Wstęp: Jest to ostatni z serii pięciu artykułów poświęconych fluoryzacji wody pitnej. Omówimy w nich historię tej praktyki, jej plusy i minusy, jak również kwestię bezpieczeństwa. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy?
2. Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów
3. Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna?
4. Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne
5. Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego

Narodowy Program Toksykologiczny (NTP), podobnie jak CDC, FDA i NIH, stanowi część amerykańskiego departamentu zdrowia publicznego (Public Health Service) [1]. Zajmuje się oceną substancji potencjalnie niebezpiecznych, celem weryfikacji ich toksyczności [1]. W poprzednim artykule omówiliśmy raport NTP dotyczący fluoru [1]. Bazując na przeglądzie systematycznym dostępnych dowodów, z uwzględnieniem badań, w których wyższe narażenie na fluor powiązano z niższym poziomem inteligencji wśród dzieci, eksperci doszli do wniosku, że pierwiastek ten należy uznać za zagrożenie dla rozwoju intelektualnego człowieka [1]. Jaka była reakcja amerykańskiego środowiska medycznego?

Co robić, gdy aktualne badania podważają bezpieczeństwo stosowanych obecnie praktyk [2], a powszechnie panujące przekonania okazują się niezgodne z najnowszymi dowodami naukowymi [3]? Podmioty amerykańskiego systemu ochrony zdrowia niezmiennie utrzymują, że fluor jest bez wątpienia bezpieczny [3]. Do zmiany stanowiska nie skłoniły ich nawet opublikowane w ostatnich latach badania, łączące ekspozycję kobiet na fluor, w trakcie trwania ciąży, z zaburzeniami neurologicznymi płodu [3]. Do dziś można natknąć się na publikacje, które instruują, jak „sprzedać” fluoryzację wody pitnej [4], obalając „dezinformacje” na temat fluoru, rozpowszechniane zarówno w mediach społecznościowych, jak i poprzez tzw. pocztę pantoflową [5]. Mile widziane są wyszukiwarki internetowe ustawione w taki sposób, żeby witryny zawierające „dezinformacje”, jakoby fluor miał wywierać szkodliwy wpływ na zdrowie były, co najmniej, oflagowywane [6]. Wygląda na to, że fluoryzację wody należy popierać i promować bez względu na wszystko [7]. Może wobec tego kwestię bezpieczeństwa najlepiej byłoby całkowicie pomijać [7]? W końcu poruszanie tematu bezpieczeństwa, aż się prosi o pytania dotyczące potencjalnego ryzyka [8].

Przez swoją tendencję do ignorowania nowych dowodów, podważających utarte przekonania, amerykańskie środowisko medyczne nie jest w stanie odpowiednio zareagować w obliczu ostrzeżeń sygnalizujących potencjalną neurotoksyczność fluoru [3]. Niestety niektórzy są na tyle mocno utwierdzeni w swoich poglądach, że do zmiany nie skłoniłby ich chyba nawet największy naukowy przełom [9]. Ironia polega na tym, że kiedyś to przeciwników fluoryzacji oskarżano o postawę „antynaukową”, a teraz w kontrze z nauką stoją ci, co fluoryzację popierają [10].

Jeden z najmniej wyszukanych argumentów za fluoryzacją głosi, że na przestrzeni ostatnich 50 lat, wśród populacji USA, w poziomach IQ obserwowano tendencję wzrostową, a nie spadkową [11]. Niemożliwe więc, żeby fluor wpływał na poziom inteligencji szkodliwie [11]. Ciekawa linia argumentacji, bo tak się paradoksalnie składa, że odnotowany wzrost po części może być zasługą wyeliminowania innego neurotoksycznego pierwiastka, a mianowicie ołowiu [12]. Nie zapominajmy, że badania, w których za zagrożenie dla rozwoju neurologicznego uznano niski poziom ekspozycji na ołów, swego czasu również były zaciekle kwestionowane, z wykorzystaniem takich samych argumentów, jakie obecnie pojawiają się w debacie na temat fluoru [13].

Dosłownie kilka lat przed tym, jak w USA zakazano sprzedaży paliw ołowiowych, ukazały się wyniki metaanalizy w zakresie wpływu ekspozycji na ołów na poziom inteligencji wśród dzieci [14]. Zestawiono tu ze sobą 24 badania, wszystkie przekrojowe [14], a narażenie na ołów powiązano ze spadkiem inteligencji o około 4 punkty IQ [11]. Z aktualnie debatowanych danych wynika, że fluor obniża IQ w zbliżonym stopniu [11]. Co więcej, dowody na potwierdzenie tego działania są silniejsze niż w przypadku ołowiu [11].

W odpowiedzi na doniesienia o potencjalnej szkodliwości fluoru rzecznik Amerykańskiego Stowarzyszenia Stomatologicznego zwrócił uwagę na fakt, że w niektórych miastach po zaprzestaniu fluoryzacji wody odnotowano wzrost częstotliwości występowania próchnicy [9]. To prawda, ale czy aby na pewno tak powinna wyglądać reakcja na wieść o tym, że fluor może wywoływać nieodwracalne uszkodzenia mózgu u dzieci [2]? Może to i zrozumiałe, że stowarzyszenie stomatologiczne skupia się na zdrowiu zębów, ale mowa tu przecież o potencjalnej neurotoksyczności [2]. Jak można zignorować tak alarmujące ryzyko w imię ograniczenia rozpowszechnienia ubytków zębowych [2]? Próchnica stanowi oczywiście poważny problem zdrowotny, ale istnieją sposoby, żeby czerpać korzyści z ochronnego działania fluoru, bez ryzyka uszkodzeń neurologicznych [2]. Jeśli chodzi o profilaktykę próchnicy, fluor przynosi najlepsze efekty, gdy stosowany jest miejscowo i wchodzi w bezpośredni kontakt ze szkliwem zębów [15]. Właściwości neurotoksyczne wykazuje natomiast, przede wszystkim, gdy wchłaniany jest ogólnoustrojowo [15]. Dlatego też pod względem wyboru optymalnych źródeł fluoru USA może brać przykład z Europy. Aż 98% Europejczyków pije wodę niefluoryzowaną, a zdrowe zęby zapewnia im fluor w postaci past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej [2]. Wiele państw europejskich, w tym Francja, Niemcy, Holandia, Dania czy Szwecja, wody nie fluoryzuje od dziesięcioleci [2]. W 2010 r. swoje stanowisko w tej sprawie wydał unijny komitet naukowy do spraw zagrożeń dla zdrowia i środowiska [16]. W oficjalnej publikacji czytamy, że w profilaktyce próchnicy najskuteczniejszy jest fluor stosowany miejscowo i nic nie wskazuje na to, by fluoryzacja wody pitnej miała nieść za sobą jakiekolwiek dodatkowe korzyści [16].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to czwarty z serii pięciu artykułów poświęconych fluoryzacji wody pitnej. Omówimy w nich historię tej praktyki, jej plusy i minusy, jak również kwestię bezpieczeństwa. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy?
2. Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów
3. Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna?
4. Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne
5. Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego

W USA praktyka fluoryzacji wody pitnej zapoczątkowana została ponad 75 lat temu [1]. W tamtych czasach uznawana była za istotny krok naprzód w dziedzinie zdrowia publicznego, jednak najnowsze badania sugerują, że fluor może wpływać potencjalnie szkodliwie na zdrowie [1]. Nie ulega wątpliwości, że pierwiastek ten wzmacnia zęby i zapobiega próchnicy [2]. Pytanie tylko jakim kosztem [2]. Większość wcześniejszych badań w tym obszarze dostarcza danych na temat skutków narażenia, które są albo analizowane na poziomie populacyjnym w określonym, wybranym przedziale czasowym, albo dotyczą ekspozycji znacznie przekraczającej przeciętny poziom, na jaki narażony jest konsument fluoryzowanej wody miejskiej [3]. Przełomem dla naszego stanu wiedzy w tym zakresie była publikacja wysokiej jakości badań prospektywnych, w których przez dłuższy czas obserwowano pary matka-dziecko, w celu określenia skutków ich indywidualnego poziomu narażenia w perspektywie długoterminowej [3].

