, wystarczy już 10-minutowy spacer, aby poczuć różnicę [16]. Także w przypadku podwyższonego poziomu cukru we krwi, zamiast na czczo lepiej jest ćwiczyć po posiłkach.

Glukoza z posiłku zaczyna pojawiać się w krwiobiegu po upływie 15-20 minut od pierwszego kęsa [17]. Przez kolejne 30 minut jej poziom stopniowo wzrasta, a mniej więcej po godzinie od rozpoczęcia jedzenia osiąga wartość najwyższą. Następnie w ciągu kilku godzin wraca do stanu sprzed posiłku [17]. Zatem z myślą o optymalnej kontroli poziomu cukru we krwi osoby ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą powinny zaczynać ćwiczenia 30 minut po rozpoczęciu posiłku i kontynuować najlepiej przez godzinę [17]. Tym sposobem mogą mieć pewność, że w czasie aktywności obejmą moment kluczowy, gdy stężenie cukru we krwi jest najwyższe [17]. Jeśli ktoś ma możliwość ćwiczyć tylko po jednym posiłku, najlepszym wyborem będzie kolacja [17]. Kontrola poziomu cukru zależy bowiem od rytmu dobowego i najsłabsza jest właśnie w porze wieczornej [17]. Alternatywnie można też ćwiczyć po śniadaniu [18]. W takim wypadku ważne jest przeniesienie na porę śniadaniową większości dziennej podaży kalorycznej [18]. Tym sposobem największy posiłek zjada się jeszcze przed treningiem, a potem tylko mały obiad i małą kolację, plus 2-3 przekąski [18]. No i w końcu trzecia opcja: jeśli istnieje taka możliwość, ćwiczyć można też trzy razy dziennie, po każdym posiłku [18].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Aktywność fizyczna a odchudzanie i kontrola poziomu cukru we krwi: lepiej ćwiczyć na czczo, czy po posiłkach? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Aktywność fizyczna a odchudzanie i kontrola poziomu cukru we krwi: lepiej ćwiczyć na czczo, czy po posiłkach? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to ostatni z serii trzech artykułów poświęconych płatkom owsianym w leczeniu cukrzycy. Do czasu odkrycia insuliny pacjentom z cukrzycą lekarze przepisywali dietę wysokowęglowodanową. Na naszej stronie mamy już kilka artykułów, o tym, jak w leczeniu cukrzycy typu 2 sprawdza się dieta roślinna. Tym razem przyjrzymy się badaniom nad dietą owsianą. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy osoby z cukrzycą mogą jeść owsiankę?
2. Na czym polega korzystny wpływ owsianki na kontrolę poziomu cukru we krwi?
3. Badania nad owsianką w kontekście leczenia cukrzycy

Tysiące lat temu, w starożytnym Egipcie, cukrzyca opisywana była jako „nadmierne oddawanie moczu” albo, bardziej poetycko, jako „rzeka Nil płynąca między nogami” [1]. Jak na ironię, zalecanym lekarstwem była dieta złożona z pszenicy, winogron, miodu i owoców jagodowych [1]. Termin „cukrzyca” wymyślony został ponad 500 lat później, a jego autor w leczeniu schorzenia również przepisywał swoim pacjentom dietę wysokowęglowodanową [2]. Później, do czasu odkrycia insuliny, osobom z cukrzycą życie ratowała dieta owsiana [3]. Mechanizm jej działania był zupełnie niezrozumiały, dopóki na scenę nie wkroczył sir Harold Himsworth [4], który dokonał rozróżnienia między cukrzycą typu 1 i 2, oraz zdefiniował pojęcie insulinooporności [5]. Już po zaledwie dwóch dniach na diecie wysokotłuszczowej wypicie słodzonej wody może skutkować dwa razy większym skokiem cukru we krwi, w porównaniu do diety wysokowęglowodanowej, która była stosowana przez taki sam odcinek czasu [6].

Pod względem druzgocących skutków zdrowotnych cukrzyca typu 2 to taka dżuma XXI w. [7] Może, aby skutecznie jej, przeciwdziałać warto dać drugą szansę niemalże już zapomnianej, krótkotrwałej interwencji żywieniowej w postaci diety owsianej [7]? Jest to w końcu rozwiązanie nie dość, że tanie, to jeszcze, uwaga spoiler, wysoce skuteczne, które pozwala poprawić kontrolę poziomu cukru we krwi wśród pacjentów z cukrzycą typu 2 [7]. Zasady są proste: pacjenci zjadają do 2,5 szklanki płatków owsianych, trzy razy dziennie, bez żadnych dodatków z wyjątkiem ziół, przypraw i niewielkich ilości surowych warzyw [7]. Ile trwa taka kuracja? Tylko kilka dni [7]. Należy zauważyć, że dzienna podaż kaloryczna wynosi tu zaledwie jakieś 1000 kcal [7]. Mamy tu zatem do czynienia z dietą roślinną, niskokaloryczną, niskotłuszczową (tłuszczów dodanych nie przewiduje się w ogóle), bez dodatku soli i wykluczającą spożycie jakichkolwiek produktów odzwierzęcych [7].

Czy kilka dni na owsiance naprawdę może zrobić jakąkolwiek różnicę? W 2019 r. [8] opublikowano opis przypadku wykorzystania owsianki w leczeniu pacjentki przebywającej na oddziale intensywnej terapii, z powodu ciężkiej postaci insulinooporności. W ciągu 48 godzin od przyjęcia do szpitala stan pacjentki stał się na tyle poważny, że musiała przyjmować ponad 200 jednostek insuliny na dobę [8]. Na początku kobieta dojelitowo dostawała standardową mieszankę odżywczą dla cukrzyków, niestety z marnym skutkiem [8]. Lekarze postanowili wówczas tym samym sposobem podać chorej owsiankę z warzywami [8] (mieli chyba w zanadrzu jakiś wyjątkowo dobry blender). Jakie były efekty? Zdumiewające! Liczby mówią tutaj same za siebie: poziom glukozy na czczo w ciągu pięciu dni z ok. 250 mg/dl spadł do ok. 100 mg/dl [8]. Mało tego, ten niższy, niemalże w normie poziom cukru odnotowano przy dziennej dawce insuliny w wysokości ok. 40 jednostek [8]. Przypomnijmy, przed owsianą interwencją pacjentka przyjmowała ponad 200 jednostek insuliny na dobę [8]. Jej poziom cukru był więc teraz niższy, mimo że przyjmowała mniej insuliny, i to mniej aż o 160 jednostek!

No dobrze, wiemy już, że w sytuacji ratowania życia, na oddziale intensywnej terapii, dzięki diecie owsianej można osiągnąć efekty graniczące z cudem, ale co z normalną cukrzycą? Co dobrego może wyniknąć z tych kilku dni na owsiance, skoro potem osoba z cukrzycą wróci do tego, co jadła przed kuracją? W wielu badaniach wykazano, że korzystny wpływ diety owsianej potrafi utrzymywać się nawet przez miesiąc [7]. Przykładowo: w 2019 r. przeprowadzono randomizowane, kontrolowane badanie w układzie krzyżowym, w którym pod względem wpływu na kontrolę poziomu cukru we krwi dietę owsianą porównano z tradycyjną, niskokaloryczną dietą dla cukrzyków [9]. Jak się okazało, wśród uczestników na diecie owsianej nie dość, że zapotrzebowanie na insulinę po upływie zaledwie dwóch dni spadło o ok. 40%, to jeszcze lepsze były też ich wyniki pomiaru hemoglobiny glikowanej (HbA1C), czyli wskaźnika glikemii długoterminowej, wykonanego cztery tygodnie później [9]. Zatem mówimy tutaj o znacznym zmniejszeniu dziennej dawki insuliny, które miało miejsce niemalże natychmiast, a korzystne efekty zauważalne były jeszcze kilka tygodni później [9]. Tylko czy ilość przyjmowanej insuliny ma w ogóle jakieś znaczenie? Tak, insulina powoduje przybieranie na wadze, a wyższa masa ciała oznacza większą insulinooporność [9] ‒ istne błędne koło. Dieta owsiana pozwala zmniejszyć insulinoporność, więc leczy cukrzycę u źródła. Nie mówiąc już o tym, że wysokie stężenie insuliny w organizmie wiąże się ze zwiększeniem prawdopodobieństwa zachorowania na raka i podwyższeniem ryzyka śmiertelności całkowitej [10].

Wyniki innych badań wyglądały bardzo podobnie. Dwa dni na owsiance pozwalają znacząco zmniejszyć zapotrzebowanie na insulinę i poprawić poziom cukru we krwi, a korzystne działanie utrzymuje się przez okres do czterech tygodni [11]. Weźmy na przykład badanie z 2008 r. [12]: uczestnikami byli tutaj pacjenci z nieunormowaną cukrzycą. Po dwóch dniach na diecie owsianej ich dzienną dawkę insuliny udało się zmniejszyć o 40%, a średni poziom cukru we krwi mieli praktycznie w normie [12]. Chociaż sama interwencja trwała tylko dwa dni, odnotowane tutaj zmiany były znaczące i trwałe. Niższe zapotrzebowanie na insulinę i poprawa glikemii zauważalne były jeszcze kilka tygodni po zakończeniu badania, nawet po tym, jak badani wrócili do swojej normalnej diety [12]. Wystarczyły dwa dni na owsiance, a ilość potrzebnej insuliny zmniejszyła się aż o 40% i w dodatku efekty utrzymywały się jeszcze miesiąc później [12]. Ale chwila, jak to możliwe, że ta krótkotrwała interwencja przyniosła takie spektakularne rezultaty, które jakimś cudem były widoczne jeszcze po kilku tygodniach [9]? Pod względem maksymalizacji spożycia żywności o działaniu ochronnym nic nie może się równać z dietą roślinną opartą na produktach nieprzetworzonych [13] i to właśnie ten sposób odżywiania byłby wyborem optymalnym, przy założeniu, że celem jest zahamowanie rozwoju cukrzycy typu 2 na stałe. Dieta owsiana jest rozwiązaniem bardziej krótkoterminowym, ale przynajmniej skutecznym. Wyklucza przecież wszelkie produkty odzwierzęce, a to właśnie ich spożycie wydaje się stanowić główny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy [13]. Owsiana kuracja może i trwa tylko dwa dni, ale co istotne, są to dwa dni bez tłuszczów nasyconych [13]. W tym krótkim czasie insuliooporność zmniejszyć można do tego stopnia, że efekty utrzymają się przez co najmniej kilka tygodni, nawet w przypadku powrotu do normalnych nawyków żywieniowych [13].

Jedno istotne ostrzeżenie: decydując się wypróbować diety owsianej, należy uprzedzić lekarza, że konieczne będzie zmniejszenie dawki leków przeciwcukrzycowych [7]. W przeciwnym wypadku może zrobić się naprawdę niebezpiecznie. Aż strach pomyśleć, co by się stało, gdyby kobieta z przytoczonego wyżej opisu przypadku [8] po interwencji z owsianką w roli głównej w dalszym ciągu dostawała 200 jednostek insuliny. Jej poziom cukru we krwi byłby tak niski, że skończyłoby się to dla niej śmiercią. W związku z tym owsianych interwencji nie można przeprowadzać u pacjentów, którzy nie będą w stanie zgłosić lekarzowi objawów niskiego poziomu cukru we krwi (np. z powodu zaawansowanej demencji) [13]. Zatem minusy diety owsianej sprowadzają się chyba tylko do tego, że działać może aż za dobrze. Ścisły nadzór lekarza jest więc absolutnie obowiązkowy.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Badania nad owsianką w kontekście leczenia cukrzycy first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Badania nad owsianką w kontekście leczenia cukrzycy pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to drugi z serii trzech artykułów poświęconych płatkom owsianym w leczeniu cukrzycy. Do czasu odkrycia insuliny pacjentom z cukrzycą lekarze przepisywali dietę wysokowęglowodanową. Na naszej stronie mamy już kilka artykułów, o tym, jak w leczeniu cukrzycy typu 2 sprawdza się dieta roślinna. Tym razem przyjrzymy się badaniom nad dietą owsianą. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy osoby z cukrzycą mogą jeść owsiankę?
2. Na czym polega korzystny wpływ owsianki na kontrolę poziomu cukru we krwi?
3. Badania nad owsianką w kontekście leczenia cukrzycy

Obecnie powszechnie wiadomo, że dieta o wysokiej podaży tłuszczów odzwierzęcych i żywności przetworzonej stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 [1]. Problematyczne są nie tylko odzwierzęce tłuszcze, ale i białko, które nasila insulinooporność, predysponując tym samym do rozwoju cukrzycy typu 2 [2]. Nie dziwią więc wyniki badań, które pokazują, że wysokie spożycie produktów odzwierzęcych i niskie spożycie nieprzetworzonych produktów roślinnych podnosi ryzyko rozwoju nie tylko chorób układu krążenia, ale i cukrzycy [2]. W poprzednim artykule omówiliśmy dane, z których wynika, że przed odkryciem insuliny w leczeniu cukrzycy stosowano owsiankę [4]. Dlaczego spośród całej gamy dostępnych produktów roślinnych wybrano akurat płatki owsiane [3]?

Od dawna wiadomo, że wysokie spożycie zbóż pełnoziarnistych, w tym owsa, wiąże się z obniżeniem ryzyka rozwoju cukrzycy [5], a co najważniejsze zależność ta znajduje potwierdzenie w badaniach naukowych [6]. Do tej pory przeprowadzono już kilkanaście badań nad wpływem spożycia owsa na zdrowie metaboliczne pacjentów z cukrzycą typu 2 [6]. Wykazano w nich, że owies w znaczącym stopniu poprawia kontrolę poziomu cukru we krwi, zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej [6]. Dodatkową korzyścią jest obniżenie poziomu cholesterolu [6]. Przypuszcza się, że jest to zasługa zawartego w owsie fermentowanego rodzaju błonnika zwanego beta-glukanem [6]. Dlaczego? Bo takie same efekty przynosi owsiany błonnik w postaci wyizolowanej, który równie skutecznie obniża poziom cholesterolu [7] oraz poprawia kontrolę poziomu cukru we krwi i wrażliwość na insulinę, zarówno w przypadku cukrzycy typu 2 [8], jak i 1 [9]. Na czym dokładnie polega działanie beta-glukanu? Jeśli chodzi o właściwości obniżające cholesterol, u ich podłoża leżeć może zdolność owsa do manipulowania mikrobiomem [10], innymi słowy: wykazuje korzystny wpływ na bakterie w naszych jelitach [11].

