Witamina B3 a rak skóry. Jak niacynamid może chronić przed nowotworem? Przegląd badań naukowych
Wszystkie artykuły z tej serii:
- Witamina B3 a rak skóry. Jak niacynamid może chronić przed nowotworem? Przegląd badań naukowych
- Czy dieta może chronić przed rozwojem raka skóry?
Nikotynamid, znany również jako niacynamid, to forma witaminy B3, która od dziesięcioleci wykorzystywana jest w kosmetyce jako składnik przeciwdziałający starzeniu się skóry [1]. O skuteczności niacynamidu stosowanego miejscowo mówiliśmy już w artykule pt. „Potencjał niacynamidu w redukowaniu oznak starzenia się skóry”. Dzisiaj sprawdzimy, jak działa, gdy podawany jest doustnie, w profilaktyce raka skóry [2].
Wstępne badania nad wpływem niacynamidu na zdrowie skóry
W badaniu z 2013 r. [3] na próbkach skóry pobranych w ramach operacji zmniejszania piersi i plastyki brzucha przetestowano skuteczność niacynamidu w niwelowaniu negatywnych skutków ekspozycji na promieniowanie UV. Efekty były obiecujące – badany związek wzmocnił mechanizmy naprawy DNA [3]. Czy to przełoży się na ochronę przed rozwojem raka?
W 2012 r. opublikowano wyniki badania II fazy z udziałem kilkudziesięciu osób, z których każda miała na skórze przynajmniej cztery ogniska przednowotworowego rogowacenia słonecznego [4]. Uczestnicy zostali losowo podzieleni na 3 grupy [4]. Pierwsza grupa przyjmowała placebo, druga – niacynamid raz dziennie po 500 mg, a trzecia niacynamid dwa razy dziennie po 500 mg [4]. W ciągu 2 miesięcy liczbę zmian skórnych udało się zmniejszyć o 35% w stosunku do placebo w grupie, której podawano niacynamid w dawce wyższej i o 15% w stosunku do placebo w grupie, która przyjmowała dawkę niższą [4].
Przedrakowych wykwitów ubyło nie dlatego, że pojawiło się mniej nowych, tylko więcej samoistnie zniknęło [4]. A co ze zmianami nowotworowymi? Po upływie 4 miesięcy w grupach przyjmujących niacynamid odnotowano 5 razy mniej przypadków raka skóry niż w grupie placebo (20 nowym zmian u 11 uczestników w grupie placebo vs. tylko 4 nowe zmiany u 2 uczestników w grupach eksperymentalnych) [4].
Co pokazało badanie ONTRAC?
W normalnych okolicznościach ciężko jest pozyskać finansowanie na badania nad produktami, których nie można opatentować i które kosztują dosłownie grosze. Zdarzają się jednak wyjątki. Spektakularna poprawa w omówionym wyżej badaniu [4], w połączeniu z równie imponującymi wynikami podobnej interwencji z udziałem pacjentów po przeszczepie narządów [5], odebrane zostały jako wyraźny sygnał, że przeciwnowotworowy potencjał niacynamidu wart jest inwestycji. Tak oto narodziło się badanie ONTRAC – Oral Nicotinamide to Reduce Actinic Cancer [6] („Podawany doustnie nikotynamid w profilaktyce nowotworów aktynicznych”) – sfinansowane ze środków publicznych badanie III fazy, w którym udział wzięły setki pacjentów po przebytych nowotworach skóry (aktyniczny to inaczej spowodowany przez promieniowanie UV).
Przez okres 1 roku uczestnicy przyjmowali albo placebo, albo nikotynamid w dawce 2 razy dziennie po 500 mg [6]. Jakie były efekty? W grupie eksperymentalnej liczbę przypadków raka skóry udało się obniżyć aż o 25% i to bez żadnych uciążliwych skutków ubocznych [6]. Jedyne zastrzeżenie jest takie, że suplementacji nikotynamidem nie można przerywać, bo pół roku po zakończeniu badania po tych korzystnych rezultatach nie było już śladu – pod względem zagrożenia rozwojem raka skóry uczestnicy wrócili do punktu wyjścia [6].
Niacynamid – przeciwwskazania i skutki uboczne
W 2004 roku opublikowano wyniki badania z udziałem 500 osób, które przez 5 lat przyjmowały niacynamid w dawkach sięgających nawet 3 gramów dziennie, w celu zapobiegania rozwojowi cukrzycy typu I [7]. Główny cel nie został niestety osiągnięty, ale istotnym plusem był brak jakichkolwiek dodatkowych działań niepożądanych w stosunku do placebo [7].
Niacynamid jest związkiem rozpuszczalnym w wodzie, toteż w razie przedawkowania jego nadmiar jest wydalany wraz z moczem [8]. Po części właśnie dzięki temu jest on tak dobrze tolerowany przez organizm człowieka [8]. Ostrożność podczas suplementacji powinny jednak zachować osoby w końcowym stadium niewydolności nerek, wymagające dializ [8]. Ze względu na zaburzoną czynność nerek w ich przypadku konieczne jest stałe monitorowanie stężenia niacynamidu we krwi [8]. Podwyższony poziom grozi bowiem niebezpiecznym, choć na szczęście odwracalnym, spadkiem płytek krwi, istotnych dla prawidłowego krzepnięcia krwi [8].
Poza tym nawet u osób bez problemów z nerkami, w zbyt wysokich dawkach niacynamid może działać toksycznie na wątrobę [9].