Pierwsze tego typu badania przeprowadzone zostały w Meksyku. Wyższe stężenie fluoru w moczu kobiet ciężarnych skorelowano tutaj z opóźnieniem rozwoju ich dzieci [4]. W wieku 4 lat maluchy miały obniżoną sprawność poznawczą, a w wieku 6-12 lat ‒ niższe IQ [5]. Jest jednak pewne istotne zastrzeżenie: źródłem narażenia dla tych kobiet była fluoryzowana sól albo woda, w której fluor występował naturalnie [5]. Następnie w 2019 r. opublikowano wyniki badania prospektywnego przeprowadzonego w Kanadzie, tym razem już konkretnie nad wodą miejską, „fluoryzowaną na poziomie optymalnym” [6]. Żadna z badanych osób nie piła wody z fluorem w stężeniu powyżej 1,5 mg/l [6]. Mało tego, przeważająca większość, bo aż 94,3%, piła wodę z fluorem w stężeniu poniżej 0,7 mg/l [6] (które w USA zostało uznane za poziom docelowy).

Mimo że woda była „fluoryzowana na poziomie optymalnym” dane obserwacyjne pochodzące od ponad 500 par matka-dziecko pokazały, że wyższe narażenie kobiety na fluor w czasie trwania ciąży przekłada się u dziecka na niższy poziom inteligencji w wieku 3-4 lat [6]. Zgodnie z zaleceniami Amerykańskiego Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG) kobiety w ciąży powinny pić co najmniej 8 szklanek wody dziennie [7]. Przy założeniu fluoryzacji na poziomie uznawanym w USA za docelowy, na podstawie wyników wspomnianego kanadyjskiego badania [6], oszacować można, że stosowanie się do wytycznych ACOG może skutkować niższym poziomem inteligencji u dzieci nawet o 5 punktów IQ [3].

Badanie z Kanady [6] opublikowane zostało w JAMA Pediatrics, jednym z najstarszych czasopism pediatrycznych w USA, wydawanym przez Amerykańskie Towarzystwo Medyczne (AMA). Według redaktora naczelnego decyzja o publikacji stanowić miała „świadectwo zaangażowania JAMA Pediatrics w misję rozpowszechniania najlepszych badań naukowych, niezależnie od stopnia kontrowersyjności ich wyników” [6].

Kanadyjska Agencja Leków i Technologii Zdrowotnych (ang. Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health) zareagowała natychmiast, publikując raport, z którego wynikało, że dowody w tym zakresie są niewystarczające, by dało się jednoznacznie stwierdzić, czy ekspozycja na fluor w stężeniu optymalnym rzeczywiście wpływa na rozwój mózgu [8]. Tylko że w tym kanadyjskim badaniu nie było żadnych kategorycznych twierdzeń [6]. Autorzy zasugerowali jedynie „potencjalną konieczność” obniżenia spożycia fluoru na czas trwania ciąży [6]. Jak słusznie zauważono w artykule towarzyszącym, odkrycia te powinny stanowić punkt wyjścia do „obiektywnej i wyważonej dyskusji na temat potencjalnej neurotoksyczności fluoru” [9].

Co na to amerykańskie organy regulacyjne? W ciągu miesiąca od publikacji kanadyjskiego badania ukazał się wstępny raport dotyczący wpływu fluoru na rozwój mózgu i zdrowie funkcji poznawczych [10]. Opracowany został przez Krajowy Program Toksykologiczny (National Toxicology Program, NTP), zajmujący się oceną substancji pod kątem ich potencjalnie szkodliwego wpływu na zdrowie człowieka, należący do Departamentu Zdrowia i Opieki Społecznej Stanów Zjednoczonych (U.S. Department of Health and Human Services, HHS) [1]. Jakie były wnioski? „Na podstawie przeglądu systematycznego zgromadzonych dowodów NTP stwierdza, że fluor powinien być traktowany jak zagrożenie dla rozwoju neurologicznego i poznawczego człowieka” [10].

Cóż za nagły zwrot akcji! Jeszcze niedawno osoby kwestionujące bezpieczeństwo fluoryzacji wody były lekceważone i wyzywane od fanatycznych przeciwników nauki [11], a teraz fluor zostaje oficjalnie uznany za zagrożenie przez amerykańską instytucję rządową [10]. Co prawda na razie był to tylko raport wstępny [10]. Z myślą o rzetelności wersji ostatecznej NTP zwróciło się z prośbą o ocenę do National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NASEM), prawdopodobnie najbardziej prestiżowej instytucji naukowej w USA [12]. Organizacja miała do przedłożonego projektu swoje zastrzeżenia [12], co w literaturze stomatologicznej przedstawione zostało jako „podanie w wątpliwość” danych w zakresie wpływu fluoru na poziom IQ [13]. Była to jednak oczywista nadinterpretacja. NASEM jasno zaznaczyły, że wyrażając swoje obawy, nie próbują podważać słuszności wniosków dotyczących neurotoksyczności fluoru [12]. Zasugerowały jedynie, że problem wymaga dalszej analizy [12]. I tak oto w 2020 r. NTP zaktualizowało swój wstępny raport [14]. Wnioski były jednak ponownie takie same: biorąc pod uwagę zakres, spójność i rzetelność danych w zakresie wpływu fluoru na poziom IQ, pierwiastek ten należy uznać za zagrożenie dla rozwoju intelektualnego człowieka [14]. W nowej wersji raportu NASEM dostrzegły znaczną poprawę, ale wezwały NTP do dalszego udoskonalania przejrzystości dokumentu [15]. Teraz pozostaje nam jedynie czekać na raport w wersji ostatecznej.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to trzeci z serii pięciu artykułów poświęconych fluoryzacji wody pitnej. Omówimy w nich historię tej praktyki, jej plusy i minusy, jak również kwestię bezpieczeństwa. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy?
2. Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów
3. Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna?
4. Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne
5. Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego

W badaniach na szczurach i myszach wykazano, że fluor jest neurotoksyną rozwojową, powodującą deficyty uczenia się i pamięci [1]. Zaintrygowani tymi wynikami naukowcy przeszli do fazy badań z udziałem ludzi [2]. W latach 80. w chińskich czasopismach medycznych zaczęły pojawiać się publikacje ukazujące, że na obszarach, gdzie woda pitna z natury zawiera więcej fluoru, wśród miejscowych dzieci obserwuje się niższy poziom inteligencji [3]. Fluoroza zębów (plamy na zębach wywołane nadmiernym narażeniem na fluor) jest w Chinach szeroko rozpowszechniona [4]. Dotyka ponad 90 milionów osób, często członków małych społeczności, zamieszkałych w pobliżu górskich źródeł i potoków [4]. Oznacza to, że nawet tereny ze sobą graniczące mogą znacznie różnić się między sobą pod względem ekspozycji na fluor, co dało naukowcom świetny grunt pod swego rodzaju naturalny eksperyment [4].