Już nawet niewielka ilość błonnika może zrobić w naszym organizmie naprawdę dużo dobrego [12]. Weźmy na przykład krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które wykazują właściwości przeciwzapalne. Są one wytwarzane z błonnika przez nasze dobre bakterie jelitowe [12]. W dziesiątkach randomizowanych badań kontrolowanych wykazano, że u osób z cukrzycą błonnik zawarty w owsie i fasoli może poprawiać kontrolę poziomu cukru w perspektywie długoterminowej, i to jeszcze w jakim stopniu. Ustanowione przez FDA standardy skuteczności dla nowych leków przeciwcukrzycowych błonnik przebija niemal dwukrotnie [13]. Dlaczego? Ponieważ bakterie jelitowe, które żywią się błonnikiem pokarmowym, mogą łagodzić objawy cukrzycy typu 2 [14].

W badaniu kału, na podstawie 50 różnych markerów bakteryjnych, stwierdzić można, czy dany pacjent ma cukrzycę. Co ciekawe zmiana w diecie może zmienić skład mikrobiomu jelitowego w ciągu nawet jednego dnia [15]. Wraz z pożywieniem dostarczamy naszym bakteriom jelitowym błonnik, a w zamian otrzymujemy od nich krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, typu maślan sodu, które niosą za sobą wiele niesamowitych korzyści dla naszego zdrowia [14]. W badaniu z 2013 r. [14] uczestnicy przeszli na dietę pełną płatków owsianych, fasoli, owoców, warzyw i orzechów. W efekcie liczebność ich bakterii jelitowych wytwarzających dobroczynne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe od razu wzrosła, a ich poziom cukru we krwi na czczo w ciągu miesiąca obniżył się o około 25% [14]. Co więcej, kontrola glikemii wśród badanych stawała się tym lepsza, im więcej w ich jelitach było tych dobrych, żywiących się błonnikiem bakterii. Większa różnorodność i liczebność bakterii jelitowych u badanych uczestników wiązała się z efektywniejszą poprawą stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1C) [14], czyli wskaźnika glikemii długoterminowej. Przeprowadzone później przeszczepy kału oraz porównanie stanu mikrobiomu jelitowego przed i po pozwoliły dowieść istnienia związku przyczynowo-skutkowego [14].

W badaniach wykazano, że błonnik owsiany, sam w sobie, wykazuje działanie prebiotyczne, wspomagając wzrost dobrych bakterii typu Lactobacillus czy Bifidobacteria [15]. Dieta owsiana wyklucza spożycie białka i tłuszczów odzwierzęcych, dostarczając jednocześnie całej masy prebiotycznego błonnika. Nie ma więc co się dziwić, że ten sposób odżywiania stanowił kiedyś rutynowy element praktyki klinicznej w leczeniu cukrzycy [15]. Z czasem jednak dieta owsiana odeszła w zapomnienie [15], a jej zniknięcie porównywane było do zgubnego losu, jaki spotkał niepopularne teorie głoszone w kolejnych wydaniach encyklopedii sowieckich [16].

Pomimo postępów w leczeniu kontrola cukrzycy w dalszym ciągu u wielu pacjentów pozostaje nie lada wyzwaniem. Na szczęście do łask ponownie wraca dawno zapomniana dieta owsiana [17]. Najnowsze badania nad jej skutecznością omówimy w następnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Na czym polega korzystny wpływ owsianki na kontrolę poziomu cukru we krwi? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Na czym polega korzystny wpływ owsianki na kontrolę poziomu cukru we krwi? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to pierwszy z serii trzech artykułów poświęconych płatkom owsianym w leczeniu cukrzycy. Do czasu odkrycia insuliny pacjentom z cukrzycą lekarze przepisywali dietę wysokowęglowodanową. Na naszej stronie mamy już kilka artykułów, o tym, jak w leczeniu cukrzycy typu 2 sprawdza się dieta roślinna. Tym razem przyjrzymy się badaniom nad dietą owsianą. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy osoby z cukrzycą mogą jeść owsiankę?
2. Na czym polega korzystny wpływ owsianki na kontrolę poziomu cukru we krwi?
3. Badania nad owsianką w kontekście leczenia cukrzycy

Zanim pojawiła się insulina, mieliśmy już owsiankę. Przed odkryciem insuliny wielu osobom z cukrzycą życie ratowała lub wydłużała opracowana przez Carla von Noordena dieta owsiana [1]. Sam pomysł był najwyraźniej czystym dziełem przypadku [2]. Część jego pacjentów z cukrzycą skarżyła się na problemy żołądkowe, dlatego Noorden zalecał im jedzenie owsianki [2]. Ku zaskoczeniu samego lekarza, u chorych kuracja nie zaskutkowała wcale podwyższeniem stężenia cukru w moczu, tylko wręcz przeciwnie ‒ ich stan zaczął się poprawiać [2]. Swoje odkrycia Noorden opublikował w 1903 r. [2]. Z początku spotkały się one z dużą dozą sceptycyzmu, jednak w kolejnych latach nawet najwięksi przeciwnicy ugięli się pod ciężarem niezbitych dowodów [3].

Przełom nadszedł, gdy diecie owsianej szansę dał dr James B. Herrick [4]. Dr Herrick ceniony jest za swój opis anemii sierpowatej, znanej kiedyś jako zespół Herricka [4]. Testując dietę owsianą na swoich pacjentach, dr Herrick nastawiony był bardzo sceptycznie. Efekty jej stosowania były jednak zdumiewające [4]. Jak sam mówił, na początku towarzyszył mu „dojmujący sceptycyzm”, a pierwsze tragiczne doświadczenia tylko go w tych obawach jeszcze dodatkowo utwierdzały [5]. Jedna z pacjentek po jednym czy dwóch posiłkach oznajmiła, że „prędzej umrze, niż zje kolejną łyżkę tej owsianej papki” i rzeczywiście, jak powiedziała, tak też niestety zrobiła [5]. Kilku innych lekarzy również spotkało się z protestami ze strony pacjentów przeciwko tak „monotonnej diecie, jak dla konia” [6]. Jednak zgodnie z tym, co mówił dr Herrick, później leczenie dietą owsianą zachodziło już praktycznie bezproblemowo. Pacjenci podejmowali kurację i trzymali się jej przez okres kilku tygodni [5]. Dla samego lekarza największym zaskoczeniem i źródłem satysfakcji był zbawienny wpływ diety owsianej na najmłodszych [5]. W artykule z 1909 r. [7] posunięto się nawet do oświadczenia, że żadnego dziecka czy nastolatka z cukrzycą nie można pozbawić doświadczenia leczniczych właściwości owsianej kuracji.

Eliot Joslin, założyciel najstarszej i największej kliniki diabetologicznej na świecie, opisał owsiankę jako coś „magicznego”, określając owsiane lekarstwo mianem „nierozwiązanej tajemnicy” [8], która uważana była wówczas za największą zagadkę w dziedzinie diabetologii [9]. W tym czasie odkryto też, że dieta w leczeniu cukrzycy pod żadnym pozorem nie powinna zawierać białka odzwierzęcego. Neutralizuje ono bowiem całe dobroczynne działanie diety owsianej [3]. Pierwotnie dieta owsiana zakładała spożycie jajek, ale lepsze rezultaty osiągano po ich wykluczeniu [3].

A obecnie, ponad sto lat później, wiemy już, że białko odzwierzęce rzeczywiście zwiększa insulinooporność, a to przecież właśnie mniejsza wrażliwość na insulinę leży u podłoża stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2 [10]. Dieta roślinna działa natomiast dokładnie na odwrót. Pod jej wpływem wrażliwość na insulinę ulega zwiększeniu [10]. Białko odzwierzęce powiązane zostało z rozwojem zarówno insulinooporności, jak i cukrzycy typu 2 [11]. Zależność ta dotyczy białka z mięsa, nabiału i ryb ‒ wszystkie te produkty podnoszą ryzyko rozwoju insulinooporności oraz stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2 [12].

I co najważniejsze: teorie te znajdują potwierdzenie w praktyce. Zastąpienie w diecie wołowiny fasolą przekłada się na poprawę kardiometabolicznych czynników ryzyka [13]. A zmiany wcale nie muszą być jakieś drastyczne. Już sama zamiana dwóch porcji czerwonego mięsa tygodniowo na soczewicę, ciecierzycę, groch lub fasolę może wyraźnie obniżyć poziom cukru we krwi i insuliny na czczo [13]. Do tego dochodzą jeszcze inne korzyści typu obniżenie poziomu cholesterolu, czy trójglicerydów [13]. W 2015 r. przeprowadzono w tym zakresie przegląd systematyczny i metaanalizę 13 randomizowanych badań kontrolowanych [14]. Wykazano tutaj, że aby w znaczącym stopniu poprawić kontrolę poziomu cukru we krwi, wystarczy zastąpić zaledwie jedną trzecią spożywanego białka odzwierzęcego białkiem roślinnym [14].

Jaka jest różnica między białkiem roślinnym i odzwierzęcym? Uważa się, że kluczowe znaczenie mają tutaj skoncentrowane w białku odzwierzęcym aminokwasy rozgałęzione (BCAA) [15]. Skąd wiadomo, że odgrywają one tutaj jakąś rolę? W badaniu z 2017 r. [16], gdy weganie zaczęli suplementować BCAA, pod względem insulinooporności dorównali mięsożercom. Ich wrażliwość na insulinę spadła do poziomu charakterystycznego dla osób na diecie mięsnej, a poprawiła się dopiero po zaprzestaniu suplementacji [16].

Ale chwila, czy insulinooporność nie jest przypadkiem wynikiem nadmiaru tłuszczów, a konkretnie tłuszczów nasyconych, zgromadzonych w komórkach mięśni [17]? To prawda, insulinooporność jest bezpośrednio związana z akumulacją tłuszczów nasyconych w komórkach mięśni [18]. Zainteresowanych odsyłamy do poprzednich artykułów, w których temat ten omówiliśmy bardzo szczegółowo (Co jest przyczyną insulinoopornośći?, Efekt „rozlewania się” tłuszczu jako czynnik łączący otyłość z cukrzycą, Lipotoksyczność: jak tłuszcze nasycone podnoszą poziom cukru we krwi). A tak w dużym uproszczeniu: badania konsekwentnie pokazują, że wysokie spożycie tłuszczów nasyconych już po jednym dniu może w znaczącym stopniu osłabiać działanie insuliny i w znaczącym stopniu zwiększać insulinooporność [19]. Mało tego, wrażliwość na insulinę zmniejsza nawet duża dawka tłuszczów nasyconych w ramach jednego posiłku [20]. Pojedyncza porcja masła, na przykład, zmniejsza wrażliwość na insulinę nawet u osób zdrowych [21]. Z drugiej strony obniżenie spożycia tłuszczu i cholesterolu wspiera pracę trzustki, co z czasem może przekładać się na poprawę wydzielania insuliny [22]. Jednym z możliwych źródeł tłuszczów nasyconych gromadzących się w komórkach mięśniowych jest oczywiście jedzenie, ale to nie wszystko [23]. W przypadku nadmiaru tkanki tłuszczowej na brzuchu tłuszcz z komórek tłuszczowych może „wylewać” się do krwiobiegu i odkładać w komórkach mięśni [23]. Tak czy inaczej, co ma do tego białko odzwierzęce?

Jak się okazuje, 3-HIB, produkt rozkładu aminokwasów rozgałęzionych, stymuluje wchłanianie i akumulację tłuszczu w komórkach mięśniowych [24]. Na korzyść owsianki działa więc fakt, że nie zawiera ani tłuszczów nasyconych, ani białka odzwierzęcego [25]. Tylko że to samo można powiedzieć o każdym innym produkcie roślinnym. Dlaczego wyjątkowo dobroczynnie miałby działać akurat owies? Odpowiedź na to pytanie poznamy w następnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy osoby z cukrzycą mogą jeść owsiankę? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy osoby z cukrzycą mogą jeść owsiankę? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Kozieradka uważana jest za jedną z najstarszych roślin leczniczych stosowanych przez człowieka [1]. Jakie dokładnie wykazuje właściwości? W poprzednim artykule na jej temat omówiliśmy dowody naukowe potwierdzające korzystny wpływ kozieradki na funkcje seksualne, zarówno mężczyzn, jak i kobiet, bolesne miesiączki oraz laktację.

Jakieś skutki uboczne? W 2020 r. przeprowadzono przegląd systematyczny i metaanalizę piętnastu randomizowanych badań kontrolowanych [2]. Wykazano tutaj, że kozieradka w znaczącym stopniu obniża poziom cholesterolu [2]. Natomiast w przeprowadzonej w 2016 r. metaanalizie dwunastu badań z udziałem osób z cukrzycą i stanem przedcukrzycowym wykazano znaczącą poprawę kontroli poziomu cukru we krwi, zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej [3]. Badani przyjmowali tutaj średnio około pół łyżeczki kozieradki dziennie, przez okres ok. dwóch miesięcy [3]. Te wyniki pokazują wyraźnie, że kozieradka jest niedrogim, bezpiecznym suplementem diety z potencjałem poprawy kontroli poziomu cukru we krwi wśród cukrzyków [1].

Jaki dokładnie mechanizm leży u podłoża korzystnego wpływu kozieradki na glikemię [4]? Przyprawa ta zawiera jeden szczególny aminokwas, który zwiększa uwalnianie insuliny z trzustki [5].

