W tej serii dwóch artykułów poświęconych siwieniu włosów omówimy przyczyny tego zjawiska, rolę czynników genetycznych, jak również dostępne rozwiązania terapeutyczne.
Wszystkie artykuły z tej serii:
- Siwienie włosów: przyczyny biologiczne i skuteczne rozwiązania
- Czy stres naprawdę siwi włosy? Nauka obala mity
Siwienie włosów, określane jako związane z wiekiem „wyczerpanie potencjału pigmentacyjnego” [1], uważa się za proces w przeważającej mierze uwarunkowany genetycznie [2] – w nawet 90% przypadków przedwczesnego siwienia schorzenie występuje w rodzinie pacjenta (u przynajmniej jednego z krewnych) [3]. Jak ustaliliśmy w poprzednim artykule, tempo utraty barwnika to wynik uszkodzeń oksydacyjnych. Jaką wobec tego rolę odgrywają tutaj przeciwutleniacze? A co z ogólnoustrojowym stresem oksydacyjnym, obejmującym cały organizm, nie tylko sam mieszek włosowy? We krwi osób siwiejących przedwcześnie obserwuje się niższy poziom przeciwutleniaczy i wyższe stężenie markerów uszkodzeń oksydacyjnych [4].
Na potwierdzenie hipotezy, że kumulację uszkodzeń w starzejących się mieszkach włosowych mogą przyspieszać wolne rodniki egzogenne (pochodzące z zewnątrz) [6] mamy częstsze występowanie tego problemu u palaczy [5]. Podobną tendencję do wczesnego siwienia wykazują osoby otyłe, co ma sens – w końcu otyłość prowadzi do zwiększenia stresu oksydacyjnego [7]. Zagadkowym przypadkiem jest natomiast alkohol. Mimo że picie alkoholu bez wątpienia wywołuje stres oksydacyjny [8], nie wykazano jego istotnego związku z przedwczesnym siwieniem [3].
Niedobór B12 i tarczyca: odwracalne przyczyny siwienia
Osoby, które starając się zmaksymalizować spożycie przeciwutleniaczy, decydują się na dietę roślinną muszą mieć na uwadze jej „piętę achillesową” – ryzyko niedoboru witaminy B12 [7]. Rozwiązaniem jest tutaj oczywiście suplementacja i/lub spożycie żywności wzbogacanej. Choć mechanizm tego zjawiska pozostaje nieznany, niedobór witaminy B12 stanowi jedną z rzadkich, odwracalnych przyczyn siwienia [6]. Dobra wiadomość jest taka, że włosy mogą odzyskać swój naturalny kolor, jak tylko niedobory zostaną uzupełnione [9]. Inną odwracalną przyczyną utraty pigmentu jest niedoczynność tarczycy [6]. W tym przypadku zalecaną metodą leczenia jest hormonalna terapia zastępcza [6].
Syndrom Marii Antoniny: czy stres siwi włosy?
Stres oksydacyjny to jedno, a co ze zwykłym stresem? Czy reakcja „walcz lub uciekaj” może sprawić, że włosy zbieleją? Syndrom Marii Antoniny to termin określający gwałtowne siwienie pod wpływem silnego stresu lub traumy [10]. Nazwa schorzenia wywodzi się z (prawdopodobnie zmyślonej) historii, jakoby włosy francuskiej królowej stały się całkowicie białe w noc przed jej egzekucją [10]. Sporadyczne, potwierdzone przypadki nagłej zmiany koloru fryzury przypisuje się raczej gwałtownemu wypadaniu włosów pigmentowanych, co pozostawia na głowie jedynie włosy siwe, tworząc iluzję natychmiastowej przemiany [11]. U myszy ostre czynniki stresowe mogą prowadzić do siwienia, poprzez szybkie wyczerpanie puli komórek macierzystych melanocytów [12]. Możliwe, że dzieje się tak dlatego, iż stres psychiczny przekłada się na stres oksydacyjny – w badaniach przekrojowych wyższy poziom odczuwanego napięcia powiązano ze zwiększeniem uszkodzeń oksydacyjnych DNA [13].
