Testosteron dla kobiet po menopauzie. Czy to skuteczna terapia na niskie libido?
Zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet testosteron to hormon związany z popędem seksualnym [1]. W organizmie kobiety testosteron wytwarzany jest w ciągu całego życia, także w okresie postmenopauzalnym, ale z wiekiem jego produkcja zaczyna stopniowo słabnąć (Wykres 1) [2]. Przed 50. rokiem życia stężenie testosteronu we krwi kobiety spada o około 50% [3], co przynajmniej po części, może wyjaśniać charakterystyczny dla tego okresu spadek libido – niezależny od wpływu partnera, bo ustalony na podstawie danych w zakresie częstotliwości masturbacji [4].
Zastępcza terapia testosteronem – czy wspiera zdrowie kobiet?
U kobiet w wyniku zmian hormonalnych pojawia się szereg objawów, które sklasyfikowane zostały jako zespół „niedoboru androgenów u kobiet” [5]. Jedną z oferowanych opcji leczenia jest „zastępcza” terapia testosteronem [5]. Jednakże nie ma dowodów, które wskazywałyby na skuteczność tej metody w łagodzeniu symptomów typu obniżenie nastroju czy uderzenia gorąca [5]. Nie powiązano jej też z korzystnym wpływem na kości, układ sercowo-naczyniowy, czy zdrowie metaboliczne [5]. Zgodnie z wynikami badań naukowych u kobiet w okresie postmenopauzalnym zastosowanie terapii testosteronem może być uzasadnione wyłącznie w leczeniu zespołu obniżonego popędu seksualnego (HSDD, od ang. hypoactive sexual desire disorder) [6].
W 2019 r. opublikowano wyniki przeglądu systematycznego i metaanalizy 36 randomizowanych badań kontrolowanych z udziałem ponad 8000 kobiet w okresie postmenopauzalnym [7]. Terapię testosteronem powiązano tutaj ze znacznym zwiększeniem popędu seksualnego [7]. Wzrost częstotliwości „satysfakcjonujących wydarzeń seksualnych” (średnio o 0,85 miesięcznie w stosunku do grupy placebo) okazał się istotny statystycznie [7], ale jego istotność kliniczna była niewystarczająca, toteż badana metoda nie została zatwierdzona przez FDA [8]. Na pewno nie pomógł tutaj też brak jednoznacznych dowodów w zakresie skutków ubocznych terapii w perspektywie długoterminowej [8].
Sposób przyjmowania testosteronu u kobiet
Na rynku dostępnych jest obecnie ponad 30 preparatów z testosteronem, zatwierdzonych przez FDA do stosowania w zastępczej terapii hormonalnej wśród mężczyzn [3]. Dla kobiet nie ma ani jednego. Swoim pacjentkom lekarze mogą zaproponować jedynie leczenie przezskórnym preparatem dla mężczyzn, do nakładania w ilości nie większej niż ⅒ zalecanej dawki, z zastrzeżeniem konieczności systematycznego monitorowania stężenia testosteronu we krwi [9]. Przedawkowanie grozi bowiem wystąpieniem objawów wirylizacji, takich jak przerost łechtaczki czy zmiana głosu [10]. Testosteron może wywoływać działania niepożądane, nawet gdy stosowany jest w przedmenopauzalnych dawkach fizjologicznych [5]. U kobiet pojawiać może się także nadmierne owłosienie na brodzie, policzkach i nad górną wargą [5]. Preparaty do stosowania miejscowego mają tę przewagę, że w przeciwieństwie do testosteronu przyjmowanego doustnie, nie wywierają negatywnego wpływu na poziom cholesterolu [5]. Natomiast jeśli chodzi o ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, raka i zaburzeń poznawczych, nie mamy danych w zakresie bezpieczeństwa takiego leczenia w perspektywie długoterminowej [8].
Czy kobiety powinny przyjmować testosteron?
Szacuje się, że ponad 20% recept na preparaty z testosteronem – choć przeznaczone głównie dla mężczyzn – wystawianych jest kobietom. Co ważnie, nie obejmuje to środków stosowanych w indywidualnie dopasowanej hormonalnej terapii złożonej [11]. We wspólnym oświadczeniu międzynarodowych organizacji medycznych specjalizujących się w dziedzinie zdrowia hormonalnego czytamy, że ze względu na brak dowodów w zakresie skuteczności i bezpieczeństwa, złożona terapia testosteronem bioidentycznym nie może być zalecana kobietom zmagającym się z HSDD [6].
Z badań nie wynika również, by dobrą opcją terapeutyczną była suplementacja DHEA, związku, z którego w organizmie wytwarzany jest testosteron [6]. Opublikowana w 2014 r. metaanaliza 23 badań w tym zakresie nie wykazała, by u kobiet suplementacja miała wiązać się ze zwiększeniem libido, czy z poprawą funkcji seksualnych [12].
Jak podnieść poziom testosteronu u kobiet?
