Mówi się, że szkodliwym bakteriom jelitowym przeciwdziałać mogą tylko bakterie dobroczynne [1]. Jak więc skutecznie zadbać o zdrową mikrobiotę jelit? Probiotyki stały się filarem przemysłu suplementacyjnego, lecz mimo licznych badań klinicznych, nadal nie mamy pełnej wiedzy o ich działaniu [2].

Probiotyki – komercyjny hit czy realna pomoc dla zdrowia jelit?

W badaniu z 2019 r. [3] naukowcy przeanalizowali 150 pierwszych wyników wyszukiwania Google na hasło „probiotyki”. Większość pozycji stanowiły strony komercyjne, które uznane zostały za najmniej wiarygodne źródło informacji [3]. Probiotykom przypisywano w nich liczne korzyści zdrowotne, ale dowody naukowe na potwierdzenie tego deklarowanego działania okazały się znikome albo wręcz całkiem nieistniejące [3].

W 2021 r. opublikowano wyniki przeglądu systematycznego randomizowanych badań kontrolowanych nad suplementacją probiotyków wśród zdrowych osób starszych [4]. Zgodnie z wynikami nie ma wystarczających dowodów, które wskazywałyby, że przyjmowanie tego typu preparatów może wiązać się z korzystnym wpływem na zdrowie [4]. Przykładowo probiotykoterapia nie obniża poziomu TMAO we krwi [5], a wśród pacjentów z demencją nie przekłada się na poprawę sprawności poznawczej [6].

Korzyści ze stosowania probiotyków

Przy jakich objawach probiotyki mogą być pomocne? Badania pokazują, że niektóre preparaty probiotyczne mogą łagodzić dolegliwości jelitowe, czyli np. poprawiać konsystencję stolca, częstotliwość wypróżnień i redukować wzdęcia [7], jak również obniżać ryzyko wystąpienia poantybiotykowej biegunki [8]. Jeśli chodzi o schorzenia spoza przewodu pokarmowego, w badaniu z 2019 r. [9] wykazano, że Lactobacillus casei może przyspieszać rekonwalescencję po złamaniach nadgarstka i wspomagać przywrócenie sprawności dłoni wśród osób starszych [10]. Jednak najlepsze dowody w zakresie pozajelitowych korzyści, jakie niesie za sobą suplementacja probiotyków, dotyczą układu odpornościowego.

Badania nad skutecznością probiotyków

Już 3-12 tygodni probiotykoterapii wystarczy, by zwiększyć zdolność komórek odpornościowych do zwalczania patogenów i komórek nowotworowych w stosunku do placebo [11]. Czy to przekłada się na redukcję ryzyka chorób zakaźnych? Wśród osób starszych do rozwoju infekcji dochodzi średnio 2-5 razy w roku, a najczęstsze lokalizacje zakażeń to układ oddechowy, pokarmowy i moczowy [12].

W 2018 r. opublikowano metaanalizę 15 randomizowanych badań kontrolowanych, w których udział wzięło łącznie prawie 6000 osób starszych (średnia wieku: 75 lat) [13]. Suplementacji probiotyków nie powiązano tutaj z jakimkolwiek wpływem na całkowite ryzyko wystąpienia czy długość trwania infekcji [13]. Tylko że wrzucając wszystkie choroby zakaźne do przysłowiowego jednego worka, ryzykujemy, że umkną nam pewne istotne niuanse. I rzeczywiście, jeśli dokładniej przeanalizować dane, okazuje się, że probiotykoterapia może redukować ryzyko wystąpienia, długość trwania i nasilenie objawów przeziębienia, ale nie wpływa w żaden sposób na ryzyko wystąpienia czy przebieg grypy [7].