Mowa tu o 4-hydroksyizoleucynie, wyjątkowym aminokwasie, który w literaturze naukowej określany jest jako substancja skutecznie regulująca wydzielanie insuliny [5]. Ze względu na fakt, że w sytuacji podwyższonego stężenia glukozy we krwi 4-hydroksyizoleucyna stymuluje wydzielanie insuliny, aminokwas ten może znaleźć zastosowanie w leczeniu insulinooporności, cukrzycy i otyłości [5]. Podobne działanie wykazują pochodne sulfonylomocznika ‒ grupa leków przeciwcukrzycowych, w tym glipizyd, czy glibenklamid [6]. Problem polega na tym, że te preparaty podnoszą poziom insuliny, nawet gdy nie ma takiej potrzeby, co może prowadzić do ostrej hipoglikemii [6]. Innymi słowy: poziom cukru we krwi może zostać obniżony aż za bardzo. Natomiast 4-hydroksyizoleucyna stymuluje wydzielanie insuliny tylko w razie potrzeby, gdy poziom cukru we krwi jest zbyt wysoki [6].

W ramach badania z 1998 r. [6], po zdobyciu zgody członków rodziny, naukowcy pobrali trzustki od dawców organów, u których stwierdzono śmierć mózgową. Na szalce Petriego, przy niskim stężeniu glukozy, komórki trzustki wytworzyły niewiele insuliny, a przy wysokim ‒ odpowiednio więcej [6]. Ma to sens, na tym w końcu polega ich rola ‒ insulina jest hormonem uwalnianym w organizmie w celu obniżenia poziomu cukru we krwi. W wyniku dodania 4-hydroksyizoleucyny produkcja insuliny wzrosła jeszcze bardziej, ale tylko wtedy, gdy poziom glukozy był wysoki [6]. Oznacza to, że, w przeciwieństwie do leków przeciwcukrzycowych, kozieradka nie działa, gdy glikemia jest niska [6]. Nie ma więc ryzyka, że cukier spadnie do poziomu niebezpiecznie niskiego.

Jak w takim razie sprawdzi się kozieradka w profilaktyce cukrzycy typu 2.? W 2015 r. postanowiono pod tym kątem przetestować tę przyprawę. Było to 3-letnie randomizowane badanie kontrolowane, z udziałem kobiet i mężczyzn ze zdiagnozowanym stanem przedcukrzycowym [7]. Grupa badawcza przyjmowała około 1⅓ łyżeczki mielonej kozieradki dwa razy dziennie, przed posiłkiem [7]. Jeśli chodzi o dietę i styl życia, zalecenia dla grupy, która dostawała kozieradkę, były identyczne jak dla grupy kontrolnej, w której przyprawy nie stosowano w ogóle [7]. Na koniec badania w grupie z kozieradką odnotowano znaczne obniżenie zapadalności zbiorczej [7]. Uczestnicy, którzy nie przyjmowali kozieradki, mieli cztery razy wyższe ryzyko rozwoju cukrzycy, a różnica między grupami zaczęła być zauważalna po upływie raptem sześciu miesięcy [7]. I pomyśleć, że koszt takiego leczenia to zaledwie kilka groszy dziennie.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Kozieradka w profilaktyce i leczeniu cukrzycy first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Kozieradka w profilaktyce i leczeniu cukrzycy pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to ostatni z serii dwóch artykułów poświęconych allulozie. Czy jest to słodzik bezpieczny? Czy wywołuje jakieś skutki uboczne? A może jego spożycie niesie za sobą jakieś wyjątkowe korzyści zdrowotne? Zaraz się przekonamy. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy alluloza wywołuje jakieś skutki uboczne?
2. Czy alluloza jest zdrowa?

Alluloza jest niskokalorycznym cukrem, który w naturze występuje jedynie w niewielkich ilościach, ale obecnie produkowany jest na skalę przemysłową i stosowany w roli słodzika [1]. Jako kolejna alternatywa dla cukru alluloza ma właściwości zbliżone do erytrytolu [2]. Wykazuje podobno działanie przeciwcukrzycowe, z tym że mowa tu o badaniu na otyłych myszach [3]. U chomików karmionych dietą wysokotłuszczową alluloza obniża poziom cholesterolu LDL [4], a u myszy na diecie wysokotłuszczowej w znaczącym stopniu wpływa na ryzyko rozwoju otyłości [5]. A co badaniami z udziałem ludzi?

Na szalce Petriego alluloza hamuje proces dojrzewania prekursorów komórek tłuszczowych do postaci komórek dojrzałych [6]. Zmniejsza ponadto ilość tłuszczu skumulowanego wewnątrz komórek tłuszczowych [6]. Poniższe zdjęcia [6] przedstawiają zmiany, jakie zachodzą w komórkach w wyniku zastąpienia zwykłego cukru allulozą. Na czerwono zabarwiony jest tutaj tłuszcz. Badanie podsumowano wnioskami, że alluloza zapowiada się obiecująco jako alternatywa dla cukru wspierająca walkę z otyłością [6]. Co na to randomizowane badania kontrolowane?

W badaniu z 2017 r. uczestnikom podawano mniej więcej łyżeczkę allulozy, pół godziny przed posiłkiem [7]. W porównaniu z grupą kontrolną, w grupie przyjmującej allulozę zaobserwowano lepszą wydajność spalania tłuszczu [7]. Naukowcy podsumowali, że alluloza wspomaga poposiłkowe spalanie tłuszczu [7]. Oznacza to, że ten nowo odkryty słodzik wspiera metabolizm energetyczny i tym samym może stanowić sposób na osiągnięcie i utrzymanie zdrowej masy ciała [7]. No dobrze, tylko że w ciągu czterech godzin uczestnicy spalili raptem jakieś 15 kcal pochodzących z tłuszczu, a liczba spalonych kalorii ogółem pozostała niezmieniona [7]. Kalorie z tłuszczu spalali po prostu zamiast kalorii z węglowodanów, co potem najprawdopodobniej nadrobili, jak tylko ich metabolizm wrócił do stanu sprzed eksperymentu [7].

Efekty po jednym posiłku to za mało. Tym co interesuje nas najbardziej jest wpływ allulozy na masę ciała w perspektywie długoterminowej. No i proszę, jak na życzenie ‒ badanie z 2014 r.: pod względem działania odchudzającego porównano tutaj syrop o stężeniu allulozy w wysokości 5% z syropem glukozowo-fruktozowym [8]. Wśród uczestników w grupie przyjmującej syrop z allulozą odnotowano znaczną redukcję masy ciała, ilości tkanki tłuszczowej i obwodu w talii [8]. Problem polega na tym, że była to jakaś autorska mieszanka syropów. A poza tym ‒ punkt odniesienia w postaci syropu glukozowo-fruktozowego? Niżej to już się chyba poprzeczki zawiesić nie dało…

Właśnie o coś takiego nam chodziło: badanie z 2018 r. nad wpływem allulozy na redukcję tkanki tłuszczowej u ludzi [9]. Ponad stu uczestników losowo przydzielono do jednej z trzech grup; pierwsza grupa dostawała placebo ‒ sukralozę, druga ‒ łyżeczkę allulozy dwa razy dziennie, a trzecia ‒ 1¾ łyżeczki allulozy, dwa razy dziennie [9]. Pomimo braku jakichkolwiek zmian w zakresie aktywności fizycznej, czy podaży kalorycznej w grupach suplementujących allulozę odnotowano znaczącą redukcję ilości tkanki tłuszczowej [9]. Naukowcy kontrolowali cały proces przy zastosowaniu tomografii komputerowej. Wiedzieli dzięki temu, skąd tego tłuszczu tak naprawdę ubywa.

W ciągu 12 tygodni badani zrzucili raptem około 1 kg tkanki tłuszczowej, a jeśli chodzi konkretnie o tłuszcz brzuszny, w grupie przyjmującej allulozę w wyższej dawce odnotowano redukcję praktycznie wyłącznie podskórnej tkanki tłuszczowej, czyli tłuszczu miękkiego, powierzchniowego [9]. Bez zmian pozostała natomiast ilość groźnego tłuszczu trzewnego, który znajduje się głęboko w jamie brzusznej i stanowi realne zagrożenie dla zdrowia [9]. Tak czy inaczej, suplementacja allulozy przełożyła się na redukcję tkanki tłuszczowej, i to przy niezmienionej podaży kalorycznej ‒ efekty zbliżone do tego, co zaobserwowano u myszy karmionych dietą wysokotłuszczową [5]. Nie udało się niestety odtworzyć wyników badania na chomikach [4]. W żadnej z grup suplementujących allulozę nie odnotowano żadnych znaczących zmian w poziomie cholesterolu LDL [9]. A co z rzekomym działaniem przeciwcukrzycowym [3]?

W badaniu z 2008 r. uczestnicy w jednej grupie wypili napój posłodzony dwiema łyżeczkami allulozy, a w drugiej ‒ taki sam napój, tylko w połączeniu z porcją szybko przyswajalnych węglowodanów [10]. Jak się okazało, spożyta w odosobnieniu alluloza nie miała żadnego wpływu na poziom cukru we krwi, czy stężenie insuliny [10]. Za to w towarzystwie rafinowanych węglowodanów alluloza zahamowała wzrost poziomu cukru i insuliny, i to w całkiem znaczącym stopniu: w ciągu dwóch godzin odnotowano spadek o 30% [10].

Jeśli chodzi o podłoże tego przeciwcukrzycowego działania, uważa się, że, ponieważ alluloza i cukier rywalizują ze sobą o ten sam transporter, alluloza zmniejsza wchłanianie cukru w jelitach [11]. Tylko że w tym badaniu porcją węglowodanów rafinowanych była rozpuszczona w wodzie maltodekstryna [11]. Przydałby się jeszcze jakiś przykład bardziej z życia wzięty. Jak alluloza poradzi sobie z dużą dawką cukru w postaci zwykłego posiłku?

W 2010 r. przeprowadzono badanie z udziałem osób w stanie przedcukrzycowym, którym zdecydowanie przydałoby się coś na zmniejszenie skoków cukru we krwi [12]. Był to eksperyment podwójnie zaślepiony, kontrolowany placebo i krzyżowy, a jego celem było sprawdzenie, jak na poziom cukru we krwi wpłynie wypita do posiłku szklanka herbaty posłodzona 1¼ łyżeczki allulozy [12]. Jakie były wyniki? Poziom cukru rzeczywiście się obniżył, ale tylko o 15% [12].

Autorzy tego badania przeprowadzili jeszcze jeden eksperyment, w którym uczestnicy przyjmowali niewiele ponad jedną łyżeczkę allulozy, trzy razy dziennie, z posiłkami, przez okres 12 tygodni [12]. Dobra wiadomość jest taka, że nie odnotowano tutaj żadnych niepożądanych skutków ubocznych [12]. Niestety w przeciwieństwie do przytoczonego wcześniej badania z 2018 r. [9], w tym eksperymencie nie wykazano, by alluloza miała jakieś właściwości odchudzające [12]. Widzimy zatem, że dane w zakresie redukcji masy ciała są niejednoznaczne; podobnie zresztą jak wyniki badań nad działaniem przeciwcukrzycowym [13]. W badaniu z udziałem osób zdrowych [13] wykazano, że alluloza nie wywiera żadnego wpływu na poziom cukru we krwi. Zupełnie przeciwne były natomiast wyniki podobnego badania z udziałem cukrzyków [14]. W przeglądzie systematycznym i metaanalizie z 2018 r. [15] zestawiono ze sobą wszystkie tego typu kontrolowane badania żywieniowe nad allulozą. Autorzy zasugerowali tutaj, że te doraźne, korzystne efekty są na pograniczu istotności statystycznej i nie jest do końca jasne, czy w perspektywie długoterminowej przełożyłyby się one na znaczącą poprawę kontroli poziomu cukru we krwi [15]. Możliwe więc, że samo włączenie do diety allulozy tutaj nie wystarczy; konieczne może być również wykluczenie niezdrowego jedzenia.

Chociaż najlepiej przebadanym aspektem działania allulozy jest właśnie kontrola glikemii [16], na koniec warto jeszcze omówić ten słodzik w kontekście długowieczności [17]. Jak się okazuje, alluloza wydłuża życie nicieni o nazwie C. elegans [17]. Mechanizm jest ten sam co w przypadku restrykcji dietetycznych, mimo że ilość spożywanego przez robaki jedzenia pozostaje niezmieniona [17]. W badaniu z 2017 r. w grupie kontrolnej dwóch miesięcy dożyło zaledwie kilka procent nicieni; dwa razy więcej przetrwało w grupie przyjmującej allulozę w małych dawkach, a w grupie przyjmującej allulozę w dużych dawkach przeżyło aż 25% robaków [17]. Uważa się, że skuteczność allulozy to w tym przypadku zasługa zwiększenia ekspresji i aktywności enzymów antyoksydacyjnych ‒ wydłużenie długości życia poprzez eliminację wolnych rodników [17]. No dobrze, ale kogo obchodzą krzywe przeżycia jakichś robaków?

C. elegans jest organizmem modelowym w wielu badaniach nad starzeniem się i długowiecznością [17]. Nicienie te wybiera się, co prawda, głównie ze względów praktycznych, co nie zmienia faktu, że pozwoliły naukowcom zidentyfikować geny i szlaki sygnałowe odpowiedzialne za długowieczność [17]. Przydałby się jakiś eksperyment w większym stopniu związany z organizmem człowieka, chociażby na ludzkich komórkach. No i proszę bardzo: badanie z 2020 r. nad wpływem allulozy na wolne rodniki i stres oksydacyjny w komórkach śródbłonka ludzkich tętnic wieńcowych [18], czyli komórkach, które wyściełają ściany naszych tętnic. Wystarczy odrobina cukru, a stężenie wolnych rodników natychmiast zaczyna gwałtownie wzrastać [18]. Jednak jeśli taką samą ilość cukru dodać w połączeniu z allulozą, reakcja zostaje zneutralizowana [18], co przekłada się następnie na zablokowanie ekspresji MCP-1, markera stanu zapalnego, który przyczynia się do rozwoju blaszki miażdżycowej [19]. Jednak jeśli chodzi o istotność kliniczną tych danych, na tym etapie nie można jeszcze wyciągnąć żadnych jednoznacznych wniosków [18].

