Zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet testosteron to hormon związany z popędem seksualnym [1]. W organizmie kobiety testosteron wytwarzany jest w ciągu całego życia, także w okresie postmenopauzalnym, ale z wiekiem jego produkcja zaczyna stopniowo słabnąć (Wykres 1) [2]. Przed 50. rokiem życia stężenie testosteronu we krwi kobiety spada o około 50% [3], co przynajmniej po części, może wyjaśniać charakterystyczny dla tego okresu spadek libido – niezależny od wpływu partnera, bo ustalony na podstawie danych w zakresie częstotliwości masturbacji [4].

Zastępcza terapia testosteronem – czy wspiera zdrowie kobiet?

U kobiet w wyniku zmian hormonalnych pojawia się szereg objawów, które sklasyfikowane zostały jako zespół „niedoboru androgenów u kobiet” [5]. Jedną z oferowanych opcji leczenia jest „zastępcza” terapia testosteronem [5]. Jednakże nie ma dowodów, które wskazywałyby na skuteczność tej metody w łagodzeniu symptomów typu obniżenie nastroju czy uderzenia gorąca [5]. Nie powiązano jej też z korzystnym wpływem na kości, układ sercowo-naczyniowy, czy zdrowie metaboliczne [5]. Zgodnie z wynikami badań naukowych u kobiet w okresie postmenopauzalnym zastosowanie terapii testosteronem może być uzasadnione wyłącznie w leczeniu zespołu obniżonego popędu seksualnego (HSDD, od ang. hypoactive sexual desire disorder) [6].

W 2019 r. opublikowano wyniki przeglądu systematycznego i metaanalizy 36 randomizowanych badań kontrolowanych z udziałem ponad 8000 kobiet w okresie postmenopauzalnym [7]. Terapię testosteronem powiązano tutaj ze znacznym zwiększeniem popędu seksualnego [7]. Wzrost częstotliwości „satysfakcjonujących wydarzeń seksualnych” (średnio o 0,85 miesięcznie w stosunku do grupy placebo) okazał się istotny statystycznie [7], ale jego istotność kliniczna była niewystarczająca, toteż badana metoda nie została zatwierdzona przez FDA [8]. Na pewno nie pomógł tutaj też brak jednoznacznych dowodów w zakresie skutków ubocznych terapii w perspektywie długoterminowej [8].

Sposób przyjmowania testosteronu u kobiet

Na rynku dostępnych jest obecnie ponad 30 preparatów z testosteronem, zatwierdzonych przez FDA do stosowania w zastępczej terapii hormonalnej wśród mężczyzn [3]. Dla kobiet nie ma ani jednego. Swoim pacjentkom lekarze mogą zaproponować jedynie leczenie przezskórnym preparatem dla mężczyzn, do nakładania w ilości nie większej niż ⅒ zalecanej dawki, z zastrzeżeniem konieczności systematycznego monitorowania stężenia testosteronu we krwi [9]. Przedawkowanie grozi bowiem wystąpieniem objawów wirylizacji, takich jak przerost łechtaczki czy zmiana głosu [10]. Testosteron może wywoływać działania niepożądane, nawet gdy stosowany jest w przedmenopauzalnych dawkach fizjologicznych [5]. U kobiet pojawiać może się także nadmierne owłosienie na brodzie, policzkach i nad górną wargą [5]. Preparaty do stosowania miejscowego mają tę przewagę, że w przeciwieństwie do testosteronu przyjmowanego doustnie, nie wywierają negatywnego wpływu na poziom cholesterolu [5]. Natomiast jeśli chodzi o ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, raka i zaburzeń poznawczych, nie mamy danych w zakresie bezpieczeństwa takiego leczenia w perspektywie długoterminowej [8].

Czy kobiety powinny przyjmować testosteron?

Szacuje się, że ponad 20% recept na preparaty z testosteronem – choć przeznaczone głównie dla mężczyzn – wystawianych jest kobietom. Co ważnie, nie obejmuje to środków stosowanych w indywidualnie dopasowanej hormonalnej terapii złożonej [11]. We wspólnym oświadczeniu międzynarodowych organizacji medycznych specjalizujących się w dziedzinie zdrowia hormonalnego czytamy, że ze względu na brak dowodów w zakresie skuteczności i bezpieczeństwa, złożona terapia testosteronem bioidentycznym nie może być zalecana kobietom zmagającym się z HSDD [6].