W starszych badaniach niacynamid powiązany został ze skutkami ubocznymi będącymi przejawem wazodylatacji (rozkurczu naczyń krwionośnych), takimi jak zaczerwienienie skóry czy rumień [10]. Z tym że zastosowane w tych interwencjach preparaty były zanieczyszczone śladowymi ilościami niacyny [10]. Można więc założyć, że rozszerzanie się naczyń krwionośnych nie było w tym przypadku wynikiem działania samego niacynamidu [10]. Trochę to mylące, ale niacyna to nie to samo co niacynamid [11]. Oba związki są formami witaminy B3. Niacyna, inaczej kwas nikotynowy, jest prekursorem niacynamidu, znanego też jako nikotynamid [11].
Niacynamid – bezpieczeństwo stosowania, ryzyko i zalecenia specjalistów
W kontekście potencjalnych zagrożeń warto zwrócić uwagę na jedną istotną obawę, dotyczącą nie tylko niacynamidu, ale również wszystkich suplementów diety promowanych jako remedium na choroby związane głównie ze stylem życia. Chodzi tutaj mianowicie o ryzyko, że pacjenci zaczną w nadmiernym stopniu polegać na leczniczych właściwościach samej suplementacji, zaniedbując tym samym inne istotne środki ochronne, jak chociażby, w przypadku raka skóry, unikanie nadmiernej ekspozycji na światło słoneczne [12].
Jeśli chodzi o interakcje z lekami, niacynamidu nie należy łączyć z karbamazepiną – powszechnie stosowanym lekiem przeciwpadaczkowym [13].
Słowem podsumowania – cytując wnioski z badania ONTRAC, „Wśród pacjentów wysokiego ryzyka podawany doustnie nikotynamid skutecznie i w bezpieczny sposób zmniejszył liczbę nowych przypadków niemelancytowych nowotworów skóry oraz przednowotworowych zmian skórnych” [6]. Ponadto badanie ankietowe z 2021 r. [14] pokazało, że suplementację nikotynamidu zaleca 75% chirurgów onkologów specjalizujących się w chorobach nowotworowych skóry.
No dobrze to jeden sposób już poznaliśmy. Jak jeszcze możemy od wewnątrz wspierać profilaktykę raka skóry? Przekonamy się w następnym artykule.
Źródło: nutritionfacts.org
[1] Boo YC. Mechanistic basis and clinical evidence for the applications of nicotinamide (Niacinamide) to control skin aging and pigmentation. Antioxidants (Basel). 2021;10(8):1315.[2] Giacalone S, Spigariolo CB, Bortoluzzi P, Nazzaro G. Oral nicotinamide: The role in skin cancer chemoprevention. Dermatol Ther. 2021;34(3):e14892.
[3] Surjana D, Halliday GM, Damian DL. Nicotinamide enhances repair of ultraviolet radiation-induced DNA damage in human keratinocytes and ex vivo skin. Carcinogenesis. 2013;34(5):1144-1149.
[4] Surjana D, Halliday GM, Martin AJ, Moloney FJ, Damian DL. Oral nicotinamide reduces actinic keratoses in phase II double-blinded randomized controlled trials. J Invest Dermatol. 2012;132(5):1497-1500.
[5] Drago F, Ciccarese G, Cogorno L, Calvi C, Marsano LA, Parodi A. Prevention of non-melanoma skin cancers with nicotinamide in transplant recipients: a case-control study. Eur J Dermatol. 2017;27(4):382-385.
[6] [6]
[7] Gale E a. M, Bingley PJ, Emmett CL, Collier T, European Nicotinamide Diabetes Intervention Trial (ENDIT) Group. European Nicotinamide Diabetes Intervention Trial (ENDIT): a randomised controlled trial of intervention before the onset of type 1 diabetes. Lancet. 2004;363(9413):925-931.
[8] Snaidr VA, Damian DL, Halliday GM. Nicotinamide for photoprotection and skin cancer chemoprevention: A review of efficacy and safety. Exp Dermatol. 2019;28 Suppl 1:15-22.
[9] Knip M, Douek IF, Moore WP, et al. Safety of high-dose nicotinamide: a review. Diabetologia. 2000;43(11):1337-1345.
[10] Giacalone S, Spigariolo CB, Bortoluzzi P, Nazzaro G. Oral nicotinamide: The role in skin cancer chemoprevention. Dermatol Ther. 2021;34(3):e14892.
[11] Huber R, Wong A. Nicotinamide: an update and review of safety & differences from niacin. Skin Therapy Lett. 2020;25(5):7-11.
[12] Ballotti R, Healy E, Bertolotto C. Nicotinamide as a chemopreventive therapy of skin cancers. Too much of good thing? Pigment Cell Melanoma Res. 2019;32(4):601-602.
[13] Bourgeois BF, Dodson WE, Ferrendelli JA. Interactions between primidone, carbamazepine, and nicotinamide. Neurology. 1982;32(10):1122-1126.
[14] Desai S, Olbricht S, Ruiz ES, Hartman RI. Nicotinamide for keratinocyte carcinoma chemoprevention: a nationwide survey of MOHS surgeons. Dermatol Surg. 2021;47(4):452-453.
STRESZCZENIE:
Niacynamid, forma witaminy B3, może skutecznie wspierać profilaktykę raka skóry. Badania wykazały, że regularne przyjmowanie 500 mg dwa razy dziennie zmniejsza ryzyko nowych zmian nowotworowych nawet o 25%, wzmacniając naprawę DNA uszkodzonego przez promieniowanie UV. Efekt ochronny utrzymuje się tylko podczas stałej suplementacji.
Suplementacja niacynamidem jest na ogół bezpieczna, choć wysokie dawki mogą obciążać wątrobę i wymagają ostrożności u osób z niewydolnością nerek. Eksperci podkreślają, że niacynamid powinien być dodatkiem do podstawowej ochrony przeciwsłonecznej, a nie jej zamiennikiem. Chcesz dowiedzieć się więcej? Przeczytaj nasz artykuł!