Podsumowując, czy te mniej popularne cukry, w tym alluloza, stanowią zdrową alternatywę dla innych słodzików? Potencjalnych korzyści alluloza niesie za sobą wiele, a działania niekorzystnego nie wykazano dla niej ani w badaniach metabolicznych, ani toksykologicznych [20]. Wygląda więc na to, że spośród wszystkich mniej popularnych cukrów alluloza prezentuje się najbardziej obiecująco [20]. Tylko co to tak właściwie oznacza? Na chwilę obecną brakuje nam dobrej jakości danych pochodzących z badań z udziałem ludzi [20]. W związku z tym na wydawanie zaleceń w zakresie spożycia takich cukrów na razie jest jeszcze za wcześnie [20].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy alluloza jest zdrowa? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy alluloza jest zdrowa? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Insulinooporność jest przyczyną zarówno stanu przedcukrzycowego, jak i cukrzycy typu 2. [1] Powszechnie uznany jest związek między insulinoopornością i odkładaniem się tłuszczu w komórkach mięśniowych [1]. Tłuszcz skumulowany w mięśniach zaburza działanie insuliny, przez co w istotnym stopniu przyczynia się do rozwoju insulinooporności i cukrzycy typu 2. [1] W poprzednich artykułach na temat cukrzycy mówiliśmy o tym, dlaczego tłuszcz jest przyczyną insulinooporności w mięśniach (Co jest przyczyną insulinoopornośći?), o tym, że źródłem tego tłuszczu może być nasza dieta albo tkanka tłuszczowa (Efekt „rozlewania się” tłuszczu jako czynnik łączący otyłość z cukrzycą), jak również o tym, że nie wszystkie rodzaje tłuszczów wpływają na nasz organizm tak samo (Lipotoksyczność: jak tłuszcze nasycone podnoszą poziom cukru we krwi). Jeśli chodzi o insulinooporność wywołaną dietą, głównym czynnikiem ryzyka jest spożycie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego [2]. Co ważne, insulinooporność w mięśniach zaczyna rozwijać się wiele lat przed tym, jak zdiagnozowana zostaje cukrzyca [1].

Na poniższym wykresie [3] przedstawiono, jak wyglądają wartości cukru we krwi na czczo w ciągu 13 lat poprzedzających początek rozwoju cukrzycy. Insulinooporność pojawia się ponad dziesięć lat przed postawieniem diagnozy cukrzycy [3]. Stężenie glukozy we krwi stopniowo wzrasta, aż w końcu wysiada trzustka i glikemia wymyka się spod kontroli [3]. Jakie jest podłoże tego stosunkowo szybkiego zahamowania wydzielania insuliny [3]?

Z początku trzustka wytwarza coraz więcej insuliny, próbując w ten sposób przeciwdziałać wywołanej przez tłuszcz insulinooporności w mięśniach [3]. Wysoki poziom insuliny prowadzić może do gromadzenia się tłuszczu w wątrobie [3], a więc rozwoju choroby zwanej stłuszczeniem wątroby. Diagnozę cukrzycy typu 2. poprzedza długi, niemy krzyk ze strony wątroby [3]. W miarę jak odkłada się tam coraz więcej tłuszczu, narząd ten również staje się oporny na działanie insuliny [3].

W normalnych okolicznościach wątroba nieustannie zaopatruje krew w cukier, żeby utrzymać nasz mózg przy życiu między posiłkami [3]. Jednak jak tylko zjemy śniadanie, wydzielona przez trzustkę insulina przerywa produkcję glukozy w wątrobie, co ma sens, w końcu dodatkowy cukier nie jest nam już potrzebny [3]. Niestety, tak samo jak nasze mięśnie, wątroba wypełniona tłuszczem staje się oporna na insulinę [3]. Nie reaguje wówczas na sygnał o śniadaniu i dalej nieustannie wytwarza glukozę [3]. W efekcie oprócz tego, że poziom cukru we krwi wzrasta po każdym posiłku, glukoza produkowana przez wątrobę dodatkowo go jeszcze podnosi [3]. Trzustka wydziela więc jeszcze więcej insuliny, by przeciwdziałać wysokiemu stężeniu cukru, a wątroba staje się coraz bardziej stłuszczona [3]. Jest to pierwsze „bliźniacze błędne koło” cukrzycy: w kontekście nadwyżki kalorycznej wypełnione tłuszczem mięśnie prowadzą do stłuszczenia wątroby, które z kolei prowadzi do bardziej poważnego stłuszczenia wątroby [3]. Na tym etapie nie można jeszcze mówić o cukrzycy; wtedy jednak zaczyna się drugie „bliźniacze błędne koło” [3].

Stłuszczenie wątroby może być chorobą śmiertelną. Wątroba próbuje zatem częściowo pozbyć się nagromadzonego tłuszczu, wytwarzając tzw. lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości [3]. W efekcie tłuszcz zaczyna odkładać się w komórkach trzustki, odpowiedzialnych za produkcję insuliny [3]. To właśnie ten mechanizm leży u podłoża rozwoju cukrzycy [3]. Wypełnione tłuszczem mięśnie prowadzą do stłuszczenia wątroby, które z kolei prowadzi do stłuszczenia trzustki [3]. Nie ma zatem wątpliwości, że cukrzyca typu 2. jest wynikiem nadmiaru tłuszczu w narządach wewnętrznych [3].

Na tym etapie rozwojowi cukrzycy, niekontrolowanemu wzrostowi cukru we krwi, zapobiega już tylko trzustka, która przepracowuje się, wydzielając dodatkową insulinę, by przeciwdziałać insulinooporności [3]. Jednak w miarę jak tzw. wyspy trzustkowe lub komórki β trzustki zabijane są przez gromadzący się tłuszcz, produkcja insuliny zaczyna zawodzić i najgorszy z możliwych scenariuszy staje się rzeczywistością: oprócz insulinooporności mamy teraz zaburzenia funkcji trzustki [3]. Narząd ten nie jest już w stanie radzić sobie z insulinoopornością, poziom cukru we krwi nieustannie wzrasta, i tak oto dochodzi do rozwoju cukrzycy typu 2. [3]

Tym samym wzrasta również ryzyko rozwoju nowotworu [4]. Otyłość skutkuje rozwojem insulinooporności, a poziom cukru we krwi zaczyna wzrastać [4]. Trzustka zaczyna wówczas wydzielać więcej insuliny, by więcej glukozy mogło przedostać się do mięśni [4]. Nagromadzony tłuszcz wylewa się w końcu do trzustki, zabijając komórki odpowiedzialne za produkcję insuliny, no i mamy cukrzycę [4]. By przeciwdziałać insulinooporności, konieczne jest wówczas przyjmowanie dużych dawek insuliny, a wysoki poziom insuliny we krwi przyczynia się do rozwoju raka [4]. Być może właśnie dlatego kobiety otyłe częściej chorują na raka piersi [4]. Wszystko sprowadza się do tłuszczu, który przedostaje się do wnętrza naszych komórek mięśniowych i wywołuje insulinooporność [4]. Źródłem tego tłuszczu może być zarówno nasza tkanka tłuszczowa, jak i dieta [4].

W świetle tych informacji nie powinno być żadnym zaskoczeniem, że Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne, w ramach strategii ograniczania ryzyka rozwoju cukrzycy, zaleca ograniczenie spożycia tłuszczu [5].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Cukrzyca jako wynik toksyczności tłuszczu first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Cukrzyca jako wynik toksyczności tłuszczu pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

W badaniu z 2013 r. [1] wykazano, że dodawanie do posiłków borówek amerykańskich może neutralizować szkodliwe działanie produktów o wysokim indeksie glikemicznym; o jakiej ilości borówek tu mowa? Celem było określenie minimalnego poziomu spożycia, przy którym właściwości antyoksydacyjne borówek pozwoliłyby zminimalizować szkody wynikające ze zjedzenia słodkich płatków śniadaniowych [2]. Miska płatków bez dodatku borówek w ciągu dwóch godzin przyczynia się do powstania nadmiaru wolnych rodników i rozwoju stresu oksydacyjnego [2]. W porównaniu ze stanem sprzed takiego słodkiego śniadania, w miarę jak organizm zużywa kolejne przeciwutleniacze, zdolności antyoksydacyjne naszej krwi stają się coraz słabsze [2]. Porcja jednej czwartej szklanki borówek okazała się mało pomocna, za to pół szklanki przyniosło już wyraźną poprawę [2].

A co w przypadku osób z cukrzycą? W większości wytycznych cukrzykom zaleca się spożycie dużej ilości produktów bogatych w błonnik, w tym owoców [3]. Wykazują one bowiem cenne właściwości prozdrowotne ‒ działają przeciwutleniająco, przeciwzapalnie, poprawiają funkcję tętnic i ograniczają ryzyko rozwoju raka [3]. Jednak niektórzy eksperci zalecają ograniczenie spożycia owoców, ze względu na obawy co do ilości zawartego w nich cukru. Co na to badania naukowe? W 2013 r. przeprowadzono badanie z udziałem osób z cukrzycą [3]. Uczestników losowo przydzielono do jednej z dwóch grup; pierwsza grupa miała spożywać przynajmniej dwie sztuki owoców dziennie, druga ‒ najwyżej dwie sztuki owoców dziennie [3]. W drugiej grupie nie odnotowano żadnych korzyści w zakresie kontroli nad objawami cukrzycy, czy masą ciała, wobec czego „pacjenci z cukrzycą typu 2. nie powinni ograniczać spożycia owoców” [3].

Coraz więcej badań pokazuje, że, spożywana w małych dawkach, fruktoza może na poziom cukru we krwi wpływać korzystnie [4]. Oznacza to, że dodawanie owoców do posiłków przyczyniać się może do obniżenia glikemii, nie jej zwiększenia [4]. Próg działania toksycznego fruktozy wynosi ok. 50 g. Problem polega na tym, że tyle właśnie fruktozy spożywa obecnie przeciętny dorosły [5]. Zatem w przypadku połowy dorosłych dzienna dawka fruktozy mieści się najprawdopodobniej powyżej progu działania toksycznego [5]. Natomiast jeśli chodzi o nastolatków, średnie spożycie fruktozy wynosi 75 g [5]. Winę ponoszą tutaj cukry przemysłowe, takie jak cukier stołowy, czy syrop glukozowo-fruktozowy [5].

Ten limit dotyczy tylko cukrów dodanych, czy fruktozy ogółem? Jeśli nie chcemy przekraczać progu 50 g, a jeden owoc zawiera ok. 10 g fruktozy, czy to oznacza, że nie możemy zjadać więcej niż pięć owoców dziennie? Cytując Harvard Health Letter, „fruktoza i cukier stanowią problem tylko w postaci przetworzonych dodatków do żywności. Owoce natomiast wpływają na nasze zdrowie dobroczynnie w niemal każdej ilości”. Jak to „niemal”? Dziesięć owoców dziennie będzie w porządku? A dwadzieścia? Zobaczmy co na to badania naukowe.

Badanie z 1971 r. [6]: siedemnastu uczestników zjadało 20 porcji owoców dziennie. Pomimo nadzwyczaj wysokiej podaży fruktozy (prawdopodobnie ok. 200 g, czyli równowartość ok. 8 puszek napojów gazowanych), po 3-6 miesiącach wśród badanych nie odnotowano żadnych negatywnych skutków zdrowotnych, wręcz przeciwnie: owocowa dieta podziałała korzystnie na parametry takie jak masa ciała, ciśnienie krwi, czy poziom insuliny i lipidów (tłuszczu we krwi) [6]. W badaniu z 2001 r. [7] uczestnicy zjadali 20 porcji owoców dziennie przez kilka tygodni. Tutaj również nie odnotowano szkodliwego wpływu na masę ciała, ciśnienie krwi, czy poziom trójglicerydów [7]. Dodatkową korzyścią był oszałamiający spadek w poziomie cholesterolu LDL: aż o 38 punktów [7].

Nie obyło się jednak bez skutków ubocznych. Jako że oprócz wszystkich tych owoców uczestnicy zjadali jeszcze codziennie 44 porcje warzyw, w badaniu odnotowano największe stolce w historii interwencji żywieniowych [7].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Jaki jest limit spożycia owoców? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Jaki jest limit spożycia owoców? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

W ostatnim artykule na temat cebuli omówiliśmy badania, w których wykazano (lub też nie wykazano), że cebula może podnosić poziom testosteronu, wspierać zdrowie kości, kontrolować objawy alergii i łagodzić skutki uboczne chemioterapii. A co z utratą wagi? Badanie z 2020 r. [1]: wpływ gotowanej cebuli na poziom tkanki tłuszczowej u osób z nadwagą; naukowcy wykorzystali tutaj cebulę gotowaną, która wysuszona i sproszkowana była nie do odróżnienia od placebo. Zastosowana w badaniu dawka była naprawdę mikroskopijna ‒ ok. jedna ósma łyżeczki [1]. Można by przypuszczać, że tak mała ilość sproszkowanej cebuli nie powinna mieć żadnego wpływu na masę ciała uczestników, a jednak; zgodnie z wynikami przedstawionymi w abstrakcie wśród uczestników odnotowano znaczny spadek poziomu tkanki tłuszczowej (zarówno w pomiarach DEXA, jak i przy zastosowaniu tomografii komputerowej), znaczne obniżenie poziomu tkanki tłuszczowej ogółem oraz ilości tłuszczu trzewnego i podskórnego [1].