Z badań nie wynika również, by dobrą opcją terapeutyczną była suplementacja DHEA, związku, z którego w organizmie wytwarzany jest testosteron [6]. Opublikowana w 2014 r. metaanaliza 23 badań w tym zakresie nie wykazała, by u kobiet suplementacja miała wiązać się ze zwiększeniem libido, czy z poprawą funkcji seksualnych [12].

Jak podnieść poziom testosteronu u kobiet?

No to może jakieś alternatywy naturalne? Jak podnieść poziom testosteronu w organizmie bez konieczności przyjmowania hormonów? U młodych kobiet słuchanie muzyki w ciągu 30 minut może przekładać się na wzrost poziomu testosteronu o mniej więcej 20% [13]. Co ciekawe, u mężczyzn efekty są dokładnie odwrotne (Wykres 2) [13]. Po więcej informacji na temat zależności między testosteronem i muzyką odsyłamy do artykułu pt. „Lecznicze właściwości muzyki”.

Co obniża poziom testosteronu?

Z obniżeniem poziomu testosteronu, zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, powiązano wysokie spożycie mięty [14]. W literaturze naukowej opisano przypadki mężczyzn, u których wypijanie codziennie 1 litra naparu z mięty zaskutkowało obniżeniem libido [14]. Mięta wykazuje działanie antyandrogenowe, w związku z czym naukowcy postanowili sprawdzić, jak poradzi sobie z nadmiernym owłosieniem u kobiet [14]. Uczestniczki badania piły ziołowy napar w ilości 0,5 litra dziennie [14]. W efekcie w ciągu już 5 dni ich poziom wolnego testosteronu we krwi spadł o około 30% [14]. Ze względu na te właściwości mięta może być pomocna również w leczeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS) [15]. Schorzenie to przejawia się zbyt wysokim stężeniem testosteronu w organizmie, więc antyandrogenowe działanie mięty jest tutaj jak najbardziej wskazane. Z drugiej strony przeciwwskazaniem do picia miętowych naparów będą problemy z niskim libido.

Źródło: nutritionfacts.org

STRESZCZENIE:

Testosteron u kobiet po menopauzie to temat pełen kontrowersji i niedomówień. Mimo rosnącego zainteresowania terapią hormonalną, skuteczność i bezpieczeństwo takiego leczenia wciąż budzą wątpliwości. Niektóre codzienne nawyki mogą wpływać na poziom tego hormonu bardziej, niż się wydaje – zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Chcesz dowiedzieć się więcej na temat stosowania testosteronu u kobiet? Przeczytaj artykuł!

The post Testosteron dla kobiet po menopauzie. Czy to skuteczna terapia na niskie libido? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Testosteron dla kobiet po menopauzie. Czy to skuteczna terapia na niskie libido? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

W How Not to Age w kontekście profilaktyki i leczenia zaburzeń poznawczych dr Michael Greger omawia rolę leków i suplementów oraz diety i stylu życia. Dostępnych opcji terapeutycznych jest jednak więcej. Wśród metod niezwiązanych w żaden sposób z lekami, suplementami, czy stylem życia wymienić można, na przykład, stymulację poznawczą, opartą z reguły na aktywnościach grupowych i interakcjach społecznych [1].

Stymulacja poznawcza – przegląd badań

Nad skutecznością stymulacji poznawczej przeprowadzono już co najmniej 44 randomizowane badania kontrolowane, w których udział wzięło tysiące uczestników [1].

Skala ADAS-Cog jako miernik skuteczności stymulacji poznawczych

W badaniach klinicznych nad demencją do oceny sprawności poznawczej pacjentów wykorzystuje się najczęściej skalę ADAS-Cog (skrót od: Alzheimer’s Disease Assessment Scale – Cognitive) [2]. Poprawa istotna klinicznie definiowana jest jako redukcja o co najmniej 4 punkty w skali ADAS-Cog [3]. Niestety w większości interwencji, w których przetestowano stymulację poznawczą, średni spadek w punktacji wyniósł tylko około 2 punkty [4].

Czas trwania efektów stymulacji poznawczej

Można by argumentować, że każda poprawa jest lepsza niż żadna, ale postępy w testach kognitywnych nie przekładają się w tym przypadku na postępy w radzeniu sobie z czynnościami dnia codziennego [5]. Ograniczają się do skomputeryzowanych „łamigłówek”, a w innych dziedzinach są już niezauważalne. Nie mówiąc już o tym, że ta znikoma poprawa jest w dodatku tymczasowa [6]. W badaniach efekty utrzymywały się tylko w trakcie trwania interwencji – potem pacjenci wracali do punktu wyjścia [6].