Do jednego worka wrzucono tutaj też wszystkie „probiotyki”, mimo że w każdym z uwzględnionych badań przetestowano inne rodzaje bakterii, w różnych kombinacjach [14]. A co jeśli niektóre z nich wpływają na nasz organizm lepiej niż pozostałe, ale nigdy się o tym nie dowiemy, bo pod względem skuteczności czy bezskuteczności oceniamy je wszystkie jako jedną całość? Badania pokazują przecież, że nawet w obrębie jednego gatunku bakterii dwa różne szczepy działać mogą zupełnie inaczej [15]. A co z ryzykiem? Czy probiotykoterapia może szkodzić? Dane w zakresie potencjalnych zagrożeń są niestety mało wiarygodne.

Probiotyki a potencjalne skutki uboczne

W literaturze naukowej opisano pojedyncze przypadki poważnych działań niepożądanych wywołanych przez probiotyki, których nie powiązano z żadną konkretną dawką czy formułą preparatu [16]. Z większości badań klinicznych nie wynika jednak, by suplementacja probiotyków miała stanowić zagrożenie dla zdrowia [16]. Z drugiej strony analiza setek takich badań ujawniła, że negatywne skutki uboczne zgłasza się w nich bardzo wybiórczo albo wręcz nie zgłasza się ich wcale [17]. W związku z powyższym bezpieczeństwo tych preparatów na chwilę obecną stoi pod dużym znakiem zapytania [17]. Obawy wzbudza, na przykład, oporność bakterii probiotycznych na antybiotyki.

Czy probiotyki wywołują antybiotykooporność?

Do produkcji preparatów probiotycznych często celowo wybiera się szczepy oporne na antybiotyki [18]. Dzięki temu możliwe jest ich stosowanie w trakcie antybiotykoterapii, co pozwala zmniejszyć ryzyko wystąpienia niepożądanych objawów ze strony przewodu pokarmowego [18]. Problem polega na tym, że bakterie probiotyczne mogą przenosić geny antybiotykooporności na patogenne mikroorganizmy w naszych jelitach [19]. W badaniu z 2015 r. przetestowano preparaty z różnych krajów i dla wszystkich stwierdzono oporność na wankomycynę [20], czyli jeden z naszych antybiotyków ostatniej szansy, stosowany tylko wtedy, gdy wszystko inne już zawiedzie.

Ironia polega na tym, że zamiast wspomagać regenerację mikrobiomu po antybiotykoterapii, probiotyki mogą ten proces zaburzać [21]. W badaniu z 2018 r. [21] wśród uczestników, którzy nie przyjmowali probiotyków, mikrobiom samoistnie wrócił do normy w ciągu trzech tygodni od zaprzestania przyjmowania antybiotyku. Natomiast wśród pacjentów poddanych probiotykoterapii dysbioza jelitowa utrzymywała się jeszcze 6 miesięcy po zakończeniu leczenia antybiotykiem [21].

Dużo skuteczniejszą metodą odbudowy zaburzonego mikrobiomu okazał się przeszczep kału [21]. Podanie pacjentom ich własnej mikrobioty jelitowej, którą naukowcy pobrali od nich przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, pozwoliło przywrócić równowagę mikrobiomu w ciągu kilku dni [21].

Źródło: nutritionfacts.org

STRESZCZENIE

Probiotyki zyskały reputację niezbędnych dla zdrowia jelit, ale dowody naukowe nie zawsze nadążają za tą narracją. Choć mogą przynieść pewne korzyści, ich skuteczność bywa przeceniana, a potencjalne ryzyka pomijane. Artykuł rzuca światło na to, co faktycznie wiadomo, a co wciąż budzi poważne wątpliwości. Zanim zaufasz deklaracjom z opakowań, sprawdź, co naprawdę mówią badania. Zapraszamy do lektury!

