Sposoby na zatkane ucho – jak bezpiecznie usunąć nadmiar zalegającej woskowiny?
Wszystkie artykuły z tej serii:
- Świecowanie uszu – popularne teorie a faktyczne korzyści i bezpieczeństwo
- Sposoby na zatkane ucho – jak bezpiecznie usunąć nadmiar zalegającej woskowiny?
Jedną z najbardziej powszechnych odwracalnych przyczyn utraty słuchu jest nadmiar zalegającej woskowiny usznej [1]. Jej obecność w przewodzie słuchowym jest czymś zupełnie normalnym i o ile nie wywołuje niepokojących objawów, nie wymaga żadnej ingerencji [1]. Problemy ze słuchem pojawiają się, gdy nagromadzona woskowina zajmuje co najmniej 80% światła przewodu słuchowego [1].
Jakie czynniki zwiększają ryzyko nadmiernej produkcji woskowiny usznej?
Paradoksalnie jednym z czynników ryzyka nadmiernego wydzielania woskowiny jest korzystanie z aparatu słuchowego – stymuluje bowiem pracę wytwarzających ją gruczołów [1]. Z tego samego powodu, niezalecane może być wkładanie do uszu zatyczek czy słuchawek [1]. Równie paradoksalny jest fakt, że produkcję woskowiny nasilają patyczki higieniczne. W badaniu ankietowym z 2009 r. [2] ich stosowanie zadeklarowało prawie 70% pacjentów. Wydawałoby się, że dbanie w ten sposób o higienę uszu może tylko pomóc, jednak w rzeczywistości jest dokładnie na odwrót [3]. Woskowina pełni w przewodzie słuchowym funkcję ochronną, a jej usuwanie może powodować podrażnienia, swędzenie, suchość i dolegliwości bólowe [4]. Nie mówiąc już o tym, że jest to praktyka po prostu zbędna, bo woskowina usuwana jest z ucha samoistnie.
Mechanizm samooczyszczania uszu
Może to trochę zaskakujące, ale taka jest prawda: uszy mają zdolność do samooczyszczania [1]. Nabłonek przewodu słuchowego rośnie od błony bębenkowej do zewnątrz, w kierunku otworu słuchowego, co sprawia, że wydzielona woskowina i wszelkie zalegające zanieczyszczenia, prędzej czy później są z ucha usuwane w mechanizmie swego rodzaju „taśmociągu” [1].
Niestety zdarza się, że proces ten nie przebiega prawidłowo. Zaburzenia samooczyszczania się przewodu słuchowego dotykają 5% młodych osób dorosłych i ponad 30% osób starszych [1]. Skutkować mogą nadmierną akumulacją usznej wydzieliny i powstaniem tzw. czopu woskowinowego. Większość pacjentów, których ten problem dotyczy, nie jest go nawet świadoma. W badaniu z 1990 r. [5], spośród osób, u których stwierdzono całkowitą blokadę kanału słuchowego w obu uszach, 70% oceniło swój słuch jako dobry (Wykres 1).
Dopiero po usunięciu nagromadzonej woskowiny poczuli różnicę i zdali sobie sprawę, że do tej pory ich zdolność słyszenia rzeczywiście była zaburzona [5]. Oprócz poprawy słuchu korzyści z usunięcia czopu woskowinowego obejmują też łagodzenie objawów takich jak ból oraz uczucie zatkania czy rozpierania ucha [6].
Jak skutecznie pozbyć się nadmiaru woskowiny usznej?
Na pewno nie za pomocą patyczków higienicznych, bo czyszczenie nimi uszu wyrządza więcej szkody niż pożytku. Może skutkować przesunięciem woskowiny dalej w głąb kanału słuchowego [1] oraz powodować otarcia i podrażnienia, które z czasem przeradzać się mogą w infekcje [7]. W rzadkich przypadkach dojść może nawet do perforacji błony bębenkowej [1]. W literaturze naukowej odnotowano też powiązany z patyczkami do uszu przypadek ropnia mózgu i śmiertelnego zapalenia opon mózgowych [8]. Wszystko przez to, że w trakcie użytkowania bawełniana końcówka oderwała się od patyczka i utknęła w przewodzie słuchowym [8].
Na opakowaniach umieszcza się już ostrzeżenia przed wkładaniem patyczków higienicznych do przewodu słuchowego, ale może ich przekaz nie jest wystarczająco dobitny [3]? Niewykluczone, że bardziej odpowiednie byłoby coś w stylu: „trzymać z dala od otworu słuchowego albo najlepiej całego ucha” [3].
Krople do czyszczenia uszu – czy są skuteczne?
Wśród innych metod usuwania nadmiaru woskowiny wymienić można np. specjalne douszne krople. Jak wypadają pod względem skuteczności i bezpieczeństwa? Badania nad tego typu preparatami zestawiono ze sobą w przeglądzie z 2018 r. [9] i nie wykazano, by któryś z nich działał wyraźnie lepiej niż pozostałe, czy nawet lepiej niż solanka albo zwykła woda z kranu. Nie zmienia to jednak faktu, że krople do uszu są lepsze niż bierne czekanie. W ciągu 5 dni takie leczenie pozwala pozbyć się zalegającej woskowiny w mniej więcej 20% przypadków [10]. Dla porównania samoistne oczyszczanie w tym samym przedziale czasu przynosi oczekiwane efekty tylko w 5% przypadków [10].