No to może jakieś alternatywy naturalne? Jak podnieść poziom testosteronu w organizmie bez konieczności przyjmowania hormonów? U młodych kobiet słuchanie muzyki w ciągu 30 minut może przekładać się na wzrost poziomu testosteronu o mniej więcej 20% [13]. Co ciekawe, u mężczyzn efekty są dokładnie odwrotne (Wykres 2) [13]. Po więcej informacji na temat zależności między testosteronem i muzyką odsyłamy do artykułu pt. „Lecznicze właściwości muzyki”.
Co obniża poziom testosteronu?
Z obniżeniem poziomu testosteronu, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, powiązano wysokie spożycie mięty [14]. W literaturze naukowej opisano przypadki mężczyzn, u których wypijanie codziennie 1 litra naparu z mięty zaskutkowało obniżeniem libido [14]. Mięta wykazuje działanie antyandrogenowe, w związku z czym naukowcy postanowili sprawdzić, jak poradzi sobie z nadmiernym owłosieniem u kobiet [14]. Uczestniczki badania piły ziołowy napar w ilości 0,5 litra dziennie [14]. W efekcie w ciągu już 5 dni ich poziom wolnego testosteronu we krwi spadł o około 30% [14]. Ze względu na te właściwości mięta może być pomocna również w leczeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS) [15]. Schorzenie to przejawia się zbyt wysokim stężeniem testosteronu w organizmie, więc antyandrogenowe działanie mięty jest tutaj jak najbardziej wskazane. Z drugiej strony przeciwwskazaniem do picia miętowych naparów będą problemy z niskim libido.
Źródło: nutritionfacts.org
[1] Nappi RE. To be or not to be in sexual desire: the androgen dilemma. Climacteric. 2015;18(5):672-674.[2] Davis SR, Wahlin-Jacobsen S. Testosterone in women–the clinical significance. Lancet Diabetes Endocrinol. 2015;3(12):980-992.
[3] Simon JA, Kapner MD. The saga of testosterone for menopausal women at the food and drug administration(Fda). J Sex Med. 2020;17(4):826-829.
[4] Randolph JF, Zheng H, Avis NE, Greendale GA, Harlow SD. Masturbation frequency and sexual function domains are associated with serum reproductive hormone levels across the menopausal transition. J Clin Endocrinol Metab. 2015;100(1):258-266.
[5] Smith T, Batur P. Prescribing testosterone and DHEA: The role of androgens in women. Cleve Clin J Med. 2021;88(1):35-43.
[6] Davis SR, Baber R, Panay N, et al. Global consensus position statement on the use of testosterone therapy for women. J Sex Med 2019;16:1331-1337
[7] Islam RM, Bell RJ, Green S, Page MJ, Davis SR. Safety and efficacy of testosterone for women: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trial data. Lancet Diabetes Endocrinol. 2019;7(10):754-766.
[8] Pinkerton JV, Blackman I, Conner EA, Kaunitz AM. Risks of testosterone for postmenopausal women. Endocrinol Metab Clin North Am. 2021;50(1):139-150.
[9] Scavello I, Maseroli E, Di Stasi V, Vignozzi L. Sexual health in menopause. Medicina (Kaunas). 2019;55(9):559.
[10] Derman RJ. Effects of sex steroids on women’s health: implications for practitioners. Am J Med. 1995;98(1A):137S-143S.
[11] Simon JA, Lukas VA. Distressing sexual function at midlife: unmet needs, practical diagnoses, and available treatments. Obstet Gynecol. 2017;130(4):889-905.
[12] Elraiyah T, Sonbol MB, Wang Z, et al. Clinical review: The benefits and harms of systemic dehydroepiandrosterone (DHEA) in postmenopausal women with normal adrenal function: a systematic review and meta-analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(10):3536-3542.
[13] Fukui H, Yamashita M. The effects of music and visual stress on testosterone and cortisol in men and women. Neuro Endocrinol Lett. 2003;24(3-4):173-180.
[14] Akdoğan M, Tamer MN, Cüre E, Cüre MC, Köroğlu BK, Delibaş N. Effect of spearmint (Mentha spicata Labiatae) teas on androgen levels in women with hirsutism. Phytother Res. 2007;21(5):444-447.
[15] Grant P. Spearmint herbal tea has significant anti-androgen effects in polycystic ovarian syndrome. A randomized controlled trial. Phytother Res. 2010;24(2):186-188.
STRESZCZENIE:
Testosteron u kobiet po menopauzie to temat pełen kontrowersji i niedomówień. Mimo rosnącego zainteresowania terapią hormonalną, skuteczność i bezpieczeństwo takiego leczenia wciąż budzą wątpliwości. Niektóre codzienne nawyki mogą wpływać na poziom tego hormonu bardziej, niż się wydaje – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Chcesz dowiedzieć się więcej na temat stosowania testosteronu u kobiet? Przeczytaj artykuł!