Dostęp do chińskiej literatury medycznej był wówczas ograniczony, przez co te badania umknęły uwadze naukowców w krajach Zachodu. Przełom nastąpił w 2008 r., gdy 16 takich badań zestawiono ze sobą w metaanalizie w języku angielskim pt. „Fluor a poziom inteligencji wśród dzieci: metaanaliza” [5]. Wykazano tutaj, że wśród dzieci zamieszkałych na obszarach o wysokim rozpowszechnieniu fluorozy niskie IQ obserwuje się pięć razy częściej niż wśród dzieci zamieszkałych na obszarach, gdzie fluoroza jest zjawiskiem rzadkim albo w ogóle niespotykanym [5]. Oznacza to, że fluoroza, wbrew wcześniejszym założeniom, nie jest jedynie defektem estetycznym, lecz może stanowić widoczny sygnał potencjalnych deficytów intelektualnych [6]. W późniejszej metaanalizie z 2012 r. [4] uwzględniono 27 badań i wykazano, że różnica w poziomie inteligencji między populacjami o wysokim i niskim stopniu narażenia na fluor wynosi średnio 7 punktów IQ [7]. Największe badanie w tym zakresie opublikowano w 2018 r. [8] Na podstawie danych zgromadzonych od tysięcy dzieci ustalono tutaj, że nawet przy stężeniach poniżej 1 mg/l, wyższa ekspozycja na fluor wiąże się z dużym spadkiem prawdopodobieństwa rozwoju inteligencji na poziomie bardzo wysokim (IQ powyżej 130). Nawet bardzo łagodną fluorozę powiązano ze zmniejszeniem szans na tak wysokie IQ o ponad połowę [8].

Na chwilę obecną związek między wyższym narażeniem na fluor i niższym IQ wykazano już w ponad 50 badaniach [9]. Zgodnie z wynikami przeglądu systematycznego i metaanalizy z 2020 r. [10] zależność między wysoką ekspozycją na fluor i niższym poziomem inteligencji stwierdzono w 90% badań opublikowanych na przestrzeni ostatnich 10 lat. Sprawa nie jest jednak przesądzona, bo dostępne dowody naukowe budzą poważne zastrzeżenia.

Po pierwsze w większości badań w tym zakresie testowane stężenie fluoru znacznie przewyższało maksimum dopuszczalne dla fluoryzowanej wody miejskiej [4]. Przykładowo w metaanalizie z 2012 r. [4] w jednym z badań odnotowane działania niepożądane były wynikiem narażenia na fluor w stężeniu nawet do 11,5 mg/l. Dla porównania w USA za poziom optymalny uznaje się 0,7 mg/l [11], a poziom faktyczny wynosi średnio 0,8 mg/l w przypadku wody miejskiej i 0,3 mg/l w przypadku wody gruntowej [12]. Trzeba jednak zaznaczyć, że te 11,5 mg/l było w tej metaanalizie wyjątkiem [6]. W pozostałych badaniach średnie podwyższone stężenie fluoru wynosiło około 2 mg/l, a w większości przypadków ze spadkiem IQ powiązano ekspozycję poniżej 4 mg/l, czyli górnego limitu ustanowionego przez amerykańską Agencję Ochrony Środowiska (EPA) [6]. Mowa tu o tzw. celu dotyczącym maksymalnego poziomu zanieczyszczeń (ang. Maximum Contaminant Level Goal), a więc poziomu, „poniżej którego nie ma znanego ani prognozowanego zagrożenia dla zdrowia” [13].

W niektórych badaniach niższy poziom inteligencji stwierdzono przy stężeniu fluoru w wysokości już 1-2 mg/l [14]. Pojawiła się nawet sugestia, że najniższe szkodliwe stężenie, potencjalnie związane z obniżeniem poziomu inteligencji o 1 punkt IQ, wynosi około 0,3 mg/l (przy założeniu spożycia 4 szklanek wody dziennie) [7]. Były też badania, w których stwierdzono, że dostępne na chwilę obecną dane są niewystarczające, by dało się ustalić najniższą dawkę fluoru wykazującą działanie neurotoksyczne [10].

Kolejną problematyczną kwestią są czynniki zakłócające. Niemal wszystkie dotychczasowe badania w tym zakresie przeprowadzone zostały na społecznościach wiejskich, w krajach takich jak Chiny, Iran czy Mongolia [10]. Nadzwyczaj wysoką zawartość fluoru w wodzie pitnej obserwuje się z reguły na obszarach szczególnie ubogich i słabo rozwiniętych [10]. Względnie zamożne społeczności inwestują często w wyższej jakości wodę pitną, z której fluor zostaje odfiltrowany, chociażby z myślą o redukcji narażenia konsumentów na rozwój fluorozy [10]. Poza tym w przypadku wody o wysokim stężeniu fluoru wyższe jest również ryzyko zanieczyszczenia innymi neurotoksynami [10]. Fluor występuje w wodzie jako cząsteczka o ładunku ujemnym [10]. W celu zachowania elektroobojętności wysoką zawartość fluoru równoważyć musi wysoka zawartość cząsteczek naładowanych dodatnio takich jak aluminium, arsen, ołów, czy miedź [10]. Ryzyko to nie dotyczy fluoryzowanej wody miejskiej, ponieważ ujemne jony fluoru są neutralizowane w procesie uzdatniania [10].

Za wiarygodnością omówionych danych w zakresie neurotoksyczności fluoru nie przemawia też fakt, że pochodzą one w większości z badań przekrojowych i ekologicznych [6]. Dostarczają zatem danych o skutkach narażenia obserwowanego na poziomie populacji w określonym i ograniczonym przedziale czasowym. Nie mówią nam natomiast nic o konkretnych osobach, w różnym stopniu narażonych na działanie fluoru i skutkach takiej ekspozycji w perspektywie długoterminowej. Przykładowo sam fakt, że dziecko ma niskie IQ i jednocześnie mieszka na obszarze, gdzie woda pitna zawiera dużo fluoru, nie oznacza automatycznie, że jedno wynika z drugiego. Przecież tak na dobrą sprawę nie wiadomo nawet, czy takie dziecko, albo jego mama, w ogóle tę wodę pili. Najbardziej miarodajne są badania, w których dzieci obserwowano przez dłuższy czas, z uwzględnieniem ich indywidualnego poziomu narażenia, żeby sprawdzić, czy wyższa ekspozycja w trakcie procesu dorastania rzeczywiście przełoży się na niższe IQ w wieku dorosłym [6]. Wyniki takich badań omówimy w kolejnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to drugi z serii pięciu artykułów poświęconych fluoryzacji wody pitnej. Omówimy w nich historię tej praktyki, jej plusy i minusy, jak również kwestię bezpieczeństwa. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy?
2. Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów
3. Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna?
4. Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne
5. Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego

Pół wieku badań doprowadziło naukowców do wniosku, że przy założeniu standardowego stężenia w wysokości 0,7-1,2 mg/l, fluoryzacja wody jest praktyką bezpieczną [1]. Problematyczne mogą być natomiast zasoby wodne, w których fluor występuje naturalnie. Zdarza się bowiem, że poziom tego pierwiastka może znacznie przekraczać jego dopuszczalne maksimum. W miejscach, gdzie sięga 2 mg/l, dzieci poniżej 9. roku życia mają podwyższone ryzyko rozwoju fluorozy zębów [1]. Natomiast picie wody z fluorem w stężeniu 4 mg/l, w ciągu kolejnych lat życia grozi fluorozą całego szkieletu i zwiększeniem ryzyka złamań kości [1]. Na taką naturalnie wysoką zawartość fluoru w wodzie pitnej narażone są populacje zamieszkujące obszary od Turcji, przez Irak, Iran i Afganistan, aż po Chiny i Japonię [2].

