W tej serii dwóch artykułów poświęconych siwieniu włosów omówimy przyczyny tego zjawiska, rolę czynników genetycznych, jak również dostępne rozwiązania terapeutyczne.
Wszystkie artykuły z tej serii:
- Siwienie włosów: przyczyny biologiczne i skuteczne rozwiązania
- Czy stres naprawdę siwi włosy? Nauka obala mity
Siwienie włosów, w żargonie medycznym określane również łacińskim terminem canities [2], stanowi jedną z najbardziej widocznych oznak starzenia [1]. Co ciekawe, siwe włosy (podobnie zresztą jak sierść niedźwiedzi polarnych) tylko wydają nam się idealnie białe, ze względu na sposób, w jaki odbija się od nich światło. W rzeczywistości ich barwa jest raczej blado żółta, co zawdzięczają budującemu je białku – keratynie [3].
Zanim przejdziemy do omawiania przyczyn siwienia włosów, zastanówmy się może najpierw, jaką funkcję pełni obecny w nich barwnik.
Po co włosom w ogóle potrzebny barwnik?
Niektórzy twierdzą, że pigmentacja może służyć celom detoksykacyjnym [4]. Toksyny naturalne, takie jak metale ciężkie, wiążą się z barwnikiem – melaniną – i są w ten sposób usuwane z organizmu wraz ze wzrostem włosa [4]. Dlatego właśnie na podstawie zawartości rtęci we włosach dzieci można oszacować ich spożycie ryb [5]. Z tego samego powodu u kobiet spożywających duże ilości ryb „przed planowaną ciążą uzasadnione może być zbadanie włosów pod kątem zawartości rtęci” [6]. Wykazano również, że poziom rtęci we włosach osób stosujących dietę roślinną jest nawet dziesięciokrotnie niższy niż u osób, które okazjonalnie spożywają ryby [7]. Poziom rtęci, ołowiu i kadmu w odrastających włosach znacząco spada już w ciągu trzech miesięcy od przejścia na dietę roślinną, a po włączeniu do jadłospisu mięsa i jaj – zaczyna ponownie wzrastać (Wykres 1) [8].
Tyle tytułem naukowych ciekawostek. Przejdźmy teraz do głównego tematu dzisiejszego artykułu: co jest przyczyną siwienia włosów i jak możemy temu procesowi przeciwdziałać?
Kiedy zaczyna się siwienie włosów?
W toku edukacji medycznej omawiana jest tak zwana reguła 50-50-50 [9]. Zgodnie z tą zasadą, do 50. roku życia 50% populacji ma siwe włosy w przynajmniej 50% [9]. Twierdzenie to oparte jest jednak na badaniach populacji bardzo mało zróżnicowanej, złożonej głównie z jasnowłosych Australijczyków rasy białej [9]. W skali globalnej odsetek osób, które w wieku 50 lat są w połowie siwe jest bliższy 6–23% [9]. Wygląda na to, że reguła 50-50-50, choć łatwa do zapamiętania, nie odzwierciedla do końca rzeczywistości. Zgodnie z bardziej wiarygodnymi szacunkami około 75% ludzi w wieku od 45 do 65 lat ma siwe włosy w około 25% [9].
Siwienie włosów jest zjawiskiem mniej powszechnym wśród osób pochodzenia afrykańskiego lub azjatyckiego [9]. U osób rasy białej proces ten rozpoczyna się zazwyczaj ok. 35. roku życia, u Azjatów – bliżej 40. roku życia, a u osób pochodzenia afrykańskiego – ok. 45. roku życia [10]. Ze względu na te różnice przedwczesne siwienie u rasy kaukaskiej definiuje się jako występujące przed 20. rokiem życia, a w przypadku Afroamerykanów – przed 30. rokiem życia [3]. Dla populacji indyjskiej natomiast jako granicę sugeruje się wiek 25 lat [3]. No dobrze, wiemy już zatem, kiedy proces siwienia włosów się rozpoczyna. A co jest jego przyczyną?