Ale chwila, skoro odrobina sproszkowanej cebuli niesie za sobą takie spektakularne efekty, dlaczego dr Greger nie wspomniał o niej w swojej książce How Not to Diet? Ponieważ, podobnie jak w wielu innych badaniach, przedstawiona tutaj w abstrakcie interpretacja wyników nie stanowi wiernego odzwierciedlenia rzeczywistych danych. Z pomiarów DEXA wynika, że w grupie placebo nie odnotowano żadnych znaczących zmian w poziomie tkanki tłuszczowej; uczestnicy stracili zaledwie około jedną łyżeczkę tłuszczu [1]. Natomiast badani, którzy nieświadomie przyjmowali kapsułki wypełnione jedną ósmą łyżeczki sproszkowanej cebuli stracili niemal 700 g tkanki tłuszczowej ‒ spadek znaczący w stosunku do wartości wyjściowej, ale nieistotny statystycznie w porównaniu z efektami w grupie placebo [1]. Innymi słowy, utrata tkanki tłuszczowej w grupie interwencyjnej mogła być zwykłym dziełem przypadku. Tak samo prezentują się wyniki pomiarów przy zastosowaniu tomografii komputerowej: pięciokrotnie większy spadek w poziomie tkanki tłuszczowej ogółem i trzydziestokrotnie większy spadek w poziomie niebezpiecznego dla zdrowia tłuszczu trzewnego; wyniki nie osiągnęły jednak istotności statystycznej w porównaniu z rezultatami w grupie placebo [1].

W badaniu z 2019 r. [2] przetestowano sproszkowaną cebulę w dawce czterech łyżeczek dziennie. Utrata wagi w grupie interwencyjnej nie była szybsza niż w grupie placebo, z tym że w tym przypadku grupa placebo również przyjmowała cztery łyżeczki sproszkowanej cebuli dziennie [2]. Porównano tutaj bowiem dwa rodzaje cebuli: żółtą i białą [2]. Wygląda na to, że do utraty wagi przyczyniają się oba, bez znaczących różnic w zakresie skuteczności [2]. Patrząc na te dwa badania, uznać by można, że właściwie nie ma się tutaj nad czym zastanawiać. W końcu spożycie raptem jednej ósmej łyżeczki cebuli w proszku dziennie nie wiąże się chyba z żadnym ryzykiem. Co nam szkodzi spróbować? Zaszkodzić nie zaszkodzi, ale nie ma też pewności, że w jakikolwiek sposób pomoże.

Przejdźmy teraz zespołu policystycznych jajników, znanego również jako PCOS [3]. Jest to jedno z najbardziej powszechnych form zaburzeń hormonalnych; dotyka od 5 do 10% kobiet w wieku rozrodczym [3]. Poza objawami takimi jak nieregularne miesiączki, oznaką PCOS jest również stan przedcukrzycowy i obniżona wrażliwość na insulinę [3]. Ze względu na skutki uboczne leków leczenie tego schorzenia stanowi ogromne wyzwanie [3]. Może warto wobec tego spróbować podejścia żywieniowego [3]? Jak w randomizowanym badaniu kontrolowanym wypadła surowa cebula czerwona [3]?

Dlaczego cebula? Ekstrakt z cebuli jest skuteczny w przypadku szczurów z cukrzycą, ludzi z cukrzycą, ale najwyraźniej nie w przypadku ludzi bez cukrzycy [3]. Osoby cierpiące na PCOS są w stanie przedcukrzycowym; jak poradzi sobie cebula z tego rodzaju schorzeniem? O tym za chwilę, przyjrzyjmy się najpierw wspomnianym wyżej badaniom z udziałem osób z cukrzycą i bez cukrzycy. Jeśli chodzi o badanie, którego uczestnikami były osoby z cukrzycą [4], przetestowano tutaj korzyści metaboliczne związane ze spożyciem cebuli i zielonej fasolki szparagowej. Dieta wszystkich uczestników wyglądała dokładnie tak samo, z tą różnicą, że część z nich przez tydzień zjadała jedną małą cebulę dziennie, pozostali ‒ około pięć szklanek fasolki szparagowej dziennie [4]. Pozytywne zmiany odnotowano w obu grupach; badani spożywający cebulę obniżyli swój poziom cukru we krwi o ok. 10%, fasolkę szparagową ‒ o ok. 15% [4].

To teraz spójrzmy na badanie z udziałem osób bez cukrzycy, w którym cebula okazała się, rzekomo, całkiem bezskuteczna [5]. Prawdą jest, że cebula nie obniża poziomu cukru we krwi, który mieści się w granicach normy [5] ‒ i bardzo dobrze. A jak poradzi sobie ze stężeniem glukozy powyżej normy? W wyniku spożycia około dwóch łyżek syropu glukozowo-fruktozowego, wśród uczestników badania w ciągu dwóch godzin odnotowano gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi [5]. Wystarczy jednak taką samą ilość cukru połączyć z cebulą, a skok cukru we krwi staje się znacznie mniejszy [5]. Efekty są tutaj porównywalne z rezultatami, których oczekiwać można od leków przeciwcukrzycowych [5]. To samo w przypadku hiperglikemii wywołanej zastrzykiem adrenaliny; wzrost poziomu cukru we krwi staje się mniej znaczący w wyniku zastosowania cebuli [5]. Zatem czy to warzywo wpływa korzystnie na poziom cukru we krwi zarówno u cukrzyków, jak i osób bez cukrzycy? W przypadku pacjentek cierpiących na PCOS nie odnotowano żadnych różnic między dwiema grupami spożywającymi cebulę w różnych ilościach [3]; i to nie tylko w zakresie poziomu cukru we krwi, ale i stężenia białka C-reaktywnego, markera stanu zapalnego [6]. Tylko że PCOS stanowi czynnik ryzyka nie tylko cukrzycy i stanu zapalnego, ale i podwyższonego poziomu cholesterolu [7].

Kobiety cierpiące na PCOS mają siedem razy większe ryzyko wystąpienia zawału serca, czołowego zabójcy kobiet [7]. Wygląda na to, że pomocna może się tutaj okazać surowa cebula czerwona [7]. Jak wynika z badania z 2014 r. [7], warzywo to pozwala skutecznie obniżyć poziom cholesterolu, chociaż uczestnicy w grupie spożywającej duże ilości cebuli obniżyli swój cholesterol LDL zaledwie o ok. 5 punktów, niewiele więcej niż badani spożywający cebulę w małych ilościach.

Warto jeszcze na koniec wspomnieć o badaniu sprzed niemal 50 lat, w którym naukowcy kazali uczestnikom zjeść pół kostki masła [8]. W ciągu kilku godzin cholesterol badanych wzrósł o ok. 30 punktów [8]. Wyjątek stanowiły osoby, które masło zjadły w połączeniu z mniej więcej jedną trzecią szklanki surowej lub gotowanej cebuli; w ich przypadku cholesterol wzrósł odpowiednio o 3 i 9 punktów [8]. Jaki jest morał tej historii? Nie można jeść tyle masła.

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Cebula w leczeniu nadwagi, wysokiego cholesterolu i PCOS first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Cebula w leczeniu nadwagi, wysokiego cholesterolu i PCOS pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Ryżem żywi się obecnie niemal połowa ludzkiej populacji, co oznacza, że jest to najważniejszy podstawowy artykuł spożywczy na świecie [1]. Jednak, jak wykazała metaanaliza siedmiu badań kohortowych z udziałem 350 tys. uczestników, których obserwowano przez okres do 20 lat, wysokie spożycie ryżu białego wiąże się ze znacznym zwiększeniem ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2, w szczególności wśród populacji azjatyckich [2]. Według danych szacunkowych wraz z każdą porcją ryżu ryzyko rozwoju cukrzycy wzrasta o 11%, co by wyjaśniało, dlaczego najbardziej zagrożeni są mieszkańcy Azji, gdzie spożycie ryżu jest znacznie wyższe niż w innych częściach świata [2]. Być może właśnie dlatego w Chinach cukrzyca jest niemal równie powszechna co w USA [3]. W Chinach choroba ta dotyka 10% populacji, w USA, mniej więcej 11% [3]; różnica bardzo niewielka, szczególnie, że, w porównaniu z USA, Chiny mają siedem razy niższe wskaźniki otyłości [4]. Podobnie wyglądają dane dla Japonii: odnotowuje się tam więcej nowo zdiagnozowanych przypadków cukrzycy niż w USA (w Japonii ‒ dziewięć przypadków na każde tysiąc mieszkańców, w USA ‒ osiem) [5], mimo że wskaźniki otyłości są osiem razy niższe [4]. Japończycy są chudsi niż Amerykanie, a mimo tego na cukrzycę chorują częściej. Może to wszystko przez to, że jedzą tyle białego ryżu [2]?

To tak samo jak z owocami: spożycie owoców w całości wiąże się z obniżeniem ryzyka rozwoju cukrzycy, natomiast picie owocowych soków ryzyko rozwoju choroby zwiększa [6]. Podobnie jest ze zbożami: jedzenie zbóż pełnoziarnistych, typu chleb razowy, czy ryż brązowy, związane jest z niższym ryzykiem rozwoju cukrzycy; jedzenie zbóż przetworzonych wiąże się z ryzykiem podwyższonym [7].

Dobra wiadomość jest taka, że spożycie ryżu białego nie podnosi ryzyka zawału serca, czy udaru mózgu [8]; duża ulga, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że jedno z wcześniejszych badań nad populacją Chin [9] sugerowało, że istnieć może związek między spożyciem ryżu i ryzykiem wystąpienia udaru. Tak czy inaczej, musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy naprawdę chcemy jeść żywność, która na ryzyko rozwoju jednych z naszych głównych przyczyn śmierci wpływa w sposób neutralny [8]? Przecież zamiast tego do naszej diety włączyć możemy produkty, które obniżają ryzyko wystąpienia cukrzycy, zawału serca, udaru mózgu, czy nadwagi [10].

Przykładowo: jak wynika z badania przeprowadzonego przez T. Colina Campbella i jego zespół z Uniwersytetu Cornella, we współpracy z naukowcami z Chin i Anglii, dieta roślinna mieszkańców chińskich obszarów wiejskich, oparta w dużej mierze na ryżu, związana jest ze stosunkowo niskim ryzykiem rozwoju chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy [11]. Może to kwestia genów? Może u Azjatów spożycie białego ryżu powoduje mniejsze skoki cukru we krwi? Wręcz przeciwnie, skoki cukru u osób o chińskim pochodzeniu etnicznym są większe niż, na przykład, u Europejczyków [12].

Część winy za zaobserwowane w ciągu ostatnich 50 lat rozpowszechnienie chorób cywilizacyjnych w Chinach [11] ponosi trzykrotne zwiększenie spożycia produktów odzwierzęcych [13]. Najbardziej gwałtowny wzrost odnotowano w częstości występowania cukrzycy [13], i to głównie w ciągu ostatniej dekady [14]. Współczynnik chorobowości cukrzycy na zastraszającym poziomie 9,7% spokojnie konkurować może z danymi dla USA [14]. A przecież jeszcze w 2000 r. Chiny miały jeden z najniższych wskaźników występowania cukrzycy na świecie [14].

Co się zmieniło w chińskiej diecie w ciągu ostatnich 20 lat? Spożycie oleju wzrosło o ok. 20%, spożycie wieprzowiny wzrosło o ok. 40%, a spożycie ryżu spadło o ok. 30% [14]. Zatem wskaźniki występowania cukrzycy szybowały w górę, podczas gdy spożycie ryżu malało. Może wobec tego problemem są tutaj produkty odzwierzęce i śmieciowe jedzenie [15]? Prawdą jest, że ryż brązowy jest zdrowszy niż biały, jednak by powstrzymać nasilającą się w Azji epidemię chorób przewlekłych, skupić się powinniśmy na przyczynie całego problemu, czyli diecie zachodniej [15]. Byłoby to podejście zgodne z badaniami naukowymi [16], według których spożycie białka i tłuszczu zwierzęcego wiąże się ze zwiększeniem ryzyka rozwoju cukrzycy. Nadal jednak niewyjaśniona pozostaje kwestia wspomnianej wcześniej metaanalizy [2].

Jeśli winę ponosi tutaj wzrost spożycia mięsa, to dlaczego największe w ostatnim czasie badania nad populacją Japonii i Chin powiązały spożycie białego ryżu z cukrzycą [2]? Otóż możliwe, że w wyniku dodania białka odzwierzęcego wpływ ryżu na nasz organizm staje się bardziej szkodliwy [17]. Na poniższym wykresie [17] widzimy, ile insuliny wytwarza nasza trzustka, gdy jemy tłuczone ziemniaki, w porównaniu z ziemniakami z dodatkiem tuńczyka. Wydawałoby się, że po spożyciu produktów o wysokim indeksie glikemicznym, typu tłuczone ziemniaki, czy ryż biały, utrzymanie poziomu cukru w normie wymagałoby większych ilości insuliny. Dodatek tuńczyka teoretycznie nie powinien zrobić żadnej różnicy; ryby nie zawierają przecież żadnych węglowodanów; zero cukru, zero skrobi. Można by nawet przypuszczać, że w wyniku dodania tuńczyka skok w poziomie insuliny spowodowany spożyciem ziemniaków powinien być mniejszy; obniżony zostaje w końcu ładunek glikemiczny całego posiłku. W rzeczywistości jednak dzieje się dokładnie na odwrót: jak widzimy na wykresie, wzrost stężenia insuliny jest dwukrotnie większy [17]. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku białego makaronu i białego makaronu w połączeniu z mięsem [17]. Dodatek białka odzwierzęcego sprawia, że trzustka pracować musi dwa razy ciężej [17].