Dlaczego podatność na fluorozę zębów dotyczy tylko dzieci do 9. roku życia? Bo właśnie w tym wieku zakończony zostaje proces dojrzewania szkliwa i wyrzynają się ostatnie zęby stałe [3]. Zęby ostatecznie uformowane są odporne na fluorozę, a jeśli schorzenie rozwinęło się wcześniej, nie ma ryzyka progresji zmian do postaci bardziej zaawansowanej [3]. Zgodnie z szacunkami instytucji zajmujących się zdrowiem publicznym, przy stężeniu fluoru wynoszącym 1 mg/l, ryzyko rozwoju fluorozy, i to jedynie w jej najłagodniejszej formie, dotyczyło mniej niż 10% dzieci [4]. Później okazało się jednak, że częstotliwość występowania i stopień zaawansowania fluorozy znacznie przewyższyły te wstępne przewidywania [4]. Jak wynika z danych CDC, w USA na fluorozę zębów ogółem cierpi obecnie około ⅓ dzieci (Wykres 1), przy czym w mniej więcej co 30. przypadku zmiany są umiarkowane do nasilonych (Wykres 2) [5]. Niewykluczone, że jest to kwestia narażenia na fluor z wielu różnych źródeł, które nie zostały wzięte pod uwagę w pierwotnych obliczeniach [4].

Trzeba zaznaczyć, że w większości przypadków objawy fluorozy są bardzo łagodne, praktycznie niezauważalne [6]. Zmiany na zębach przyjmują postać białych pasków lub plamek, widocznych tylko dla dentysty w jasnym świetle lampy stomatologicznej [6]. Zdarzają się też jednak przypadki poważne, kiedy na uzębieniu pojawiają się wyraźne przebarwienia i wgłębienia, które nie są wcale tylko zwykłym problemem natury estetycznej [1]. Przykładowo w badaniu z 2007 r. [7] wykazano, że dzieci z zaawansowaną fluorozą są częściej postrzegane przez swoich rówieśników jako nieatrakcyjne, niedbałe, brudne, nieszczęśliwe, niezdrowe, nieinteligentne, niemiłe, niewiarygodne, nietowarzyskie. Nietrudno sobie wyobrazić, że oceniane w ten sposób dziecko może mieć w konsekwencji problemy z poczuciem własnej wartości.

Ze względu na fakt, że wskaźniki występowania fluorozy okazały się wyższe, niż przewidywano w 2015 r. United States Public Health Service zmniejszyło zalecane stężenie fluoru w wodzie pitnej do 0,7 mg/l [8]. Zmiana objęła cały kraj, co jest istotne, ponieważ wcześniej w chłodniejszych regionach USA, gdzie mieszkańcy zazwyczaj piją mniej wody, poziom pierwiastka wynosił nawet 1,2 mg/l. Szacuje się, że dzięki tej redukcji stężenia fluoru odsetek dzieci z fluorozą „problematyczną pod względem estetycznym” powinien utrzymywać się poniżej ok. 12% [6].

Jeśli chodzi o inne potencjalne zagrożenia dla zdrowia, jeszcze do niedawna środowisko medyczne trzymało się stanowiska, którego najlepszym chyba podsumowaniem jest fragment zamykający wyczerpujący raport opublikowany przez Consumer Reports w 1978 r. [9]: „Prawda jest taka, że z naukowego punktu widzenia bezpieczeństwo fluoryzacji nie jest wcale tematem kontrowersyjnym. Jest to praktyka bezpieczna, ekonomiczna i dobroczynna, a fakt, że te sztuczne kontrowersje nie odeszły jeszcze w zapomnienie, w przekonaniu Consumers Union, stanowi współcześnie jeden z najlepszych przykładów przewagi szarlataństwa nad nauką”. Jednak w ostatnich latach coraz większe obawy wzbudza negatywny wpływ fluoryzacji na rozwój mózgu [10]. Tym właśnie zagadnieniem zajmiemy się w kolejnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to pierwszy z serii pięciu artykułów poświęconych fluoryzacji wody pitnej. Omówimy w nich historię tej praktyki, jej plusy i minusy, jak również kwestię bezpieczeństwa. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy?
2. Skutki uboczne fluoryzacji wody pitnej: fluoroza zębów
3. Czy fluoryzacja wody jest bezpieczna?
4. Fluoryzacja wody pitnej a rozwój intelektualny dzieci ‒ przełomowe badania prospektywne
5. Nowe dane w zakresie bezpieczeństwa fluoru ‒ reakcja środowiska medycznego

W 2020 r. opublikowano metaanalizę badań nad wpływem diety wegetariańskiej na zdrowie zębów [1]. Wyniki wskazują, że osoby stosujące dietę bezmięsną mają znacznie mniej zębów dotkniętych próchnicą, mniej brakujących zębów oraz mniej wypełnień [1]. W jednym z badań, które odbiegało od dominującego trendu, wykazano, że ubytki zębowe występują częściej wśród wegetarian. Jako przyczynę tego zjawiska wskazano powszechną w tej grupie niechęć do past do zębów zawierających fluor [2]. Za słusznością tej teorii przemawia fakt, że osoby, które stosowały pastę z fluorem miały znacznie mniej zepsutych zębów niż te, które w swojej higienie jamy ustnej fluoru unikały [2].

Uważa się, że fluor chroni zęby, wspierając naturalną stabilność struktury mineralnej szkliwa [3]. W 2019 r. opublikowano metaanalizę prawie 100 randomizowanych badań kontrolowanych, w których udział wzięło łącznie ponad 10 000 osób [4]. Z „wysokim stopniem pewności” wykazano tutaj, że zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, pasty do zębów z fluorem w stężeniu 1000-1250 mg/l obniżają ryzyko rozwoju próchnicy znacznie skuteczniej niż pasty do zębów bez fluoru [4]. No dobrze, produkty do higieny jamy ustnej to jedno, a co z fluorem w wodzie pitnej?

