Leki z grupy agonistów GLP-1 to nowość na rynku preparatów odchudzających. W mediach mówi się o nich w samych superlatywach, ale na ile są one tak naprawdę bezpieczne i skuteczne? Dlaczego większość osób zaprzestaje ich stosowania już po kilku miesiącach i czym grozi przerwanie leczenia? Co sprawia, że utrata wagi w pewnym momencie się zatrzymuje? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań poznamy w tej serii 24 artykułów poświęconych lekom GLP-1.
W obliczu ogromnego medialnego szumu, jaki powstał wokół leków naśladujących GLP-1, warto uświadomić sobie, że mają one swoje potencjalne ograniczenia [1]. Jak ustaliliśmy w poprzednich artykułach, u niektórych pacjentów leki te okazują się całkiem nieskuteczne, a u pozostałych owszem działają, ale tylko przez określony czas: utrata wagi zatrzymuje się po upływie około roku [2]. Zjawisko to zostało zobrazowane na poniższych wykresach (Wykres 1, 2, 3) [3].
Przedstawiają one spadek masy ciała wśród osób przyjmujących wysokie dawki semaglutydu (który jako lek odchudzający sprzedawany jest pod nazwą Wegovy), w porównaniu z efektami, jakie odnotowuje się wśród pacjentów przyjmujących placebo [3]. Widzimy tutaj, że, pomimo niezmiennie regularnego stosowania leku, po upływie mniej więcej roku badani przestają tracić na wadze [3]. Dlaczego? Czy zastój ten następuje po osiągnięciu przez pacjentów prawidłowej masy ciała? Niestety nie. Uczestnicy badań zaczynają leczenie z BMI w przedziale odpowiadającym otyłości i tak też leczenie kończą (Wykresy 4, 5, 6) [3]. Dlaczego więc spadek masy ciała ulega zahamowaniu?
Dlaczego organizm blokuje dalszą utratę wagi?
Przyczyną jest prawdopodobnie niemal wykładniczy wzrost spożycia kalorii, wynikający z mechanizmów obronnych organizmu [4]. Ten sam wysiłek włożony w ograniczenie jedzenia, niezależnie od tego, czy opiera się na silnej woli, lekach czy chirurgii bariatrycznej, z czasem napotyka coraz większy opór [4]. Trwająca utrata wagi aktywuje bowiem pętlę sprzężenia zwrotnego, która stymuluje apetyt [4]. Początkowo potężna aktywność hormonu GLP-1, wywołana przez leki, skutecznie hamuje łaknienie, ale w miarę chudnięcia organizm zaczyna się buntować, ponownie podkręcając apetyt. W rezultacie ta sama ogromna dawka stymulacji GLP-1 przynosi słabszy efekt hamujący. W ciągu 12 miesięcy ten rosnący opór, w połączeniu ze zmniejszonym zapotrzebowaniem energetycznym lżejszego ciała, równoważy wysiłki zmierzające do ograniczenia kalorii [4]. Gdy ilość energii przyjmowanej zrównuje się z wydatkowaną, waga staje w miejscu [4]. Dzieje się tak niezależnie od tego, czy deficyt kaloryczny próbujemy osiągnąć wprowadzając zmiany w diecie (Wykresy A, B, C, D), stosując najnowszej generacji leki odchudzające (Wykresy E, F, G, H), czy też poddając się operacji bariatrycznej (Wykresy I, J) [4].
Weźmy chociażby semaglutyd (Wykresy G, H) [3].
Po trzymiesięcznym okresie stopniowego zwiększania dawki dzienna podaż kaloryczna pacjentów jest prawie o 1000 kcal niższa. Nic więc dziwnego, że coraz niższe stają się też liczby na wadze. Jednak z czasem organizm zaczyna przeciwstawiać się silnym sygnałom ze strony GLP-1, ponownie zwiększając łaknienie. Apetyt nie wraca oczywiście do poziomu wyjściowego, bo pacjenci niezmiennie, co tydzień przyjmują tę samą dawkę leku. Nadal są więc w deficycie kalorycznym – jedzą o około 400 kcal mniej niż przed kuracją. Dlaczego więc przestają chudnąć? Ponieważ są teraz lżejsi, a mniej ciężaru do dźwigania jest równoznaczne z mniejszym zapotrzebowaniem energetycznym. Innymi słowy, może i jedzą o 400 kcal mniej (energia przyjmowana), ale o 400 kcal mniej też spalają (energia wydatkowana).
