Leki z grupy agonistów GLP-1 to nowość na rynku preparatów odchudzających. W mediach mówi się o nich w samych superlatywach, ale na ile są one tak naprawdę bezpieczne i skuteczne? Dlaczego większość osób zaprzestaje ich stosowania już po kilku miesiącach i czym grozi przerwanie leczenia? Co sprawia, że utrata wagi w pewnym momencie się zatrzymuje? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań poznamy w tej serii 24 artykułów poświęconych lekom GLP-1.
W USA wskaźniki otyłości od dłuższego już czasu wymykają się spod kontroli, a niepokojące zmiany zauważalne były nawet w ciągu ostatnich 10 lat [1].
Czyżby aktywatory receptora GLP-1 były długo poszukiwanym panaceum na otyłość [2]? Zanim spróbujemy odpowiedzieć na to pytanie, wyjaśnijmy może najpierw, czym tak właściwie jest GLP-1.
Przewód pokarmowy uwalnia ponad 20 hormonów peptydowych i uznawany jest za największy gruczoł wydzielający hormony w ludzkim organizmie [3]. Mniej więcej jedna na sto komórek wyściełających cały nasz układ trawienny działa jak czujnik składników odżywczych i, w zależności od tego co wykryje, wydziela odpowiednie hormony [3], m.in. GLP-1, czyli peptyd glukagonopodobny 1 (ang. glucagon-like peptide-1) [4]. Głównym bodźcem do wydzielania GLP-1 są posiłki bogate w tłuszcze i węglowodany [5], a podstawowe działanie tego hormonu polega na sygnalizowaniu mózgowi sytości, co zmniejsza apetyt i zapobiega przejadaniu [4].
GLP-1 spowalnia również procesy trawienne, a wolniejsze opróżnianie żołądka pomaga w kontroli poposiłkowego poziomu cukru we krwi [6]. Dlatego właśnie leki naśladujące działanie tego hormonu zostały pierwotnie opracowane do leczenia cukrzycy typu 2 [7]. No dobrze, ale czy nie łatwiej byłoby podawać pacjentom po prostu GLP-1? Po co „naśladować” jego działanie? Jest to konieczne, ponieważ GLP-1 ulega w ludzkim organizmie błyskawicznemu rozpadowi [4]. Wszystko przez dezaktywację w wykonaniu enzymu DPP-4 [8], która zachodzi na tyle szybko, że GLP-1 ledwo zdąży raz obiec krwiobieg [4].
Od jadu jaszczurki do Ozempica
Przełomowym odkryciem była eksendyna-4 – związek, który aktywuje działanie GLP-1, ale jest odporny na rozkład enzymatyczny przez DPP-4 [9]. Został on wyizolowany z jadu jaszczurki – helodermy arizońskiej [10]. Wykorzystując ten związek jako wzorzec, około 20 lat temu stworzono pierwszego agonistę GLP-1, zatwierdzonego do leczenia cukrzycy [9]. Pozostawał on aktywny w organizmie przez około 2,5 godziny (nie przez 2,5 minuty, tak jak GLP-1) [9]. Nadal wymagał jednak zastrzyków dwa razy dziennie [9]. Następnie pojawił się liraglutyd, który działał już przez cały dzień [9]. Jako że codzienne zastrzyki też bywają uciążliwe, wreszcie na scenę wkroczył semaglutyd, pod nazwą handlową Ozempic, który podawany musi być zaledwie raz w tygodniu [9].
W 2017 roku lek został zatwierdzony do leczenia cukrzycy [11]. W ciągu kilku lat opracowano wersję doustną, do przyjmowania codziennie [11]. Z założenia nowy preparat również miał być przeznaczony dla pacjentów z cukrzycą, ale badacze prowadzący próby kliniczne zaobserwowali wśród uczestników zaskakujący efekt uboczny: zmniejszenie apetytu [7]. I rzeczywiście, podany dożylnie hormon GLP-1 zmniejsza łaknienie, co prowadzi do ograniczenia spożycia pokarmu [12] – i to w naprawdę znaczącym stopniu, bo mowa tu o redukcji podaży kalorycznej nawet o 25 do 50% [13].
Jak GLP-1 oszukuje mózg i tłumi głód
GLP-1 nie tylko spowalnia opróżnianie żołądka, dzięki czemu uczucie sytości po jedzeniu utrzymuje się dłużej, ale hamuje łaknienie również poprzez oddziaływanie na obszary mózgu odpowiedzialne za głód i zachcianki [11]. Komórki wydzielające GLP-1 znajdują się nie tylko w wyściółce jelit, ale również w mózgu [12].
Zatem leki z grupy agonistów GLP-1, czyli naśladujące działanie tego hormonu, działają nieco podobnie do tabletek antykoncepcyjnych. Podczas gdy pigułki antykoncepcyjne naśladują hormony łożyskowe, oszukując organizm, że jest w ciąży, leki typu Ozempic naśladują GLP-1, oszukując organizm, że cały czas dostarczane jest mu jedzenie, co w rezultacie zmniejsza apetyt.
Wegovy i rewolucja na rynku odchudzania
W 2021 roku semaglutyd, pierwotnie zatwierdzony jako Ozempic do leczenia cukrzycy, został wprowadzony pod nową nazwą Wegovy, w wyższej dawce, do leczenia otyłości [11]. Z dnia na dzień w branży odchudzającej nastąpiła istna rewolucja [14]. Miejsce zamienników posiłków i planów kontroli wielkości porcji zajął nowy świat podmiotów telemedycznych, finansowanych przez fundusze private equity i oferujących konsumentom nowo wynalezione leki w postaci zastrzyków [14]. Nawet samo Weight Watchers otwarcie uznało tego typu preparaty za przyszłość odchudzania [14]. Zostały one zatwierdzone do stosowania przez dzieci w wieku już od 12 lat [11]. Na ile jest to entuzjazm uzasadniony? Jak wypadają te nowe leki odchudzające pod względem ryzyka i korzyści [13]? Przekonamy się w następnych artykułach.
Źródło: NutritionFacts.org
Bibliografia:
[1] Adult Obesity Prevalence Maps | Obesity | CDC
[2] Are GLP-1R agonists the long-sought-after panacea for obesity? – PubMed
[3] Gut hormones and appetite regulation – PubMed
[4] Glucagon-like peptide-1: Are its roles as endogenous hormone and therapeutic wizard congruent? – PubMed
[5] Incretin hormones, obesity and gut microbiota – PubMed
[6] The expanding incretin universe: from basic biology to clinical translation – PubMed
[7] Four key questions on the new wave of anti-obesity drugs | Nature
[8] Glucagon-like peptide-1 analogs: Miracle drugs are blooming? – PubMed
[9] Advances in Anti-obesity Pharmacotherapy: Current Treatments, Emerging Therapies, and Challenges – PubMed
[10] Incretins: turning the venom into the antidote – PubMed
[11] As Ozempic’s Popularity Soars, Here’s What to Know About Semaglutide and Weight Loss – PubMed
[12] Milestones in the journey towards addressing obesity; Past trials and triumphs, recent breakthroughs, and an exciting future in the era of emerging effective medical therapies and integration of effective medical therapies with metabolic surgery – PubMed
[13] Embracing the Pros and Cons of the New Weight Loss Medications (Semaglutide, Tirzepatide, Etc.) – PubMed
[14] Commentary on: Aesthetic Surgery Journal Articles on Injectable Weight Loss Medications and Their Role in Plastic Surgery | Aesthetic Surgery Journal | Oxford Academic