The post Probiotyki: działanie, korzyści i możliwe zagrożenia – co mówią badania? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Probiotyki: działanie, korzyści i możliwe zagrożenia – co mówią badania? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to pierwszy z serii pięciu artykułów na temat czyszczenia języka. Czym jest skrobanie języka i czy jest to najskuteczniejsza z metod jego czyszczenia? Zaraz się przekonamy. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Wpływ skrobania języka na płytkę nazębną, zapalenie dziąseł i próchnicę
2. Czyszczenie języka w leczeniu halitozy ‒ skrobanie vs. szczotkowanie
3. Czy czyszczenie języka powoduje raka?
4. Związek między czyszczeniem języka i zdrowiem serca
5. Czyszczenie języka ‒ metody i częstotliwość

W serii artykułów na temat halitozy ustaliliśmy, że pomocne przy tym zaburzeniu może być wysokie spożycie błonnika [1]. Uważa się, że jest to zasługa samoistnego czyszczenia się jamy ustnej podczas przeżuwania jedzenia [1].

Z drugiej strony jedzenie miękkie (np. fast foody ‒ praktycznie nie wymagają gryzienia, połykane są niemal natychmiast) nie oczyszcza języka w wystarczającym stopniu, co prowadzi do nagromadzenia się osadu, sino-białej warstwy, złożonej z resztek jedzenia i mikroorganizmów, skumulowanych szczególnie w tylnej części języka [2]. Podczas rozkładu resztek jedzenia na języku powstają lotne związki siarki, np. siarkowodór, gaz o zapachu zgniłych jaj [2]. Proces ten może leżeć u podłoża aż 90% przypadków nieświeżego oddechu [2]. Żywieniowe sposoby na zmniejszenie produkcji tych związków omówiliśmy w artykule pt. „Jakie jedzenie halitozę wywołuje, a jakie pomaga ją leczyć?” A co jeśli ktoś nie chce lub nie może wprowadzić zmian w swojej diecie? W takiej sytuacji naturalny mechanizm samoistnego czyszczenia języka może nie wystarczyć [3]. W zanadrzu mamy jeszcze metody mechaniczne, które pozwalają usunąć z języka resztki jedzenia [3]. Tylko że czyszczenie języka nie stanowi raczej części rutynowej higieny jamy ustnej [3]. A może powinno? Zaraz się przekonamy.

Gdy w jamie ustnej nie występują ropnie w kieszonkach zębowych spowodowane chorobą dziąseł, to najbardziej prawdopodobnym źródłem nieświeżego oddechu jest powierzchnia języka [4]. I nie jest to wina jakiegoś jednego, konkretnego rodzaju bakterii [4]. Istnieją dziesiątki gatunków zdolnych do wytwarzania lotnych związków siarki z aminokwasów zawierających siarkę, których skoncentrowanym źródłem jest białko odzwierzęce [4]. Dlatego właśnie na niewiele zdają się tutaj probiotyki [5]. W badaniu z 2017 r. [6] osoby zdrowe i osoby zmagające się z nieświeżym oddechem porównano pod względem mikrobiomu na języku. Jak się okazało, skład bakteryjny w obu grupach był niemal identyczny [6]. Wygląda więc na to, że nie jest to o tyle kwestia rodzaju bakterii na języku, co raczej ich ilości [6]. Z badań populacyjnych wynika, że skrobanie języka wiąże się ze złagodzeniem objawów halitozy [7]. Niewykluczone jednak, że osoby stosujące skrobaczki do języka bardziej skrupulatnie podchodzą też do higieny jamy ustnej ogółem. Co na to badania interwencyjne [8]?

Najpierw jednak trochę kontekstu: podczas gdy w niektórych miejscach na świecie skrobanie i szczotkowanie języka praktykuje się od wieków, w innych do niedawna były to czynności zupełnie nieznane [9]. „Po co czyścić język?”, zapytano w artykule opublikowanym w 1998 r. w The Journal of the American Dental Association [2]. Dentyści, higieniści, jak również producenci past i szczoteczek do zębów oraz nici dentystycznych od dawna podkreślają, że w profilaktyce próchnicy istotne znaczenie ma usuwanie z zębów płytki nazębnej [2]. Ale „dlaczego w jamie ustnej tak wielu Amerykanów dwa rzędy nieskazitelnie białych, lśniących zębów oddziela od siebie narząd pokryty milionami mikroorganizmów emitujących silny, nieprzyjemny zapach?” [2]