Tę teorię przetestować można również w badaniu z użyciem roztworu glukozy [18]. Na poniższym wykresie [18] przedstawiono wzrost produkcji insuliny w wyniku wypicia wody z cukrem, w porównaniu z efektem jaki daje taka sama dawka glukozy w połączeniu z mięsem. Jak widzimy dodanie mięsa skutkuje gwałtownym skokiem w poziomie insuliny [18]. Istotne znaczenie ma tutaj dawka: im więcej dodamy mięsa tym gorzej. Połączenie węglowodanów z niewielką ilością mięsa wydaje się nieszkodliwe, jednak już równowartość jednej trzeciej piersi z kurczaka wywołać może znaczący wzrost w poziomie insuliny [18]. Być może właśnie dlatego osoby na diecie roślinnej tak rzadko chorują na cukrzycę; białko zwierzęce może w znacznym stopniu nasilać wywołaną spożyciem węglowodanów produkcję insuliny [19].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Czy spożycie ryżu białego przyczynia się do rozwoju cukrzycy? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy spożycie ryżu białego przyczynia się do rozwoju cukrzycy? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

„Pomimo powszechnego przeświadczenia o prozdrowotnych właściwościach moringi, zainteresowanie międzynarodowej społeczności biomedycznej w zakresie leczniczego potencjału tej rośliny jak do tej pory było raczej znikome” [1]; „w rzeczywistości do odkrywania odżywczego i leczniczego potencjału moringi środowisko medyczne nastawione było wyjątkowo negatywnie; lepiej przyjęte zostały inne „superfoods” takie jak czosnek, czy zielona herbata” [2], których właściwości znajdują potwierdzenie w większej liczbie badań naukowych. Czosnek był przedmiotem tysięcy badań na ludziach, nad zieloną herbatą przeprowadzono ich ponad 10 tys., natomiast nad moringą ‒ zaledwie kilkaset.

Najbardziej obiecujące dowody naukowe dotyczą wpływu moringi na kontrolę poziomu cukru we krwi [3]. Na poniższym wykresie [4] widzimy wzrost stężenia cukru we krwi w wyniku spożycia pięciu tradycyjnych ciastek, w porównaniu z ciastkami z dodatkiem sproszkowanej moringi. Jak się okazuje, dodanie do masy ciasteczkowej dwóch łyżeczek moringi skutkuje złagodzeniem skoku cukru we krwi, mimo że ilość spożytych cukrów i węglowodanów pozostaje niezmieniona [4].

W badaniu z 2016 r. [5] wśród uczestników, którzy przed spożyciem dużej dawki cukru wypili 1-2 szklanki herbaty z liści moringi „we wszystkich przypadkach odnotowano mniejszy wzrost poziomu glukozy we krwi, niż wśród osób, które zamiast naparu wypiły zwykłą wodę” [5]. Na poniższym wykresie [5] widzimy wzrost stężenia glukozy we krwi po spożyciu cukru nie poprzedzonego herbatą z moringi, w porównaniu z reakcją na taką samą ilość cukru zjedzoną 30 minut po wypiciu naparu. Nic dziwnego, że w medycynie tradycyjnej moringę stosuje się w leczeniu cukrzycy [6]. Co na ten temat mówią badania naukowe?

W badaniu z 2015 r. [7] cukrzykom przez 12 tygodni codziennie podawano ¾ łyżeczki sproszkowanych liści moringi. W efekcie wśród uczestników odnotowano znaczną poprawę we wskaźnikach stanu zapalnego, jak również lepszą długotrwałą kontrolę poziomu cukru we krwi [7]. Jednak badanie to, nie bez powodu, określono mianem pseudo-eksperymentalnego; nie było tu bowiem grupy kontrolnej [7]. Naukowcy zbadali po prostu uczestników przed rozpoczęciem eksperymentu i po jego zakończeniu [7]. Jak wiadomo, sam udział w badaniu żywieniowym może sprawić, że uczestnicy, czy to świadomie czy nieświadomie, zaczną odżywiać się zdrowiej. Nie ma więc pewności, jaką rolę odegrała tutaj moringa. W badaniu z 2011 r. [8] grupę kontrolną rzeczywiście już uwzględniono, jednak nie wiadomo, czy uczestników do poszczególnych grup przydzielono w sposób losowy. Co więcej w tym samym badaniu [8] naukowcy nie sprecyzowali, jaką dokładnie dawkę moringi podawali uczestnikom. Jedna tabletka [8]? Co to w ogóle oznacza? W badaniu nie odnotowano żadnej znaczącej poprawy [8]; może zastosowana ilość była więc niewystarczająca? W badaniu z 2010 r. [9] uczestnicy dostawali jedną łyżkę dziennie; dawka ta zaskutkowała nie tylko znacznym obniżeniem poziomu cukru we krwi na czczo, ale i znacznym obniżeniem poziomu cholesterolu LDL. Dwie łyżeczki to za mało [10]; czy to możliwe, że kluczem do sukcesu jest tutaj cała łyżka moringi? Najwyraźniej nie; w randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu, z udziałem osób cierpiących na cukrzycę typu 2., w którym zastosowano całą łyżkę moringi, wśród uczestników nie odnotowano żadnej poprawy w zakresie kontroli poziomu cukru we krwi [11].

Mamy zatem kilka badań, które wykazały potencjał moringi, większość nie dowiodła jednak, by spożycie tej rośliny wiązało się z jakimikolwiek korzyściami dla zdrowia [12]. Może by tak spróbować moringi i przetestować jej właściwości na własnej skórze? Biorąc pod uwagę brak jednoznacznych danych w tym zakresie, byłby to całkowicie uzasadniony sposób postępowania. Tego typu eksperymenty sprawdzają się jednak tylko w przypadku rozwiązań bezpiecznych, wolnych od skutków ubocznych. Czy moringa jest bezpieczna? W okresie ciąży, raczej nie, bowiem w niektórych regionach świata ok. 80% kobiet stosuje roślinę jako metodę usuwania ciąży [13]. Skuteczność moringi w tym zakresie potwierdzona została w badaniach na szczurach [14]. Jeśli chodzi o karmienie piersią, „w sześciu randomizowanych, kontrolowanych placebo, zaślepionych badaniach klinicznych” wykazano, że moringa może zwiększyć produkcję mleka o ok. pół szklanki dziennie [15].

Fakt, że moringę „od dawna stosuje się w medycynie tradycyjnej” [16] w żaden sposób nie dowodzi, że roślina ta jest bezpieczna do spożycia. W medycynie tradycyjnej stosowano wiele trujących substancji, m.in. rtęć i ołów [17]. Dobrze, że przynajmniej „społeczność naukowa nie odnotowała żadnych szkodliwych skutków stosowania moringi” [18], a dokładniej „w przeprowadzonych jak do tej pory badaniach na ludziach nie odnotowano żadnych niepożądanych skutków stosowania moringi” [19]. Innymi słowy, do niedawna nie odnotowano żadnych niepożądanych skutków spożycia rośliny. Wszystko zmieniło się w 2018 r.

„Zespół Stevensa i Johnsona spowodowany spożyciem liści moringi” [20]: zespół Stevensa i Johnsona to prawdopodobnie najbardziej przerażający skutek uboczny leków; rzadka, ale potencjalnie śmiertelna dolegliwość, dla której charakterystyczne jest „oddzielanie się naskórka” [20], innymi słowy, odpadanie skóry. Opis przypadku z 2018 r. [20]: objawy zespołu wystąpiły u pacjenta czternaście godzin po spożyciu moringi; ta sama sytuacja miała miejsce trzy miesiące wcześniej, w wyniku poprzedniego spożycia moringi. Skutkiem były „rozległe uszkodzenia skóry i pęcherze w okolicy twarzy, ust, klatki piersiowej, brzucha i genitaliów” [20].

„Niniejszy opis przypadku sugeruje, że spożycia liści moringi unikać powinny osoby, u których występuje ryzyko rozwoju zespołu Stevensa i Johnsona” [20]. W rzeczywistości jednak zagrożeni są wszyscy; jednym z czynników ryzyka jest HIV [21].

Podsumowując, dowody potwierdzające prozdrowotne właściwości moringi nie są wystarczająco przekonujące. Nie ma sensu zamawiać przez internet sproszkowanej egzotycznej rośliny, skoro w sklepach czekają na nas zdrowe warzywa, takie jak brokuły. Ich spożycie nie grozi przynajmniej pęcherzami na genitaliach.

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Skuteczność i skutki uboczne sproszkowanych liści moringi first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Skuteczność i skutki uboczne sproszkowanych liści moringi pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Moringa ogłoszona została już „cudownym drzewem”; pytanie tylko, czy rzeczywiście warta jest ona całego tego zamieszania? Czy na pewno ma większą wartość odżywczą, niż inne, łatwiej dostępne owoce i warzywa? Na te pytania odpowiemy w niniejszym artykule, w następnym skupimy się na morindze w kontekście kontroli poziomu cukru we krwi. Sprawdźmy, co mówią badania naukowe.

Moringa (Moringa oleifera) to roślina znana powszechnie jako „cudowne drzewo”, ze względu na swoje uzdrawiające moce, nieocenione w leczeniu wielu chorób [1]. Jeśli określenie „cudowne” nie jest dla kogoś wystarczająco hiperboliczne, w internecie moringa nazywana jest również „Bożym darem dla człowieka” [2]. Pojawia się zatem pytanie: czy moringa to rzeczywiście takie cudo, czy może tylko ułuda? „Zauważyć można obecnie bezpośrednią sprzeczność między entuzjazmem dla prozdrowotnych właściwości moringi, a brakiem solidnych dowodów w postaci eksperymentalnych i klinicznych badań naukowych, które potwierdzałyby prawdziwość tego typu teorii” [2]. Na szczęście ta „naukowa próżnia” powoli zaczyna się wypełniać. W ostatnim czasie zaobserwować można było gwałtowny wzrost ilości publikacji poświęconych morindze [2], a w ciągu ostatnich dziesięciu lat roślina była przedmiotem niemal tysiąca artykułów.

Jednym z powodów dla którego moringa zasługuje na uwagę jest zawartość glukozynolanów, związków, które zwiększają aktywność enzymów odpowiedzialnych za detoksykację wątroby [3]. Jak się okazuje, występują one nie tylko w warzywach krzyżowych takich jak kapusta, brokuł, czy kalafior, ale również i w morindze [1]; i to w stężeniu porównywalnym do tego w brokułach [4]. To super, tylko po co zamawiać przez internet jakąś egzotyczną roślinę w proszku, skoro można po prostu jeść brokuły? Czy moringę wyróżnia coś wyjątkowego?

Pojawiły się głosy, że „spośród odkrytych jak do tej pory drzew to właśnie moringa jest najbardziej bogata w wartości odżywcze” [1]. Pytanie tylko co to tak naprawdę oznacza; mało kto przecież je drzewa. Moringa zawiera rzekomo więcej składników odżywczych niż większość powszechnie znanych produktów [1]: 10 razy więcej witaminy A niż marchewka, 12 razy więcej witaminy C niż pomarańcze, 17 razy więcej wapnia niż mleko, 15 razy więcej potasu niż banany, 25 razy więcej żelaza niż szpinak i 9 razy więcej białka niż jogurt [5]. Po pierwsze, nawet jeśli to wszystko prawda, mówimy tutaj o 100 g suszonych liści moringi [5]. To mniej więcej 14 łyżek albo prawie cała szklanka proszku z moringi. Uczestnicy badań mieli problem ze zjedzeniem nawet 20 g [6]. Dodanie proszku w większej ilości „skutkować może nieprzyjemnym posmakiem, ze względu na gorycz liści moringi” [6].

Po drugie przytoczone dane na temat wartości odżywczych moringi pochodzą z jakiejś mało wiarygodnej publikacji [7]. Zgodnie z bazą danych USDA bardziej realistyczna dawka moringi, na przykład porcja, którą dodać można by było do smoothie (ok. 1 łyżki), zawiera tyle samo witaminy A, co ćwiartka mini marchewki i tyle samo witaminy C, co jedna setna pomarańczy [5]. Zatem jedna pomarańcza zawiera tyle samo witaminy C, co 100 łyżek moringi. Wapnia moringa zawiera tyle samo, co pół szklanki mleka, potasu tyle samo, co, nie piętnaście bananów, ale zaledwie jedna czwarta banana, żelaza tyle samo, co jedna czwarta szklanki szpinaku, a białka tyle samo, co jedna trzecia opakowania jogurtu [5]. Tak więc, moringa może i ma dużo wartości odżywczych, ale wygląda na to, że w rzeczywistości nie wyróżnia się specjalnie na tle innych warzyw i owoców, a rozpowszechnione teorie, dotyczące jej profilu składników odżywczych niewiele mają wspólnego z rzeczywistością. Zatem czy nie lepiej byłoby po prostu jeść brokuły? Co do ich wartości odżywczych nikt nie ma chyba wątpliwości.

Na płytce Petriego moringa wykazuje działanie przeciwnowotworowe, zwalczając komórki raka piersi, raka skóry oraz włókniakomięsaka [8]. Normalne komórki pozostawia natomiast w spokoju [8]. Jednak jak na razie nie przeprowadzono w tym zakresie żadnych badań klinicznych. Odkrycie, że „moringa wspomaga sprawność seksualną u zestresowanych szczurów” [9] nie jest raczej specjalnie przydatne. W jaki sposób mielibyśmy je niby wykorzystać?

Przełomem były badania takie jak to z 2014 r. [10] Naukowcy przetestowali wpływ moringi na status oksydacyjny organizmu. Przez trzy miesiące uczestnicy jedli łyżkę sproszkowanej moringi raz dziennie [10]. W efekcie zaobserwowano zmniejszenie stresu oksydacyjnego [10], co było do przewidzenia; moringa to w końcu zdrowy produkt roślinny. Ponadto odnotowano spadek stężenia cukru we krwi na czczo, z poziomu charakterystycznego dla stanu przedcukrzycowego (powyżej 100 mg/dL) do poziomu w granicach normy [10]. Te wyniki są rzeczywiście intrygujące. Może cukrzykom powinno się zalecać dzienną łyżkę moringi? A może to tylko przypadek? Moringa w kontekście kontroli poziomu cukru we krwi [11]: przegląd dostępnych badań naukowych już w następnym artykule.

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Korzyści zdrowotne moringi: najbardziej wartościowy produkt żywieniowy? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Korzyści zdrowotne moringi: najbardziej wartościowy produkt żywieniowy? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Przemysł spożywczy, alkoholowy i tytoniowy obwinia się za „wytwarzanie” epidemii chorób przewlekłych [1]. Prawda jest jednak taka, że ich celem, podobnie jak każdego innego przemysłu, jest po prostu zwiększenie sprzedaży [1]. Jeśli w ramach jego realizacji dopuszczają się fałszowania badań naukowych, tworzenia grup frontowych, wykorzystywania naukowców, mieszania się w politykę w zakresie zdrowia publicznego ‒ to wszystko w imię ochrony swoich interesów [1].