Efekt jojo po odstawieniu leków GLP-1
Co się dzieje w momencie odstawienia leku? W badaniu z 2021 r. [5] wszyscy uczestnicy przez pięć miesięcy przyjmowali wysokie dawki semaglutydu i zaczęli tracić na wadze [5]. Następnie część z nich została losowo przydzielona do grupy, która nieświadomie zaczęła otrzymywać zastrzyki z placebo [5]. Osoby kontynuujące terapię lekiem chudły dalej, aż do osiągnięcia fazy plateau. Natomiast pacjenci, których przestawiono na placebo zaczęli odzyskiwać wszystkie utracone kilogramy (Wykres 7) [5].
Identyczna sytuacja ma miejsce w przypadku tirzepatydu, sprzedawanego pod nazwą Zepbound [6]. Gdy tylko pacjenci przestają przyjmować lek, waga zaczyna wracać, a wszelkie osiągnięte korzyści zdrowotne zostają zneutralizowane (Wykres 8) [6].
Na poniższym wykresie (Wykres 9) zilustrowano wyniki badania z 2022 r. [7]. Widzimy tutaj, co dzieje się po odstawieniu semaglutydu stosowanego przez ponad rok [7]. Kilogramy wracają błyskawicznie – w ciągu roku pacjenci odzyskują dwie trzecie utraconej masy ciała [7].
Wraz z efektem jojo znikają też inne pozytywne skutki leczenia. Ciśnienie krwi, które spadło dzięki utracie wagi, po odstawieniu leku szybuje w górę, jakby kuracja nigdy nie miała miejsca (Wykresy A, B). Podobnie dzieje się ze stanem zapalnym i poziomem cukru we krwi, które również szybko wracają do punktu wyjściowego (Wykresy C, D).
Lek na całe życie: komu to naprawdę służy?
Zatem po zaprzestaniu przyjmowania leków naśladujących GLP-1 proces chudnięcia zostaje nie tylko zatrzymany, ale wręcz cofnięty [8]. Na koniec wróćmy jeszcze do omówionego już badania z 2022 r. [7]. Pacjenci zaczęli leczenie jako osoby otyłe i jako osoby otyłe (choć w trochę mniejszym stopniu) też je zakończyli [7]. Aby utrzymać ten stan „mniejszej otyłości”, trzeba dalej przyjmować te same leki, co tydzień jak nie codziennie, i tak do końca życia [9]. Nie ma więc wątpliwości, że dla koncernów farmaceutycznych musi to być istna żyła złota. Jako remedium na choroby cywilizacyjne leki naśladujące GLP-1 muszą być stosowane dożywotnio. Nie rozwiązują bowiem pierwotnej przyczyny problemu, jaką jest tucząca dieta.
Źródło: NutritionFacts.org
Bibliografia:
[1] Anti-obesity Medications: Ethical, Policy, and Public Health Concerns – PubMed
[2] As Semaglutide’s Popularity Soars, Rare but Serious Adverse Effects Are Emerging – PubMed
[3] WEGOVY (semaglutide) injection, for subcutaneous use. US FDA. Jun 2021.
[4] Physiology of the weight-loss plateau in response to diet restriction, GLP-1 receptor agonism, and bariatric surgery – PubMed
[5] Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial – PubMed
[6] Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial – PubMed
[7] Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension – PubMed
[8] GLP-1 Agonists for Obesity-A New Recipe for Success? – PubMed
[9] As Ozempic’s Popularity Soars, Here’s What to Know About Semaglutide and Weight Loss – PubMed