A nawet jeśli same krople nie wystarczą, by woskowinę skutecznie usunąć, mogą ją przynajmniej zmiękczyć, przygotowując grunt pod późniejszy zabieg irygacji [1].
Skuteczność i bezpieczeństwo irygacji uszu
Irygacja (inaczej płukanie) polega na usuwaniu zalegającej woskowiny przy pomocy strumienia ciepłej wody (o temperaturze ciała), wprowadzanego do kanału słuchowego za pomocą specjalnej strzykawki [1]. Skuteczność tej metody wynosi 70-90%, ale jeśli i to zawiedzie, lekarze mają w zanadrzu specjalne narzędzia, dzięki którym czop woskowinowy mogą usunąć ręcznie [1]. Płukanie ma jednak tę zaletę, że nie wymaga ingerencji lekarza i można je wykonać samodzielnie [11]. W badaniu z 2008 roku wykazano, że 50% osób, które otrzymały laryngologiczne strzykawki do samodzielnego usuwania woskowiny w domu, skutecznie pozbyła się zatoru woskowinowego [11]. Co więcej, dzięki temu doświadczeniu znacząco zmalało prawdopodobieństwo, że w przyszłości będą musiały zgłaszać się do lekarza na profesjonalne płukanie uszu [12].
A co z bezpieczeństwem? Samodzielna irygacja uszu prowadzi do poważnych powikłań tylko w 1 na mniej więcej 1000 przypadków [13].
Na co uważać przy irygacji uszu?
Zdecydowanie odradzane jest natomiast płukanie uszu przy zastosowaniu irygatorów dentystycznych. W literaturze naukowej natrafić można na dramatyczne tytuły w stylu: „Katastrofalny uraz otologiczny w wyniku płukania przewodu słuchowego zewnętrznego przy pomocy irygatora dentystycznego” [14]. Irygator do zębów może przebić błonę bębenkową, nawet gdy ustawiony jest na jedynie jedną trzecią mocy [14]. Jeśli ktoś mimo wszystko upiera się przy stosowaniu tych urządzeń do płukania uszu, ważne jest, żeby ustawić najniższą możliwą moc, wybrać końcówkę z kilkoma otworami wylotowymi i kierować strumień wody na ściany przewodu słuchowego, nie prosto na błonę bębenkową [14].
Źródło: nutritionfacts.org
[1] Schwartz SR, Magit AE, Rosenfeld RM, et al. Clinical Practice Guideline (Update): Earwax (Cerumen Impaction). Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;156(1_suppl):S1-S29.[2] Nagala S, Singh P, Tostevin P. Extent of cotton-bud use in ears. Br J Gen Pract. 2011;61(592):662-663.
[3] Baxter P. Association between use of cotton tipped swabs and cerumen plugs. Br Med J (Clin Res Ed). 1983;287(6401):1260.
[4] Barton RT. Q-tip otalgia. JAMA. 1972;220(12):1619.
[5] Lewis-Cullinan C, Janken JK. Effect of cerumen removal on the hearing ability of geriatric patients. J Adv Nurs. 1990;15(5):594-600.
[6] Oron Y, Zwecker-Lazar I, Levy D, Kreitler S, Roth Y. Cerumen removal: comparison of cerumenolytic agents and effect on cognition among the elderly. Arch Gerontol Geriatr. 2011;52(2):228-232.
[7] Nussinovitch M, Rimon A, Volovitz B, Raveh E, Prais D, Amir J. Cotton-tip applicators as a leading cause of otitis externa. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2004;68(4):433-435.
[8] Goldman SA, Ankerstjerne JK, Welker KB, Chen DA. Fatal meningitis and brain abscess resulting from foreign body-induced otomastoiditis. Otolaryngol Head Neck Surg. 1998;118(1):6-8.
[9] Aaron K, Cooper TE, Warner L, Burton MJ. Ear drops for the removal of ear wax. Cochrane Database Syst Rev. 2018;7(7):CD012171.
[10] Keane EM, Wilson H, McGrane D, Coakley D, Walsh JB. Use of solvents to disperse ear wax. Br J Clin Pract. 1995;49(2):71-72.
[11] Coppin R, Wicke D, Little P. Managing earwax in primary care: efficacy of self-treatment using a bulb syringe. Br J Gen Pract. 2008;58(546):44-49.
[12] Coppin R, Wicke D, Little P. Randomized trial of bulb syringes for earwax: impact on health service utilization. Ann Fam Med. 2011;9(2):110-114.
[13] Nieman CL, Oh ES. Hearing loss. Ann Intern Med. 2020;173(11):ITC81-ITC96.
[14] Dinsdale RC, Roland PS, Manning SC, Meyerhoff WL. Catastrophic otologic injury from oral jet irrigation of the external auditory canal. Laryngoscope. 1991;101(1 Pt 1):75-78.
STRESZCZENIE
Zatkane ucho potrafi skutecznie uprzykrzyć codzienne funkcjonowanie, a przyczyną problemu często jest nadmiar woskowiny. Choć wiele osób sięga po patyczki higieniczne, ten popularny sposób może przynieść więcej szkody niż pożytku. Czy istnieją bezpieczne i skuteczne metody usuwania woskowiny, które można zastosować samodzielnie? Sprawdź, jak działa mechanizm samooczyszczania uszu, kiedy warto sięgnąć po krople lub irygację i na co szczególnie uważać, by nie zaszkodzić swojemu słuchowi. Poznaj praktyczne wskazówki, które pomogą Ci zadbać o zdrowie uszu bez ryzyka.