Zacznijmy może od wpływu szczotkowania języka na płytkę nazębną. Czy bez szczotkowania zębów szczotkowanie języka robiłoby w tej kwestii jakąkolwiek różnicę? Nie, jak pokazało badanie z 1975 r. [10], jeśli zęby nie są myte, zaczyna gromadzić się na nich płytka, niezależnie od tego, czy czyszczony jest język. No dobrze, a co jeśli zęby myć tak jak zawsze i oprócz tego dodatkowo zacząć jeszcze szczotkować język? Nie wykazano tutaj, by miało to jakikolwiek wpływ na ilość płytki gromadzącej się na zębach, przypuszczalnie dlatego, że większość bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nie pochodzi z języka [10]. Istnieje jednak jeszcze jeden możliwy powód: szczotkowanie tylnej części języka może wywoływać odruch wymiotny [4]. Nie jest to więc czynność łatwa, a jeśli uczestnicy wykonywali ją nieprawidłowo, nic dziwnego, że nie przyniosła żadnych efektów.

A co z zapaleniem dziąseł? W badaniu z 2020 r. [11] wśród osób które praktykowały czyszczenie języka, odnotowano mniej przypadków krwawienia dziąseł, co by wskazywało na to, że ich dziąsła były zdrowsze. Jednak dowieść istnienia związku przyczynowo-skutkowego można tylko w randomizowanym badaniu kontrolowanym. W badaniu z 2019 r. [12] nie wykazano, by skrobanie języka miało w znaczącym stopniu zmniejszać krwawienie dziąseł.

A jak wygląda skuteczność skrobania języka jako sposobu na pozbycie się z jamy ustnej bakterii o nazwie Streptococcus mutans, odpowiedzialnych za produkcję kwasu i tym samym za powstawanie próchnicy? W badaniu z 2004 r. [13] wykazano, że skrobanie języka działa lepiej niż paski do higieny jamy ustnej marki Listerine, czy płukanie jamy ustnej wodą z solą (wykres 1). Z drugiej strony w badaniu z 1994 r. [14] czyszczenie języka nie przyniosło żadnych znaczących efektów. Może populacja bakterii była na tyle duża, że całkowite jej usunięcie było po prostu niemożliwe, a może czyszczenie języka w ogóle tych bakterii nie usuwa, tylko przesuwa je z miejsca na miejsce [14]. Jedno jest pewne: wyniki badań nad czyszczeniem języka w kontekście gromadzenia się płytki nazębnej i rozwoju zapalenia dziąseł są niejednoznaczne [4]. Zatem wygląda na to, że w literaturze medycznej nie ma żadnych danych, które wskazywałyby na konieczność regularnego czyszczenia języka [4]. Istnieje jednak jeden wyjątek: brzydki zapach z ust [4]. Jak się okazuje, czyszczenia języka skutecznie radzi sobie z nieświeżym oddechem. Szczegóły poznamy w następnym artykule.Źródło: nutritionfacts.org

The post Wpływ skrobania języka na płytkę nazębną, zapalenie dziąseł i próchnicę first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Wpływ skrobania języka na płytkę nazębną, zapalenie dziąseł i próchnicę pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Jeśli chodzi o klasykę literatury medycznej, spośród najczęściej cytowanych artykułów w dziedzinie żywienia pierwsza publikacja dotycząca indeksu glikemicznego zajmuje 10. miejsce; odwołano się do niej ponad 1 000 razy [1]. Przełomowe było również badanie nad spożyciem owoców i warzyw w kontekście profilaktyki raka [1]. W pierwszej piątce znalazło się natomiast cytowane ponad 2 000 razy badanie pt. „Modulacja ludzkiego mikrobiomu jelitowego przy zastosowaniu diety: wprowadzenie pojęcia prebiotyków” [1].