Stymulacja poznawcza a rola więzi społecznych

Chociaż nic nie wskazuje na to, by stymulacja poznawcza miała wywierać znaczący wpływ na szeroko rozumianą jakość życia [7], jest to rodzaj terapii grupowej, a zgodnie z wynikami badań, terapie grupowe mają to do siebie, że wpływają korzystnie na samopoczucie psychiczne [8]. Jako ludzie jesteśmy istotami społecznymi, więc uczestnictwo w życiu społecznym jest istotne dla naszego zdrowia psychicznego, na wszystkich etapach życia. Nie udowodniono jednak, by miało wspierać leczenie, czy profilaktykę zaburzeń funkcji poznawczych [9]. Prawdą jest, że demencja wiąże się z izolacją społeczną, ale może to być przykład przyczynowości odwrotnej [10]. Innymi słowy, możliwe, że to demencja prowadzi do wycofania z życia społecznego, nie na odwrót [10].

Ćwiczenia umysłowe a stymulacja poznawcza

Innym potencjalnym przykładem przyczynowości odwrotnej jest związek między redukcją ryzyka rozwoju zaburzeń poznawczych i stymulacją umysłową. Teoria, że aby zachować sprawny umysł, trzeba go regularnie angażować bez wątpienia ma swoich zwolenników. Nawet w recenzowanych czasopismach naukowych natrafić można na publikacje sugerujące, że „rozwiązywanie krzyżówek cztery razy w tygodniu może obniżyć ryzyko rozwoju demencji o 47%” [11]. To prawda, częste rozwiązywanie krzyżówek wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju demencji w przyszłości [12], ale bardziej prawdopodobny wydaje się scenariusz, że to osłabiona sprawność poznawcza prowadzi do niechęci do rozwiązywania krzyżówek. W końcu mało który pacjent u progu diagnozy demencji będzie się bawił w umysłowe łamigłówki.

Rola muzykoterapii w łagodzeniu objawów chorób neurodegeneracyjnych

Następna na liście rozwiązań terapeutycznych stosowanych w leczeniu demencji jest muzykoterapia. Zgodnie z wynikami badań jest to metoda, która podobnie jak stymulacja poznawcza, poprawia samopoczucie, ale nie wpływa w istotnym stopniu na funkcje poznawcze. Nawet pacjenci w późnych stadiach demencji, którzy utracili już zdolność komunikacji werbalnej, mogą czerpać przyjemność ze słuchania muzyki [13]. Nie przekłada się to jednak na poprawę funkcjonowania mózgu. Przeprowadzono już ponad 40 interwencyjnych badań klinicznych nad zastosowaniem muzykoterapii u osób z demencją. Zestawiono je ze sobą łącznie w siedmiu metaanalizach [13], [14], [15], [16], [17], [18], [19], z których większość (bo aż pięć [14], [15], [16], [17], [18]) wskazuje na brak jakichkolwiek korzyści poznawczych. Było kilka badań, w których muzykoterapia rzeczywiście przyniosła efekty [13]. Nie były one jednak długotrwałe – znikały po upływie 1-3 miesięcy [13]. Ostateczny werdykt jest więc taki, że muzykoterapia nie poprawia sprawności poznawczej. Może za to pomagać pacjentom z demencją na inne sposoby – koić nerwy, poprawiać nastrój i sprzyjać interakcjom społecznym [20].

Wpływ krioterapii na funkcje poznawcze

Spośród wszystkich metod stosowanych w leczeniu zaburzeń poznawczych krioterapia (znana również jako kriostymulacja) bez wątpienia jest jedną z najbardziej „szalonych”. W badaniu z 2021 r. [21] wykazano, że u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami zdolności poznawczych krótkotrwała ekspozycja na ekstremalnie niskie temperatury przekłada się na przejściową poprawę ogólnej funkcjonalności poznawczej („przejściową”, bo 2 tygodnie po zakończeniu codziennych sesji krioterapeutycznych po efektach nie było już śladu) [21]. Jak wyglądała sama interwencja? Uczestnicy, ubrani w krótkie spodenki i t-shirty, przez 2 minuty przebywali w temperaturze -50°C [21]. A nie, chwila… To akurat grupa kontrolna, wystawiona na działanie temperatur „nie-kriogenicznych” [21]. Grupa eksperymentalna natomiast 2 minuty dziennie spędzała w temperaturach w przedziale od -110 do -135°C [21].