Zgodnie z konsensusem medycznym, wypracowanym przez instytucje zdrowia publicznego na całym świecie, z zastrzeżeniem odpowiedniego stężenia, fluoryzacja wody stanowi bezpieczną i skuteczną strategię zapobiegania ubytkom zębowym w skali całej społeczności [5]. Co więcej, Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorób (CDC) ogłosiło fluoryzację wody pitnej jednym z największych 10 osiągnięć w obszarze zdrowia publicznego XX w. [6] Nie zmienia to jednak faktu, że praktyka ta już od dłuższego czasu jest przedmiotem polemiki i tematem silnie polaryzującym [7]. Przeciwnicy fluoryzacji podkreślają, że w diecie człowieka nie ma czegoś takiego jak zapotrzebowanie na fluor [8] i argumentują, że korzyści, z jakimi wiąże się dodawanie tego pierwiastka do wody pitnej, są niewystarczające, by dało się nimi uzasadnić potencjalne zagrożenia, w tym ryzyko zdrowotne [5].

Zanim przejdziemy do samych kontrowersji, warto najpierw krótko zarysować kontekst. Fluor jest minerałem naturalnie występującym w przeważającej części ziemskich zasobów wodnych [5]. Między innymi właśnie dlatego w USA fluoryzacja wybroniła się z zarzutów niezgodności z amerykańską konstytucją [9]. Sądy orzekały, że fluor nie powinien być postrzegany jako środek leczniczy, tylko składnik odżywczy, który nie wszędzie występuje naturalnie [9]. Dodawanie go do wody pitnej nie jest zatem próbą „leczenia” konsumentów bez ich zgody, tylko strategią niwelowania nierówności zdrowotnych, szczególnie wśród społeczności ubogich, o ograniczonym dostępie do opieki stomatologicznej [10]. Fluoryzację wody zdefiniować można jako „zwiększanie lub obniżanie zawartości fluoru w wodzie pitnej, mające na celu osiągnięcie stężenia optymalnego ‒ wystarczająco wysokiego, by zapobiegać próchnicy, ale nie za wysokiego, by nie narażać konsumentów na rozwój fluorozy” [5], czyli nieestetycznych zmian, które pojawiają się na zębach w wyniku nadmiernego spożycia fluoru.

Wszystko zaczęło się w 1901 r. wraz z dochodzeniem w sprawie zjawiska zwanego lokalnie „Colorado Brown Stain” ‒ „groteskowych” brązowych plam na zębach mieszkańców Colorado Springs [5]. Nieznane dotąd schorzenie było tym bardziej intrygujące, że dotknięte nim zęby były „zaskakująco i niewytłumaczalnie odporne na próchnicę” [5]. Po tym, jak odkryto, że u podłoża problemu leży fluor, w latach 30. przeprowadzono ogólnokrajowe pomiary poziomu tego pierwiastka w wodzie pitnej [5]. Ustalono wówczas, że najwyższe dopuszczalne stężenie wynosi około 1 mg/l [5]. Na wieść, że da się zadbać o zdrowie dentystyczne mieszkańców, nie narażając ich przy tym na rozwój fluorozy, w 1945 r. Grand Rapids w stanie Michigan jako pierwsze miasto na świecie rozpoczęło fluoryzację lokalnych sieci wodociągowych [5]. W ciągu 11 lat częstotliwość występowania próchnicy wśród miejscowych dzieci spadła o ponad 60% i tak oto rozpoczęła się era fluoryzacji [5]. Współcześnie w skali światowej wodę pitną fluoryzuje 25 państw, a w 28 innych fluor w wodzie występuje naturalnie [5] albo zamiast do wody dodawany jest do mleka [11] lub soli [12].

W USA głosy sprzeciwu wobec fluoryzacji pojawiły się niemal natychmiast [13]. W amerykańskiej komedii „Dr. Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę” jeden z głównych bohaterów, generał Ripper, obsesyjnie troszczy się o czystość swoich „cennych płynów ustrojowych”. Jego lęk ma swoje korzenie w realiach tzw. Czerwonej Paniki (ang. Red Scare). W tym okresie popularne były prawicowe, antykomunistyczne teorie spiskowe, które twierdziły, że fluoryzacja wody miała na celu zamianę ludzi w „kretynów i ateistycznych niewolników”, którzy ugną się przed komunistami [13].

Współcześnie głównym środkiem przekazu przeciwników fluoryzacji stały się media społecznościowe [14]. Jak wynika z badań, spośród wszystkich postów dotyczących fluoru na Instagramie na „nie” jest 63% [14], a na Twitterze ‒ 64% [15]. Przeciwko fluoryzacji jest też 99% filmików na YouTubie i nawet do 100% grup i stron na Facebooku dotyczących wpływu fluoru na stan zdrowia [15]. Lata przed pandemią COVID-19 krucjata przeciwko fluoryzacji uznana została za studium przypadku „cyfrowej pandemii misinformacji w zakresie zdrowia publicznego” [16]. W roku poprzedzającym pandemię COVID-19 przeprowadzono pierwsze ogólnoświatowe badanie ankietowe nad kryzysem wiary w naukę [17]. Na podstawie danych zebranych od 140 000 osób w 140 krajach ustalono, że nauce w „wysokim” stopniu ufa tylko 18% ludzkości [17]. Co zaskakujące, jak pokazało przeprowadzone w 2020 r. badanie uzupełniające, po pandemii COVID-19, mimo licznych niedociągnięć instytucjonalnych, w poziomie sceptycyzmu wobec nauki odnotowano spadek [18].

A jak wygląda konsensus naukowy w kwestii fluoryzacji wody? Zacznijmy może od skuteczności. Według CDC to właśnie fluorowi w wodzie pitnej Amerykanie zawdzięczają gwałtowny spadek w częstotliwości występowania próchnicy, odnotowany w USA w drugiej połowie XX w. [5] Tylko że podobne zmiany miały miejsce również w krajach, które nie fluoryzowały wód [5], a za ich wystąpienie w dużej mierze odpowiada globalna dystrybucja past do zębów z fluorem [19]. Najlepsze dowody w tym zakresie pochodzą z badań prospektywnych z równoczesną kontrolą [20]. W danym przedziale czasowym obserwowano w nich populacje zamieszkujące obszary fluoryzowane i nie-fluoryzowane, porównując je pod względem wskaźników występowania próchnicy [20]. Jak do tej pory przeprowadzono już ponad 100 tego typu badań i ogólne wnioski są takie, że liczbę zębów dotkniętych próchnicą, zębów brakujących oraz zębów z wypełnieniami fluoryzacja pozwala obniżyć o 35% w przypadku zębów mlecznych i o 26% w przypadku zębów stałych [20]. Wychodzi więc na to, że fluoryzacja wody pitnej rzeczywiście stanowi skuteczną strategię profilaktyki próchnicy w skali całej społeczności. Pytanie tylko jakim kosztem… Ciąg dalszy w kolejnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy fluoryzacja wody pitnej wspiera profilaktykę próchnicy? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Nieświeży oddech to problem bardziej rozpowszechniony niż to wynika z oficjalnych szacunków [1]. Większość ludzi deklaruje, że ma do czynienia z osobami zmagającymi się z halitozą [1]. Częstą strategią radzenia sobie z tym schorzeniem jest maskowanie, jednak jak pokazują badania, płyny do płukania jamy ustnej, spraye odświeżające oddech, czy miętówki działają tylko doraźnie [2]. Na dłuższą metę są natomiast bezskuteczne, ponieważ nie leczą bowiem pierwotnej przyczyny problemu. W związku z powyższym w walce z halitozą nie można polegać wyłącznie na produktach maskujących [3].