Nie chodzi o zadowolenie klientów ale zadowolenie udziałowców [2]. Dlatego też np.: firmy tytoniowe mogą dalej wytwarzać produkty, które zabijają co drugiego z ich najbardziej lojalnych klientów [2].

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w obszarze zdrowia publicznego zyskały sobie reputację podmiotów „antyprzemysłowych” [3]. Problemem nie jest tu jednak przemysł w całości, tylko konkretny sektor przemysłu, którego wyroby są szkodliwe dla zdrowia publicznego [3]. Przemysł brokułowy, na przykład, nie ma chyba żadnych przeciwników. Jak się zaraz przekonamy, świat korporacji ma szansę stanąć na czele rewolucji medycyny stylu życia.

Roczne koszty przypisywane otyłości wśród pracowników etatowych szacowane są na 70 miliardów dolarów [4]. Główną przyczyną jest fakt, że osoby otyłe są z reguły mniej produktywne [4]. Zdrowi pracownicy sprzyjają więc wynikom finansowym [5]. Każdy dolar wydany na programy promocji zdrowia przynieść może trzy dolary zwrotu z inwestycji [5]. Wyniki rynkowe pokazują, że na tle konkurencji najlepiej wypadają przedsiębiorstwa, które starają się pielęgnować kulturę zdrowia [6].

Dlatego właśnie firmy takie jak GEICO decydują się na wdrażanie interwencji żywieniowych w miejscu pracy. W związku z niezwykłym sukcesem inicjatywy w siedzibie głównej GEICO firma objęła programem swoje oddziały na terenie całego USA, od San Diego w Kaliforni, po Macon w Georgii [7]. We wcześniejszych badaniach w miejscu pracy [8] wykazano, że duże ilości białka zwierzęcego w diecie wiążą się z niemal pięć razy większym ryzykiem wystąpienia otyłości, podczas gdy białko roślinne wydaje się działać ochronnie. W związku z powyższym pracownicy otyli i chorujący na cukrzycę przeszli w ramach badania [7] na dietę roślinną, opartą na pełnoziarnistych zbożach, warzywach, strączkach (grochu, ciecierzycy i soczewicy) oraz owocach, unikając jednocześnie spożycia mięsa, nabiału i jajek. Uczestnicy nie stosowali się za bardzo do zasad diety [7]. Spożycie produktów odzwierzęcych znacząco ograniczyła zaledwie niecała połowa badanych; zdecydowanie zaobserwowano jednak pewne zmiany na lepsze: uczestnicy obniżyli, na przykład, ilość spożywanych tłuszczów nasyconych, przy jednoczesnym zwiększeniu ilości składników odżywczych o działaniu ochronnym [7]. Czy te zmiany okazały się wystarczające? Najwyraźniej tak: u badanych zaobserwowano spadek masy ciała, obniżenie poziomu cholesterolu, a w przypadku cukrzyków ‒ lepszą kontrolę nad poziomem cukru we krwi.

I to wszystko bez liczenia kalorii, kontrolowania porcji i bez aktywności fizycznej [7]. Spadek wagi był prawdopodobnie wynikiem zwiększonej podaży błonnika, który wywołuje szybkie uczucie sytości [7]. Więcej kilogramów zrzucili uczestnicy w grupie wegańskiej. Możliwe, że nieznaczną przewagę nad grupą kontrolną dał im w tym przypadku wyższy efekt termiczny pożywienia [7]. W procesie wytwarzania ciepła więcej kalorii spalają z reguły osoby na diecie roślinnej.

Wygląda na to, że jedzenie roślin przyspiesza metabolizm [9]. Możliwe, że przyczyną jest tutaj zwiększona wrażliwość insulinowa komórek, która usprawnia metabolizm węglowodanów, dzięki czemu nie są one odkładane w postaci tkanki tłuszczowej [9]. Jak pokazują badania [9], dieta wegańska zwiększa poposiłkowe spalanie kalorii o ok. 16%, w ciągu trzech godzin od spożycia posiłku.

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Roślinne interwencje w miejscu pracy first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Roślinne interwencje w miejscu pracy pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Powszechnie wiadomo już dzisiaj, że przyczyną insulinooporności jest tłuszcz [1]. Chodzi tutaj o tzw. ektopowe gromadzenie się tłuszczu, czyli gromadzenie się tłuszczu w tkankach innych niż tłuszczowe, np. w komórkach mięśni [1]. Jednak nie wszystkie tłuszcze wpływają na mięśnie w jednakowy sposób. Kluczowe znaczenie ma tutaj rodzaj tłuszczu, a więc, czy jest to tłuszcz nasycony, czy nienasycony [2]. Tłuszcze nasycone, np. kwas palmitynowy, obecne są głównie w mięsie, nabiale i jajkach. To właśnie ten rodzaj tłuszczów jest przyczyną insulinooporności [2]. Natomiast tłuszcze nienasycone, np. kwas oleinowy, występują głównie w orzechach, oliwkach, czy awokado i mogą przyczyniać się do poprawy wrażliwości insulinowej [2]. Dlaczego tłuszcze nasycone są tak szkodliwe? Przyczyniają się one do powstania większej ilości szkodliwych produktów rozkładu tłuszczu, wystąpienia zaburzeń funkcji mitochondriów, zwiększenia stresu oksydacyjnego oraz rozwoju wolnych rodników i stanu zapalnego [2]. Zapoczątkowują tym samym błędne koło zdarzeń, w którym wolne rodniki, wywołane działaniem tłuszczu nasyconego, zaburzają funkcje mitochondriów, które w komórkach, w tym przypadku, w komórkach mięśni, odpowiedzialne są za wytwarzanie energii, pełnią rolę elektrowni komórkowych [2]. W efekcie dochodzi do powstania większej ilości wolnych rodników i zaburzeń transmisji sygnału insulinowego [2].

Komórki tłuszczowe wypełnione tłuszczem nasyconym wywołują poważną reakcję zapalną [3]. W badaniach wykazano, że to właśnie nasilenie stanu zapalnego, jak również zwiększone spożycie tłuszczów nasyconych, prowadzi do powstania wolnych rodników i ceramidów, co przyczynia się do rozwoju insulinooporności [3]. Tłuszcze nasycone bezpośrednio wpływają również na insulinooporność w mięśniach szkieletowych [3]. Zgromadzony tłuszcz nasycony zwiększa ilość diacylogliceroli w mięśniach. Jak wynika z badań, związki te wywierają silny wpływ na insulinooporność mięśniową [3]. Co ważne nie ma znaczenia, czy tłuszcz we krwi pochodzi z naszej własnej tkanki tłuszczowej, czy z tkanki tłuszczowej zjadanych przez nas zwierząt.

W badaniu z 1999 r. [4] przy zastosowaniu biopsji mięśni wykazano związek między zgromadzonymi w mięśniach tłuszczami nasyconymi, a insulinoopornością.

Podczas gdy nasz organizm dobrze radzi sobie z detoksykacją, czy też bezpiecznym gromadzeniem tłuszczów jednonienasyconych, w przypadku tłuszczów nasyconych dochodzi do powstania szkodliwych produktów rozkładu tłuszczu, w tym ceramidów, które prowadzą do rozwoju lipotoksyczności [5]. Lipo-, czyli tłuszcz, tak jak w liposukcji; lipotoksyczność ‒ toksyczność tłuszczu. Lipotoksyczność w mięśniach jest pojęciem kluczowym dla wyjaśnienia przyczyn insulinooporności [6].

Jak wiadomo, tłuszcze nasycone i tłuszcze trans odgrywają istotną rolę w rozwoju wielu chorób, w tym chorób autoimmunologicznych, nowotworów, czy chorób serca [7]. Jednak tłuszcze te mogą być również przyczyną insulinooporności, która leży u podłoża stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2 [7]. W naszej diecie źródłami tłuszczów nasyconych są produkty odzwierzęce, a tłuszczów trans ‒ mięso i mleko oraz częściowo uwodornione i rafinowane oleje roślinne [7].

Dlatego właśnie w badaniu z 2001 r. [8] zamiana tłuszczów zwierzęcych na roślinne zaskutkowała poprawą wrażliwości na insulinę. Masło w diecie przyczyniło się do osłabienia wrażliwości insulinowej, ale oliwa z oliwek już takiej reakcji nie wywołała.

Jak już wiemy, długotrwałe wystawienie naszych mięśni na działanie dużych ilości tłuszczu prowadzi do rozwoju insulinooporności. Najbardziej szkodliwe są tłuszcze nasycone [9]; nie dość, że zaburzają one transmisję sygnału insulinowego, aktywują szlaki prozapalne i przyczyniają się do rozwoju wolnych rodników, to jeszcze powodują zmiany w ekspresji genów, prowadząc tym samym do zmniejszenia aktywności kluczowych enzymów mitochondrialnych, w tym palmitoilotransferazy karnitynowej [9]. Dlatego właśnie ekspresja tego spalającego tłuszcz enzymu jest 60% wyższa wśród wegetarian. Jedzą oni w końcu mniej tłuszczów nasyconych [10].

Zatem czy osoby na diecie roślinnej mają nie tylko mniej tłuszczu w mięśniach, ale i mniej insulinooporności? Przez długi czas wrażliwość na insulinę, czy tłuszcz w komórkach mięśniowych wśród wegan i wegetarian nie były przedmiotem żadnych badań naukowych [10]. Wszystko zmieniło się w 2005 r.

Naukowcy z uniwersytetu Imperial College of London zbadali insulinooporność i tłuszcz w mięśniach wśród wegan, w porównaniu z wszystkożercami [11]. Badacze wzięli pod uwagę fakt, że osoby na diecie roślinnej mają przewagę w postaci niższej masy ciała; znaleźli więc równie szczupłych wszystkożerców. Celem było sprawdzenie, czy korzystne działanie diety roślinnej ma charakter bezpośredni; że do usuwania tłuszczu z mięśni i poprawy wrażliwości insulinowej dieta roślinna nie przyczynia się wyłącznie pośrednio, przy okazji wspomagania utraty wagi [11].

W badaniu wykazano, że weganie mają w komórkach mięśni znacznie mniej tłuszczu niż wszystkożercy, nawet w przypadku osób o takiej samej masie ciała [11]. W grupie roślinożerców odnotowano ponadto lepszą wrażliwość na insulinę, lepszy poziom cukru we krwi, lepszy poziom insuliny [12] oraz, co bardzo ekscytujące, dużo lepsze funkcjonowanie komórek beta ‒ komórek trzustki odpowiedzialnych za produkcję insuliny [11]. Naukowcy podsumowali, że dieta wegańska wykazywać może nie tylko działanie kardioprotekcyjne (wspomagać profilaktykę naszego zabójcy nr 1 ‒ choroby niedokrwiennej serca), ale i działać ochronnie na komórki beta w trzustce, wspomagając tym samym profilaktykę naszej przyczyny śmierci nr 7 ‒ cukrzycy [11].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Lipotoksyczność: jak tłuszcze nasycone podnoszą poziom cukru we krwi first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Lipotoksyczność: jak tłuszcze nasycone podnoszą poziom cukru we krwi pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wolne kwasy tłuszczowe, czyli takie, które krążą w krwiobiegu w postaci „wolnej”, nie jako składnik trójglicerydów, prowadzą do rozwoju stanu zapalnego, powstania szkodliwych produktów rozkładu tłuszczu i wystąpienia stresu oksydacyjnego [1]. W efekcie dojść może do zaburzeń procesów sygnalizujących przyłączenie insuliny do receptora insulinowego, co prowadzi do rozwoju insulinooporności w mięśniach [1]. Insulinooporność, natomiast, jest przyczyną stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2. [1]

Wraz ze wzrostem poziomu tłuszczu we krwi zdolność organizmu do eliminowania z krwiobiegu cukru ulega osłabieniu [2]. Skąd pochodzi tłuszcz, który sieje całe to spustoszenie? Z naszego jedzenia i z naszej tkanki tłuszczowej.

U dorosłego człowieka liczba komórek tłuszczowych jest stała [3]. Co ciekawe odkrycia tego dokonano poprzez zmierzenie ilości radioaktywnego węgla w ludzkim DNA, skumulowanego w następstwie prób jądrowych [3]. W każdym razie, kiedy chudniemy nasze komórki tłuszczowe się kurczą, ponieważ pozbywają się tłuszczu, ale ich liczba pozostaje niezmieniona [3]. W odwrotnym przypadku, gdy przybieramy na wadze, nasze komórki tłuszczowe się rozciągają, ponieważ muszą pomieścić w sobie większe ilości tłuszczu [3]. Zatem większy brzuch, pupa, czy uda nie oznacza wcale większej liczby komórek tłuszczowych, tylko więcej tłuszczu w komórkach już istniejących. W pewnym momencie nasze komórki stają się na tyle przepełnione, że zgromadzony w nich tłuszcz zaczyna wylewać się z powrotem do krwiobiegu.

Poniższa ilustracja [4] przedstawia tzw. efekt „rozlewania się” tłuszczu (ang. spillover effect). Osoby otyłe nie tylko mają więcej tkanki tłuszczowej, ale w dodatku tłuszcz z ich komórek tłuszczowych nieustannie wylewa się do krwiobiegu [4]. Możliwe, że na tym właśnie polega związek między otyłością i cukrzycą [5]. Tłuszcz wylewa się z komórek tłuszczowych, gromadzi się w komórkach mięśniowych i wywołuje insulinooporność, która prowadzić może do rozwoju cukrzycy typu 2. [5]

Tłuszcz do krwiobiegu dostać się może również za pośrednictwem jamy ustnej. W badaniu z 2001 r. [6] porównano dietę niskowęglowodanową i niskotłuszczową. Zaobserwowano, że wśród uczestników na diecie niskowęglowodanowej tłuszcz zgromadził się w mięśniach w ciągu zaledwie dwóch godzin; tym samym wśród badanych w tej grupie obniżeniu uległa wrażliwość na insulinę [6]. Im wyższy poziom tłuszczu we krwi, tym słabsza staje się zdolność organizmu do usuwania cukru z krwiobiegu. Nie jest to wcale proces wieloletni, wystarczy zaledwie kilka godzin, by tłusty posiłek zaczął zaburzać odpowiednie wykorzystanie insuliny [6]. Dieta wysokotłuszczowa może zwiększać poziom tłuszczu we krwi; wzrostowi temu towarzyszy spadek wrażliwości insulinę [6].