Prebiotyki to te składniki jedzenia, które stanowią pożywienie dla dobrych bakterii w naszych jelitach [2]. Zaliczają się do nich m.in. błonnik i skrobia oporna. Ogólnie rzecz biorąc, podstawą diety bogatej w prebiotyki jest wysokie spożycie bogatych w błonnik produktów roślinnych [2].

Dawno temu błonnik uważany był za nietrawiony składnik jedzenia, którego jedynym zadaniem miało być zwiększanie objętości stolca i wspomaganie regularnego rytmu naszych wypróżnień [3]. Potem odkryliśmy jednak, że w ludzkim organizmie istnieje szereg receptorów, do których produkty rozkładu błonnika pasują niczym klucz do zamka [4]. Gdy karmimy je błonnikiem nasze dobre bakterie odwdzięczają się, wytwarzając krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe [4]. Te dobroczynne substancje przenikają następnie do krwiobiegu i przyłączają się do receptorów znajdujących się na powierzchni komórek odpornościowych [4]. Tym samym zapoczątkowana zostaje reakcja przeciwzapalna [4].

Zatem powodem, dla którego dieta roślinna obniża ogólnoustrojowy stan zapalny nie jest tylko wysoka podaż związków o działaniu przeciwzapalnym, obecnych w produktach roślinnych, czy eliminacja związków o działaniu prozapalnym, obecnych w produktach odzwierzęcych [5], ale i produkcja całkiem nowych związków przeciwzapalnych, wytwarzanych z błonnika przez nasze dobre bakterie jelitowe. O tym jak silne może być działanie ochronne produktów bogatych w błonnik świadczą wyniki badania z 2017 r. [6] W przypadku pacjentów, którym w trakcie radioterapii zalecono jedzenie produktów roślinnych o dużej zawartości błonnika toksyczność naświetlań była niższa nie tylko w trakcie leczenia, ale nawet i rok później [6].

Na potwierdzenie korzyści wynikających ze spożycia błonnika mamy ponad sto lat badań naukowych [7]. Jak pokazują badania prospektywne, błonnik w spektakularnym stopniu obniża ryzyko śmierci z jakiejkolwiek przyczyny [7]. Odnotowano spadek „liczby zgonów w wyniku wszystkich rodzajów nowotworów i chorób układu krążenia razem wziętych” [7] oraz ograniczenie „zapadalności na choroby układu krążenia, udary mózgu, jak również raka jelita grubego, piersi i przełyku” [7]. Ponadto zaobserwowana zależność dawka-odpowiedź sugeruje, że, jeśli chodzi o profilaktykę zawałów serca, udarów mózgu, cukrzycy typu 2. i raka, im więcej błonnika tym lepiej [7]. Minimalna dzienna dawka błonnika wynosić powinna nie mniej niż 25-29 gramów, z zaznaczeniem, że przy wyższym spożyciu spodziewać się można dodatkowych korzyści [7]. Przeciętny Amerykanin zjada jednak zaledwie 16 gramów błonnika dziennie [4].

Przez tysiąclecia ewoluowaliśmy wspólnie z naszymi bakteriami jelitowymi [4]. Łączy nas z nimi swego rodzaju relacja symbiotyczna; polegamy na nich w kwestiach takich jak trawienie błonnika i wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, a nawet i niektórych witamin [4]. Nie dotrzymujemy jednak naszej części umowy [3]. Nasze bakterie jelitowe potrzebują nawet do 100 gramów błonnika dziennie, a my dostarczamy im marne 16 gramów [3]. Jeśli chodzi o strategie przeciwdziałania temu problemowi powszechnego niedoboru błonnika, najprostszym rozwiązaniem jest promowanie spożycia nieprzetworzonych produktów roślinnych [8].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Żywność bogata w prebiotyki a zdrowie mikrobiomu jelitowego first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Żywność bogata w prebiotyki a zdrowie mikrobiomu jelitowego pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.