Dlaczego tak właściwie ewolucja wyposażyła nas w mechanizm siwienia w reakcji na stres [10]? Odwołując się do analogii z gorylami górskimi, gdzie srebrzysty grzbiet samca alfa budzi respekt, można przypuszczać, że siwienie wywołane trudnymi przeżyciami, sygnalizując przejście przez „szkołę życia”, świadczy o gotowości osobnika do pełnienia roli przywódcy [10].
A może jakieś wytłumaczenie bardziej z „życia wzięte”? W tym miejscu warto przytoczyć wyniki badania z 2019 r. [14]. Hospitalizowani pacjenci, którymi opiekowali się lekarze siwowłosi, mieli znacznie większe szanse na przeżycie niż chorzy leczeni przez lekarzy o włosach ciemnych lub blond [14]. Jako oznaka określonego wieku, siwizna może być symbolem doświadczenia.
Siwizna a ryzyko chorób serca: co mówią badania?
A skoro już mowa o szpitalach, czy siwe włosy mogą być objawem poważniejszych problemów zdrowotnych? Czy przedwczesne lub rozległe siwienie może być oznaką przyspieszonego starzenia i wiązać się z ryzykiem chorób wieku podeszłego? Dane w tym zakresie są niejednoznaczne [15]. Niektóre badania sugerują, że stopień osiwienia stanowi niezależny czynnik ryzyka choroby wieńcowej [15], o czym świadczą chociażby wyższe wskaźniki zwapnienia tętnic wieńcowych u osób z większą ilością włosów siwych [16]. Hipoteza ta nie znalazła jednak potwierdzenia w przeprowadzonym w 1998 r., największym jak do tej pory badaniu nad siwieniem włosów w kontekście ryzyka śmierci [17]. Przez 16 lat obserwowano tutaj 13 000 kobiet i mężczyzn i nie wykazano żadnej korelacji między siwieniem (ani utratą włosów czy zmarszczkami) a ogólną śmiertelnością [17]. Wyjątkiem okazała się niewielka grupa mężczyzn, którzy siwych włosów nie mieli w ogóle (zaledwie 6% w wieku 50–59 lat, 2% w wieku 60–69 lat i 1% w wieku 70–79 lat) [17]. W ich przypadku śmiertelność rzeczywiście była istotnie niższa [17].
Źródło: NutritionFacts.org
Bibliografia:
[1] Graying: gerontobiology of the hair follicle pigmentary unit – PubMed
[2] Histopathology of aging of the hair follicle – PubMed
[3] Premature graying of hair: Risk factors, co-morbid conditions, pharmacotherapy and reversal-A systematic review and meta-analysis – PubMed
[4] Assessment of Oxidative Stress in Patients with Premature Canities – PubMed
[5] The Effects of Smoking on Hair Health: A Systematic Review – PubMed
[6] Premature Graying of Hair: Review with Updates – PubMed
[7] Relationship between diet, atopy, family history, and premature hair graying – PubMed
[8] Effects of short-term moderate alcohol administration on oxidative stress and nutritional status in healthy males – PubMed
[9] Reversible hyperpigmentation of skin and nails with white hair due to vitamin B12 deficiency – PubMed
[10] How the stress of fight or flight turns hair white – PubMed
[11] Marie Antoinette syndrome – PubMed
[12] Hyperactivation of sympathetic nerves drives depletion of melanocyte stem cells – PubMed
[13] Perceived Stress, Depressive Symptoms, and Oxidative DNA Damage – PubMed
[14] The glory of the age is the wisdom of grey hair: association of physician appearance with outcomes in hospitalised medical patients – an observational study – PubMed
[15] The degree of premature hair graying as an independent risk marker for coronary artery disease: a predictor of biological age rather than chronological age – PubMed
[16] The degree of hair graying as an independent risk marker for coronary artery disease, a CT coronary angiography study – PubMed
[17] Longevity and gray hair, baldness, facial wrinkles, and arcus senilis in 13,000 men and women: the Copenhagen City Heart Study – PubMed