Badania [2] pokazują wyraźnie, że tłuszcz we krwi hamuje transport glukozy i odpowiednie jej wykorzystanie w mięśniach. A przecież ok. 85% cukru z krwiobiegu pobierać powinny właśnie mięśnie. Zależność ta wskazuje również na istotną rolę, jaką w rozwoju insuliooporności odgrywa żywienie, a konkretnie wysokie spożycie tłuszczu [2].

Normalne stężenie wolnych kwasów tłuszczowych w krwiobiegu wynosi 10-50 mikromoli [2]. Wiemy już, że u osób otyłych tłuszcz z komórek tłuszczowych nieustannie wylewa się do krwiobiegu. Jednak problem wysokiego poziomu tłuszczu we krwi dotykać może nawet osób szczupłych [2]. Wszystko zależy tutaj od diety. Osoba o normalnej masie ciała spożywająca duże ilości tłuszczu może mieć taki sam poziom tłuszczu we krwi, co osoba otyła [2]. Na tej samej zasadzie otyłość w skutkach jest równie szkodliwa, co objadanie się całymi dniami masłem i bekonem, ponieważ u osób otyłych tłuszcz nieustannie wylewa się do krwiobiegu, niezależnie od ich sposobu odżywiania.

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Efekt „rozlewania się” tłuszczu jako czynnik łączący otyłość z cukrzycą first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Efekt „rozlewania się” tłuszczu jako czynnik łączący otyłość z cukrzycą pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

W badaniu sprzed niemal stu lat [1] dokonano przełomowego odkrycia. Uczestnikami byli młodzi zdrowi ludzie; naukowcy podzielili ich na dwie grupy. Połowa badanych była na diecie wysokotłuszczowej, druga połowa ‒ na diecie wysokowęglowodanowej. Po upływie zaledwie dwóch dni w grupie wysokotłuszczowej rozwinęła się nietolerancja glukozy [1]. W obu grupach przeprowadzono badanie przy użyciu wody z cukrem i, jak widzimy na poniższym wykresie [1], wśród uczestników na diecie wysokotłuszczowej stężenie cukru we krwi wzrosło dwa razy bardziej, niż u osób na diecie wysokowęglowodanowej [1]. A więc większa ilość tłuszczu w diecie przekłada się na wyższy poziom cukru we krwi. Na wyjaśnienie tej zależności naukowcy potrzebowali niemal 70 lat. Znalezienie odpowiedzi miało jednak kluczowe znaczenie dla naszego obecnego rozumienia mechanizmu rozwoju cukrzycy typu 2.

Ładowanie węglowodanami przed zawodami, pozwala sportowcom na zwiększenie zapasu energii w mięśniach. W przewodzie pokarmowym skrobia rozkładana jest na cukry proste. Glukoza krąży w krwiobiegu i przedostaje się do mięśni, gdzie jest magazynowana i wykorzystywana jako źródło energii.

Jednak cukier we krwi jest trochę jak wampir. Nie wejdzie do wnętrza naszych komórek bez zaproszenia. Zaproszeniem w tym przypadku jest insulina. Kiedy cukier dociera do komórki mięśniowej, czeka cierpliwie na zewnątrz, aż insulina wpuści go do środka. Insulina jest jakby kluczem, który otwiera drzwi komórki mięśniowej, aby cukier mógł przeniknąć do jej wnętrza. Insulina przyłącza się do receptora insulinowego, aktywuje enzym, który aktywuje dwa kolejne enzymy, które to z kolei aktywują transport glukozy do wnętrza komórki. Insulina jest zatem kluczem do drzwi naszych komórek mięśniowych.

Co by się stało w przypadku braku insuliny? Cóż, cukier gromadziłby się krwiobiegu, dobijając się do drzwi komórek mięśniowych, ale nie mógłby dostać się do środka. W efekcie poziom cukru we krwi nieustannie by wzrastał.

Na tym właśnie polega cukrzyca typu 1. Komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny ulegają zniszczeniu; bez insuliny cukier nie może się przedostać z krwiobiegu do komórek mięśniowych, przez co wzrasta stężenie glukozy we krwi.
Nie jest to jednak jedyna możliwa przyczyna wysokiego poziomu cukru we krwi. Co by się stało, gdyby nasz organizm wytwarzał wystarczające ilości insuliny, ale nie byłaby ona w stanie spełniać swojej funkcji? Mamy klucz, ale nie możemy go użyć, bo zamek w drzwiach jest cały zaklejony. W takiej sytuacji mamy do czynienia z insulinoopornością. Nasze komórki mięśniowe stają się oporne na działanie insuliny. Co takiego zakleja zamek w drzwiach komórek mięśniowych i nie pozwala insulinie wpuścić do ich wnętrza cukru? Tłuszcz, a konkretnie tłuszcz w komórkach mięśni.

Tłuszcz obecny w krwiobiegu może gromadzić się w komórkach mięśniowych i prowadzić do powstania wolnych rodników oraz szkodliwych produktów rozkładu tłuszczu. Mogą one blokować ścieżki sygnałowe w komórce, przez co insulina, niezależnie od jej ilości, nie jest w stanie wpuścić glukozy do wnętrza komórek. W efekcie wzrasta poziom cukru we krwi.

Mechanizm rozwoju insulinooporności pod wpływem działania tłuszczu (a konkretnie tłuszczu nasyconego) odkryty został dopiero po wynalezieniu rezonansu magnetycznego [2]. Urządzenie pozwoliło naukowcom zaobserwować, co dzieje się we wnętrzu mięśni, w wyniku dożylnego podania tłuszczu [3]. Tym sposobem odkryto, że wysoki poziom tłuszczu we krwi „prowadzi do rozwoju insulinooporności, poprzez hamowanie transportu glukozy” [3] do wnętrza mięśni.

I to w ciągu zaledwie trzech godzin. Jeden tłusty posiłek, hamując transport glukozy do mięśni, może zapoczątkować proces rozwoju insulinooporności po upływie zaledwie 160 minut [4].

To samo dzieje się u nastolatków [5]. Dożylne podanie tłuszczu skutkuje gromadzeniem się tłuszczu w mięśniach i obniżeniem wrażliwości na insulinę [5]. Oznacza to, że zwiększone stężenie tłuszczu we krwi może w znaczącym stopniu przyczyniać się do rozwoju insulinooporności [5].

W badaniu z 1999 r. [6] naukowcy przeprowadzili odwrotny eksperyment. Obniżenie poziomu tłuszczu we krwi zaskutkowało zmniejszeniem insulinooporności. Aby pozbyć się z krwiobiegu cukru, najpierw trzeba pozbyć się tłuszczu. Dlatego właśnie na diecie wysokotłuszczowej, diecie ketogenicznej, insulina jest mniej skuteczna [1]. Organizm człowieka staje się oporny na działanie insuliny [1].

Jednak wraz z obniżeniem ilości tłuszczu w diecie skuteczność insuliny zaczyna się poprawiać [1]. Jest to wyraźny dowód na to, że, nawet u zdrowych osób, „niskowęglowodanowa, wysokotłuszczowa dieta może zaburzać tolerancję glukozy”[1]. Sposobem na obniżenie insulinooporności, przyczyny stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2., jest obniżenie spożycia tłuszczu [1].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Co jest przyczyną insulinooporności? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Co jest przyczyną insulinooporności? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Pierwsze przypuszczenia, że dieta roślinna może zapobiegać rozwojowi cukrzycy pojawiły się dziesiątki lat temu [1]. W rozpoczętym w 1960 r. badaniu nad Adwentystami [2], wśród osób spożywających mięso przynajmniej raz w tygodniu, odnotowano znacznie więcej przypadków tej choroby. Odkryto również, że częstsze spożycie mięsa wiąże się z częstszym występowaniem cukrzycy. Co ważne w badaniu tym kontrolowano czynnik masy ciała. Jak się okazuje, nawet w przypadku badanych o tej samej wadze, znacznie niższy odsetek cukrzyków odnotowano wśród osób na diecie roślinnej. Tak na dobrą sprawę najbardziej dotknięci chorobą powinni być właśnie wegetarianie. Wszystko wskazuje na to, że żyją oni znacznie dłużej, więc tego typu choroby cywilizacyjne mają w ich przypadku znacznie więcej czasu, by się rozwinąć. Mimo wszystko dla tej grupy odnotowano niższe wskaźniki nie tylko umieralności, ale i cukrzycy.

Pięćdziesiąt lat później rozpoczęto drugi cykl badań nad Adwentystami [3], z udziałem 89 000 osób. Jak się okazało, stopniowy wzrost udziału produktów roślinnych w diecie wiąże się ze stopniowym spadkiem częstości występowania cukrzycy. W przypadku osób na diecie w 100% roślinnej współczynnik chorobowości jest aż 78% niższy. Ochrona przed cukrzycą wzmacnia się stopniowo wraz z postępującymi zmianami żywieniowymi, od diety mięsożernej przez ograniczenie ilości spożywanego mięsa, jedzenie tylko ryb, całkowite wyeliminowanie mięsa, aż po wykluczenie z diety jajek i nabiału.

Sytuacja wygląda podobnie w przypadku innego czołowego zabójcy ludzkości, wysokiego ciśnienia krwi [3]. Im wyższy procent produktów roślinnych w diecie, tym niższe wskaźniki nadciśnienia. To samo w przypadku nadmiernej tkanki tłuszczowej [3]. Jedyną grupę, w której średnia masa ciała nie była klasyfikowana jako nadwaga tworzyły osoby na diecie złożonej wyłącznie z produktów pochodzenia roślinnego. I ponownie, stopniowy spadek wskaźników wraz ze stopniowym wykluczaniem z diety produktów odzwierzęcych. Jak widzimy, nie chodzi tutaj o myślenie czarno-białe, podejście typu „wszystko albo nic”. Nawet najmniejszy krok w stronę lepszych nawyków żywieniowych może przynieść ogromne korzyści.

W perspektywie długoterminowej dieta wegetariańska wiąże się ze znacznym zmniejszeniem zapadalności na cukrzycę, z mniejszą liczbą nowych przypadków, co wskazuje na potencjał tego sposobu odżywiania do powstrzymania obecnej epidemii choroby [3].

A co w przypadku naprawdę zdrowej diety z niewielką tylko ilością mięsa? Przynosi jakieś korzyści? Czy może lepszym rozwiązaniem jest dieta całkowicie bezmięsna? Odpowiedzi na te pytania dostarczyło nam badanie przeprowadzone w 2014 r. w Tajwanie [4]. W porównaniu z dietą zachodnią dieta azjatycka zawiera zazwyczaj mniej mięsa i więcej produktów pochodzenia roślinnego. Wcześniej nie wiadomo było jednak, czy właściwości ochronne diety opartej w dużej mierze na produktach roślinnych zostałyby dodatkowo wzmocnione w wyniku całkowitego wyeliminowania mięsa i ryb. Na szczęście tajwańskie badanie [4] rozwiało wszelkie wątpliwości w tym zakresie.

Do czasu wybuchu epidemii cukrzycy liczba przypadków tej choroby wśród populacji azjatyckich była stosunkowo niska [4]. Co ciekawe zmiany na gorsze zbiegły się tam najwyraźniej w czasie ze wzrostem spożycia mięsa, a więc białka i tłuszczu pochodzenia zwierzęcego. Jednak westernizacja diety azjatyckiej przyniosła ze sobą również fast-foody i dużo śmieciowego jedzenia. Autorzy badania [4] nie chcieli więc porównywać wegetarian do przeciętnych mięsożerców. Postanowili zatem porównać buddystów-wegetarian do buddystów-nie-wegetarian. Obie grupy odżywiały się w sposób charakterystyczny dla tradycyjnej diety azjatyckiej, co oznacza, że nawet nie-wegetarianie jedli głównie produkty pochodzenia roślinnego, z dodatkiem niewielkich ilości mięsa i ryb. Kobiety spożywały mniej więcej jedną porcję tygodniowo; mężczyźni ‒ jedną porcję co kilka dni. To mniej więcej 8% ilości spożywanej w USA, w przypadku kobiet ‒ 3%. Pytanie brzmi, która opcja okaże się lepsza, 3% czy 0%?

Obie grupy odżywiały się zdrowo, żadna z nich nie spożywała, na przykład, słodzonych napojów gazowanych. Pomimo wszystkich podobieństw między dwoma rodzajami diety i skontrolowaniu czynników takich jak masa ciała, uwarunkowania genetyczne, aktywność fizyczna, czy palenie papierosów, wśród wegetarian częstość występowania cukrzycy była o połowę mniejsza; wśród wegetarianek ‒ o 75% mniejsza [4]. Tak więc nawet w kontekście populacji odżywiającej się w dużej mierze roślinnie, z niewielkim dodatkiem mięsa i ryb, oraz po wykluczeniu innych czynników ryzyka, całkowite wykluczenie mięsa z diety i spożywanie tym samym większej ilości zdrowych produktów roślinnych, wiąże się z obniżeniem ryzyka rozwoju stanu przedcukrzycowego i cukrzycy [4]. Później zamierzano jeszcze porównać wegan do laktoowowegetarian, tak samo jak w drugiej serii badań nad Adwentystami [3]. Wśród wegan jednak nie odnotowano ani jednego przypadku cukrzycy [4].

Źródło: https://nutritionfacts.org/

The post Dieta roślinna a cukrzyca first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Dieta roślinna a cukrzyca pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.