Nieświeży oddech zazwyczaj wynika z procesu degradacji aminokwasów, które powstają w wyniku bakteryjnego rozkładu białek w jamie ustnej [4]. Chodzi tu konkretnie o aminokwasy zawierające siarkę, w tym cysteinę i metioninę, z których powstają brzydko pachnące lotne związki siarki, m.in. siarkowodór, czyli gaz o zapachu zgniłych jajek [5]. W badaniu z 2015 r. [6] stężenie tych związków w oddechu uczestników mierzono przy zastosowaniu specjalistycznych urządzeń. Eksperyment pokazał, że samo szczotkowanie zębów nie przekłada się na znaczącą redukcję halitozy [6]. Z 450 ppb poziom lotnych związków siarki spadł do około 300 ppb, czyli w dalszym ciągu powyżej 250 ppb ‒ granicy, powyżej której oddech zaczyna być nieświeży [6]. Właśnie mniej więcej do tej wartości progowej zredukowano ilość lotnych związków siarki, uzupełniając higienę o czyszczenie języka [6]. Najskuteczniej podziałał jednak antybakteryjny płyn do płukania jamy ustnej (Wykres 1) [6]. I tak oto przechodzimy do sedna dzisiejszego artykułu: w kontekście leczenia halitozy jaki płyn do płukania jamy ustnej będzie najlepszy?

W poszukiwaniu odpowiedzi naukowcy przeprowadzili eksperyment przy zastosowaniu cysteiny [4]. Zamiast spożywać cysteinę (jednym z jej bogatych źródeł jest na przykład kazeina ‒ białko znajdujące się w nabiale [7]), uczestnicy po prostu płukali nią jamę ustną [4]. Celem było sprawdzenie, jak na stężenie lotnych związków siarki w oddechu wpłyną poszczególne elementy higieny jamy ustnej [4]. Wyniki pomiarów przedstawione zostały na wykresach [4]. Na początek: szczotkowanie zębów (Wykres 2) [4]. Jak widzimy, szczotkowanie samą wodą nie przyniosło praktycznie żadnych efektów [4]. Po 20 minutach od mycia zębów ilość brzydko pachnących związków wróciła do poziomu wyjściowego, a więc bakterie odpowiedzialne za powstawanie nieświeżego oddechu pozostały w dużej mierze nienaruszone [4]. Przy zastosowaniu pasty do zębów szczotkowanie podziałało już skuteczniej. Po ich umyciu poziom lotnych związków siarki wzrastał powoli i stopniowo, co oznacza, że na pewien czas bakterie zostały wyeliminowane (Wykres 3) [4].

A co z czyszczeniem języka? Po zastosowaniu skrobaczki ilość lotnych związków siarki w oddechu spadła mniej więcej o połowę, po czym wzrastała stopniowo przez kilka następnych godzin (Wykres 4) [4].

A żucie gumy? Do pewnego stopnia skuteczne, jednak po kilku godzinach po efektach nie było już śladu (Wykres 5) [4].

A jak z halitozą radzą sobie różnego rodzaju płyny do płukania jamy ustnej? Zwykła woda okazała się bezskuteczna (Wykres 6) [4]. Może być pomocna tylko w przypadku nieświeżego oddechu o poranku. W nocy przepływ śliny w jamie ustnej jest bowiem osłabiony. Płucząc rano usta wodą, niwelujemy skutki nocnego „zastoju” śliny, co przekłada się na redukcję halitozy. Samą wodą jednak nie zabijemy bakterii odpowiedzialnych za powstawanie nieświeżego oddechu, więc w ciągu dnia jest już niestety bezużyteczna. Równie słabe efekty daje Scope ‒ płyn do płukania ust, który ma teoretycznie właściwości antybakteryjne [8], ale na bakterie powodujące halitozę najwyraźniej akurat nie działa (Wykres 7) [4]. Dużo skuteczniejszy okazał się płyn na bazie chlorheksydyny, który doszczętnie wyeliminował bakterie i to aż na 7 godzin (Wykres 8) [4]. Problem polega na tym, że chlorheksydyna zabija nie tylko bakterie powodujące halitozę, ale również te dobroczynne, odpowiedzialne za produkcję tlenku azotu ‒ związku o kluczowym znaczeniu dla zdrowia naszych tętnic [9]. W efekcie chlorheksydyna może podnosić ciśnienie krwi [9], ale to nie wszystko. Plami również zęby [1], co jest sprzeczne z założeniem, że płyn do płukania jamy ustnej powinien raczej zapobiegać takim problemom. Co gorsza, skutki uboczne wcale nie są w tym przypadku rzadkością: przebarwienia zębów, zbieranie się kamienia nazębnego, czy uszkodzenia śluzówki jamy ustnej [10] zgłaszane są przez mniej więcej 9 na 10 użytkowników [11]. Działania niepożądane występują aż w 88% przypadków [11].

Chlorheksydyna to i tak nic w porównaniu z nadtlenkiem wodoru. Związek ten może działać rakotwórczo, potencjalnie zwiększając ryzyko rozwoju raka jamy ustnej [12]. Dane te pochodzą akurat z badań na gryzoniach [13], ale niewykluczone, że taki sam mechanizm zachodzi również u ludzi. W ludzkich komórkach śluzówki jamy ustnej nadtlenek wodoru wywołuje znaczące uszkodzenia DNA [14].

Swego czasu powszechnym antybakteryjnym składnikiem płynów do płukania jamy ustnej był też triklosan, jednak obecnie jego stosowanie w produktach dostępnych bez recepty jest już zakazane [10].

Zdarza się, że samo szczotkowanie języka to za mało, by pozbyć się halitozy [1]. Jeśli nieświeży oddech utrzymuje się pomimo poprawy higieny języka i zębów, pielęgnację można uzupełnić płynem do płukania ust na bazie cynku [1]. Cynk wiąże lotne związki siarki i zapobiega ich wydostawaniu się z jamy ustnej [10]. Jak pokazują badania, bezalkoholowe płyny do płukania ust, które w swoim składzie zawierają chlorek cynku, skutecznie i natychmiastowo redukują halitozę, z tym że efekty są jedynie tymczasowe [15].

W badaniu z 2019 r. [15] naukowcy przetestowali skuteczność ośmiu różnych płynów do płukania ust. Najlepiej wypadł Halitosil Zn, płyn na bazie chlorku cynku, najgorzej ‒ Colgate Plax i Cb12, oba na bazie alkoholu. Alkohol wysusza śluzówkę jamy ustnej i przypuszczalnie właśnie dlatego przyczynia się do nasilenia halitozy [15].