Mieszek włosowy to złożony, niewielki mini-narząd, który zakotwicza pojedynczy włos w skórze głowy [11]. U podstawy opuszki (cebulki) włosa znajduje się około 100 komórek barwnikowych (melanocytów), które nasycają wyrastającą łodygę włosa pigmentem (melaniną) [2], nadając jej kolor od czarnego po rudy [3]. Pojedynczy włos rośnie przez około 3,5 roku, po czym wypada, a na jego miejscu zaczyna rosnąć nowy [2]. Początek siwienia następuje więc po około dziesięciu cyklach wzrostu włosa, kiedy to odkładanie pigmentu maleje, a melanocyty zaczynają zanikać [2]. Co jest przyczyną ich obumierania?
Wolne rodniki – główna przyczyna siwizny
Istnieje zaburzenie pigmentacji zwane bielactwem (inaczej vitiligo), w przebiegu którego melanocyty w skórze są niszczone przez nagromadzony nadtlenek wodoru [12]. Związek ten rozkłada się bowiem do toksycznych wolnych rodników [12]. Naukowcy postanowili sprawdzić ten trop i rzeczywiście potwierdzili, że w starzejących się mieszkach włosowych nadtlenek wodoru kumuluje się w stężeniach równie „ogromnych” co w skórze pacjentów cierpiących na bielactwo [12]. Skąd bierze się ten związek? Powstaje on naturalnie jako produkt uboczny syntezy melaniny [13], ale w normalnych warunkach jest neutralizowany przez enzym antyoksydacyjny zwany katalazą [14]. Problem polega na tym, że aktywność katalazy, i innych mechanizmów obrony przed stresem oksydacyjnym, spada wraz z wiekiem, pozostawiając melanocyty bezbronne wobec niszczycielskiego wpływu wolnych rodników [14].
W kontekście siwienia włosów intrygującą zagadkę stanowią nasze rzęsy. Są to z reguły najciemniejsze włosy na ciele człowieka i siwieją zdecydowanie najpóźniej [15]. Przypuszcza się, że jest to zasługa pewnego szczególnego białka antyoksydacyjnego o nazwie TRP-2 [16], które nie występuje we włosach na głowie [17]. Hipoteza ta jest spójna z omówioną wcześniej, dominującą teorią siwienia jako wyniku działania wolnych rodników [18].
Źródło: NutritionFacts.org
Bibliografia:
[1] Rate of greying of human hair – PubMed
[2] Age-induced hair greying – the multiple effects of oxidative stress – PubMed
[3] Premature Graying of Hair: Review with Updates – PubMed
[4] Do hair follicles operate as primitive, multifocal kidney-like excretory (mini-) organs? – PubMed
[5] Mercury in human hair as an indicator of the fish consumption – PubMed
[6] Hair mercury levels of women of reproductive age in Ontario, Canada: implications to fetal safety and fish consumption – PubMed
[7] Hong Kong male subfertility links to mercury in human hair and fish – PubMed
[8] Trace element status in healthy subjects switching from a mixed to a lactovegetarian diet for 12 mo – PubMed
[9] Greying of the human hair: a worldwide survey, revisiting the ’50’ rule of thumb – PubMed
[10] Hair Biology: Growth and Pigmentation – PubMed
[11] Graying: gerontobiology of the hair follicle pigmentary unit – PubMed
[12] Senile hair graying: H2O2-mediated oxidative stress affects human hair color by blunting methionine sulfoxide repair – PubMed
[13] Production and utilization of hydrogen peroxide associated with melanogenesis and tyrosinase-mediated oxidations of DOPA and dopamine – PubMed
[14] Premature graying of hair – PubMed
[15] Biology of the eyelash hair follicle: an enigma in plain sight – PubMed
[16] Human eyelash characterization – PubMed
[17] Absence of TRP-2 in melanogenic melanocytes of human hair – PubMed
[18] Towards a „free radical theory of graying”: melanocyte apoptosis in the aging human hair follicle is an indicator of oxidative stress induced tissue damage – PubMed