Wyniki eksperymentu z cysteiną dla preparatów zawierających chlorek cynku w różnych stężeniach przedstawiono na poniższych wykresach (Wykresy 9, 10, 11) [4]. Warto zaznaczyć, że skuteczność cynku różni się w zależności od zastosowanej formy. Przecież właśnie dlatego w omawianym badaniu Listerine Advanced podziałał świetnie, ale zwykły Listerine już nie: ten pierwszy w swoim składzie zawiera chlorek cynku, drugi ‒ glukonian cynku (Wykresy 12, 13) [8].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Płyny do płukania jamy ustnej w leczeniu halitozy ‒ który będzie najlepszy? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Płyny do płukania jamy ustnej w leczeniu halitozy ‒ który będzie najlepszy? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to trzeci z serii pięciu artykułów na temat czyszczenia języka. Czym jest skrobanie języka i czy jest to najskuteczniejsza z metod jego czyszczenia? Zaraz się przekonamy. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Wpływ skrobania języka na płytkę nazębną, zapalenie dziąseł i próchnicę
2. Czyszczenie języka w leczeniu halitozy ‒ skrobanie vs. szczotkowanie
3. Czy czyszczenie języka powoduje raka?
4. Związek między czyszczeniem języka i zdrowiem serca
5. Czyszczenie języka ‒ metody i częstotliwość

Czyszczenie języka pozwala pozbyć się aż do 75% lotnych związków siarki, które są przyczyną nieświeżego oddechu [1]. Samo mycie zębów natomiast zmniejsza stężenie tych gazów o ok. 25% [1]. Dlatego właśnie czyszczenie języka jest najistotniejszym elementem leczenia brzydkiego zapachu z ust [1]. Czy ta praktyka ma jakieś minusy?

Po pierwsze dla większości ludzi czyszczenie języka jest mało przyjemne [2]. Wpychanie sobie przedmiotów do gardła może bowiem wywoływać odruch wymiotny [2]. By temu zapobiec, można na przykład na czas czyszczenia języka wstrzymać oddech [3]. Warto też zwrócić uwagę, czy odruchu wymiotnego nie wzmaga przypadkiem miętowy smak pasty do zębów [3]. W razie czego język można czyścić przed szczotkowaniem zębów [3]. Zgodnie z niektórymi zaleceniami najlepiej robić to w ogóle na czczo, na wypadek, gdyby miało dojść do wymiotów [4]. Brzmi trochę strasznie, ale podobno, gdy czyszczenie języka praktykowane jest na co dzień, z czasem cały proces staje się łatwiejszy i przyjemniejszy [2].

Głównym zastrzeżeniem jest więc odruch wymiotny. Poza tym mamy jeszcze ryzyko karcynogenezy, wynikające z mechanicznej stymulacji powierzchni języka [5]. Ale jak to?! Karcynogeneza oznacza przecież rozwój nowotworu. I to mają być „nieprzyjemne skutki uboczne związane ze stosowaniem narzędzi do czyszczenia języka” [5]? Określanie raka mianem „nieprzyjemnego skutku ubocznego” to chyba lekkie niedopowiedzenie…

Problematyczne są na pewno płyny do płukania ust na bazie alkoholu [3]. Jak pewnie nietrudno się domyślić, stosowanie tych produktów może zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów w obrębie jamy ustnej [3]. W badaniu z 2011 r. [6] przetestowano działanie alkoholu w ilości jednej łyżeczki. Mimo że uczestnicy wypluli napój już po pięciu sekundach, odnotowane w ich jamie ustnej stężenie acetaldehydu tj. toksycznego produktu ubocznego rozkładu alkoholu, i tak osiągnęło wartości powiązane z działaniem rakotwórczym [6]. Związek ten powstał z etanolu, w następstwie zaledwie 5-sekundowej ekspozycji jamy ustnej na działanie mocnego alkoholu, a niebezpieczne stężenie utrzymywało się przez co najmniej 10 minut [6]. I to samo dotyczy alkoholu w płynach do płukania ust [7]. Naukowcy ustalili, że w przypadku płynów do płukania jamy ustnej na bazie alkoholu margines bezpieczeństwa jest raczej niewielki. Wobec tego, z punktu widzenia zdrowia publicznego, stosowanie tego typu produktów powinno być odradzane [7]. No dobrze, alkohol działa rakotwórczo, to wiadomo. Ale co ze skrobaniem języka? Dlaczego uznaje się, że ta czynność może powodować rozwój nowotworu?

Jak pokazują badania na zwierzętach, mechaniczne uszkodzenia języka mogą prowadzić do rozwoju nowotworu [8]. Załóżmy, hipotetycznie, że te wyniki można ekstrapolować na ludzi. Czy skrobnie języka, rzeczywiście powoduje jakieś uszkodzenia? No i na czym tak właściwie te badania polegały? Obawy wzbudziły wyniki eksperymentu na gryzoniach, który polegał na wywołaniu raka języka, przy zastosowaniu DMBA [9], silnego kancerogenu obecnego, między innymi, w dymie papierosowym i grillowanym mięsie [10]. Jak się okazało, poważniejsze zmiany nowotworowe rozwinęły się u gryzoni, którym przed podaniem kancerogenu uszkodzono języki przy zastosowaniu narzędzia do kanałowego leczenia zębów [9]. Zatem w wyniku zadrapania kawałkiem ostrego drutu język stał się bardziej podatny na rozwój nowotworu [11]. Dlaczego? Prawdopodobnie dlatego, że uszkodzenia umożliwiły kancerogenowi przeniknięcie do głębszych warstw tkanek [11]. Ale do skrobania języka nie używa się przecież ostrych drutów. To prawda, niestety język może uszkodzić najwyraźniej nawet zwykła szczoteczka do zębów [9].

Informacja ta pochodzi z badania z 2002 r. [3], z tym że nie ma tu mowy o zwykłej szczoteczce do zębów, tylko „ekstremalnej stymulacji mechanicznej”. Z drugiej strony dalej w tej samej publikacji autorzy piszą o „jednym posunięciu szczoteczką po powierzchni języka, o bardzo małym nacisku, które nie wywołało krwawienia” [3]. I to ma być niby to uszkodzenie, przez które jakiś miesiąc wcześniej u gryzoni wykryto raka [3]. Co tak naprawdę ostatecznie tutaj zawiniło: szczoteczka, ekstremalna stymulacja, czy może lekkie zadrapanie? Jak wynika z oryginału badania w języku japońskim, nie była to szczoteczka [12]. Jednak nawet gdyby się okazało, że rozwój raka był w tym badaniu następstwem szczotkowania języka, i przy założeniu, że te wyniki można by ekstrapolować na ludzi, kluczowym czynnikiem była tutaj ekspozycja na działanie kancerogenu [12]. Zatem czyszczenie języka mogłoby być ryzykowne tylko w połączeniu z codziennym paleniem, żuciem tytoniu, czy jedzeniem grillowanego kurczaka. Bez udziału kancerogenu same uszkodzenia języka nie przełożyły się u chomików na rozwój nowotworu [11].

Nie bez znaczenia jest też fakt, że w większości przypadków nowotwór u ludzi rozwija się z boku języka [13]. Dlatego też zależność między czyszczeniem języka i rozwojem raka w jamie ustnej człowieka nie została na razie potwierdzona [13]. W dalszym ciągu istnieje jednak możliwość, że przyczyną jest stymulacja mechaniczna [13]. Warto zatem zachować ostrożność.

W badaniu z 2007 r. [14] uczestnicy czyścili język przy zastosowaniu elektrycznej szczoteczki do zębów ze średnio twardym włosiem. W efekcie w komórkach mięśni języka wzrosła ekspresja c-fos [14], czyli białka, które może być związane z rozwojem nowotworu [9].

Do czyszczenia języka nie zaleca się stosować urządzeń elektrycznych [8]. Jednak pewne szkody mogą wyrządzić nawet szczoteczki manualne. Mogą wywoływać tzw. mikrokrwawienia [9]. W związku z tym język należy czyścić w sposób delikatny, z niewielkim naciskiem, tak aby nie powodować zbędnych urazów tkanek. Co więcej, czyszczenie powinno obejmować tylko górną powierzchnię języka, bez części bocznych.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy czyszczenie języka powoduje raka? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy czyszczenie języka powoduje raka? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

UWAGA: Chociaż badania obserwacyjne wskazują na przyczynowość odwrotną, 27.02.2023 r. opublikowano nowe dane z badań interwencyjnych na myszach i in vitro, z których wynika, że erytrytol rzeczywiście może być szkodliwy. W związku z powyższym na chwilę obecną spożycie słodzika jest niezalecane.

Producenci erytrytolu lubią zwracać uwagę na fakt, że ten niskokaloryczny słodzik jest naturalnym składnikiem żywności, np. melonów, czy brzoskwiń [1]. Pomijają jednak jeden dosyć istotny szczegół, a mianowicie jego ilość. Stężenie erytrytolu w owocach jest tak niskie, że przeciętna osoba spożywa go w ilości około 25 mg dziennie [2]. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja z erytrytolem stosowanym w roli substancji słodzącej. Produkcja na skalę przemysłową sprawiła, że nasze spożycie tego słodzika wzrosło co najmniej tysiąckrotnie. Co mówią najnowsze dane w zakresie wpływu erytrytolu na zdrowie?

Niespodziewanego odkrycia dokonali autorzy badania z 2014 r. [3]. Wykazano tutaj, że erytrytol, nieodżywczy alkohol cukrowy stosowany w roli substancji słodzącej oraz główny składnik słodzika sprzedawanego pod nazwą Truvia®, wykazuje działanie owadobójcze. Jak się okazuje, erytrytol zabija muszki owocówki [3]. Naukowcy zasugerowali więc, że może on znaleźć zastosowanie jako bezpieczny, zrównoważony sposób zwalczania szkodników [3]. Działanie erytrytolu polega na wywoływaniu u muszek „śmiertelnych wymiotów” [4]. Słodzik zabija też komary przenoszące żółtą gorączkę [5], termity [6] i mrówki [7]. Dlaczego więc erytrytolu nie stosuje się w rolnictwie do opryskiwania upraw? Bo zaszkodziłby też samym uprawom [8]. W dawkach potrzebnych do zwalczania insektów erytrytol niszczy też rośliny [8]. Może wobec tego warto byłoby go wykorzystać przynajmniej w roli herbicydu [8]? Najpierw rozwiążmy może kwestię bezpieczeństwa erytrytolu jako słodzika.

Od dawna wiadomo, że bakterie odpowiedzialne za powstawanie płytki nazębnej nie żywią się erytrytolem i nie potrafią go wykorzystać do produkcji kwasu [9]. Jest to istotne, ponieważ kwaśny odczyn płytki nazębnej stanowi przyczynę próchnicy. Za bezpieczne uznaje się jedzenie, po którego spożyciu pH na zębach utrzymuje się powyżej 5,7 [9]. Jak wykazano w badaniu z 2002 r. [9], przepłukanie zębów erytrytolem nie wywołuje żadnych niepokojących zmian. Wystarczy jednak erytrytol zastąpić cukrem, a pH w jamie ustnej natychmiast staje się niebezpiecznie niskie (wykres 1) [9].

Natomiast ksylitol, alkohol cukrowy podobny do erytrytolu, nie dość, że nie powoduje ubytków zębowych, to może wręcz hamować ich powstawanie [10]. Ubytki na zębach są odwracalne, o ile zostaną odpowiednio wcześnie wykryte [11]. Na początku uważano, że ksylitol przyczynia się do zmniejszenia ryzyka ubytków tylko pośrednio ‒ w wyniku żucia gumy, czy ssania cukierków na bazie ksylitolu. W efekcie tego dochodzi do zwiększenia wydzielania śliny, która chroni przed rozwojem próchnicy [11]. Pojawiła się też teoria, że może jest to po prostu kwestia zastąpienia cukru ksylitolem [11]. W końcu wybierając cukierki z ksylitolem, siłą rzeczy jemy mniej cukru, co samo w sobie może działać profilaktycznie [11]. A jak sprawdzić, czy ksylitol wpływa na ryzyko ubytków w sposób bezpośredni?

W badaniu z 2015 r. [12], na przykład, uczestników losowo przydzielono do jednej z dwóch grup. Pierwsza grupa nieświadomie stosowała pastę z ksylitolem, druga ‒ pastę bez ksylitolu. W porównaniu z grupą kontrolną uczestnicy w grupie z ksylitolem mieli niższe ryzyko rozwoju próchnicy [12]. Wygląda więc na to, że ksylitol rzeczywiście zapobiega ubytkom. A co z erytrytolem? Wszystkie badania pokazują wyraźnie, że działa równie skutecznie, co ksylitol [11]. Może nawet i bardziej. Przykładowo: w badaniu z 2016 r. [13] cukierki na bazie erytrytolu w ciągu sześciu miesięcy zmniejszyły ilość płytki nazębnej ponad dwa razy bardziej niż cukierki słodzone ksylitolem (wykres 2). Co więcej, efekty stosowania erytrytolu utrzymują się przez co najmniej trzy lata (wykres 3) [14]. No dobrze, ale czy to przekłada się na mniejszą liczbę ubytków? Wszystko na to wskazuje, ale przez długi czas nie mieliśmy w tym zakresie żadnego długoterminowego badania z udziałem ludzi [11]. Wszystko zmieniło się w 2014 r. [15].

Podwójnie zaślepione, randomizowane badanie kontrolowane z udziałem setek dzieci w wieku szkolnym [15]. Uczestników podzielono na trzy grupy i każdej przydzielono inny rodzaj cukierków do ssania: pierwszej ‒ z erytrytolem, drugiej ‒ z ksylitolem, trzeciej ‒ z sorbitolem (grupa kontrolna) [15]. Dzieci miały ssać po cztery cukierki, trzy razy dziennie [15]. Lepsze wyniki odnotowano w grupie z erytrytolem: znacznie mniejsza liczba zębów dotkniętych próchnicą, przypadków próchnicy szkliwa postępującej w kierunku próchnicy zębiny, jak również redukcja nasilenia stopnia zmian próchnicowych (wykres 4) [15].

Na korzyść erytrytolu działa też fakt, że jest to słodzik bezpieczny dla psów [16]. W przypadku ksylitolu dawka w wysokości raptem pół łyżeczki dla 15-kilogramowego psa stanowi zagrożenie dla życia [16]. Erytrytol natomiast jest przez psy dobrze tolerowany. Nie wywołuje on żadnych działań niepożądanych nawet w ilościach przekraczających jedną szklankę, co oznacza, że mógłby znaleźć zastosowanie, na przykład, jako składnik zabawek do gryzienia [16].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Profilaktyka ubytków zębowych (próchnicy) ‒ erytrytol vs. ksylitol first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Profilaktyka ubytków zębowych (próchnicy) ‒ erytrytol vs. ksylitol pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.