Źródło: nutritionfacts.org

STRESZCZENIE:

W leczeniu zaburzeń poznawczych, obok leków i suplementów, stosowane są również niekonwencjonalne terapie, takie jak stymulacja poznawcza. Mimo licznych badań, które wykazały ograniczone efekty tej metody, jej wpływ na poprawę sprawności poznawczej jest niewielki i tymczasowy. Stymulacja poznawcza nie przekłada się na lepsze radzenie sobie z codziennymi czynnościami, a efekty są widoczne tylko w trakcie terapii. Terapie grupowe, choć korzystne dla samopoczucia psychicznego, nie wspierają leczenia zaburzeń funkcji poznawczych. Podobnie inne alternatywne metody, jak muzykoterapia czy krioterapia, poprawiają nastrój pacjentów, ale nie mają długotrwałego wpływu na funkcje poznawcze. Po więcej informacji zajrzyj do naszego artykułu!

The post Zaburzenia poznawcze a niekonwencjonalne terapie – fakty naukowe i kontrowersje first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Zaburzenia poznawcze a niekonwencjonalne terapie – fakty naukowe i kontrowersje pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Muzykę zaczęliśmy tworzyć już 40 000 lat temu, w epoce paleolitu [1], a jako metodę leczenia stosujemy ją przynajmniej od czasów biblijnych. Pierwsze badanie w tym zakresie opublikowano w 1914 r. w Journal of the American Medical Association [2]. Gramofon na sali operacyjnej wykorzystany został tutaj jako narzędzie do „uspokajania pacjentów i odwracania ich uwagi od koszmaru”, jakiego doświadczali podczas operacji bez narkozy [2].

Od czasu wynalezienia narkozy muzyka wykorzystywana jest jako sposób na ukojenie nerwów pacjentów przed operacją [3]. Tradycyjnie w tym celu stosuje się leki uspokajające typu valium czy midazolam [3]. Mogą one jednak wywoływać wiele skutków ubocznych, na przykład zamiast uspokajać, poczucie zdenerwowania mogą dodatkowo jeszcze nasilać [3]. W 2009 r. przeprowadzono więc badanie, w którym sprawdzono, jak w łagodzeniu uczucia niepokoju, w porównaniu z lekami, sprawdzi się muzyka relaksacyjna [3]. Jak się okazało, efekty były lepsze niż przy zastosowaniu leków: bardziej znaczące zmniejszenie uczucia niepokoju, niższe tętno, niższe ciśnienie krwi [3]. Nigdy wcześniej nie zdarzyło się, by jakaś metoda leczenia stanów lękowych zadziałała równie dobrze, co benzodiazepiny, a tu proszę, efekty były wręcz lepsze [3]. A jeśli chodzi o skutki uboczne, przewaga muzyki nad lekami jest chyba oczywista: nie odnotowano żadnych działań niepożądanych [3]. Spokojna muzyka nie wywołuje nieprzyjemnych objawów pooperacyjnych, więc naukowcy zasugerowali, że stanowić może alternatywę dla leków [3].

Muzyka może łagodzić stany lękowe i objawy bólowe także wśród dzieci, np. przed drobnymi zabiegami medycznymi i dentystycznymi [4], przy pobieraniu krwi [5], szczepieniach [6], czy nawet punkcji lędźwiowej [7]. Natomiast na ból związany z obrzezaniem nic nie poradził nawet Mozart [8].

Tylko że o relaksującym działaniu muzyki przekonać się można i bez randomizowanego badania kontrolowanego; może coś mniej oczywistego? Weźmy na przykład badanie z 2003 r. [9], w którym osobom uczulonym na lateks substancję tę wstrzyknięto podskórnie. W efekcie na skórze pacjentów pojawiły się duże, czerwone, zaognione bąble [9]. Natomiast gdy ten sam eksperyment powtórzono, po tym jak badani przez 30 minut słuchali Mozarta reakcja alergiczna była dużo łagodniejsza [9]. Żeby było ciekawiej, Beethoven okazał się już bezskuteczny, podobnie zresztą jak Schubert, Haydn, czy Brahms [9]. Zatem wygląda na to, że łagodzenie skórnych reakcji alergicznych to domena muzyki Mozarta [9]. Brzmi obiecująco, tylko co jeśli jest to wynik osłabiania układu odpornościowego ogółem? Tego byśmy nie chcieli. Oprócz lateksu naukowcy wstrzyknęli więc badanym też substancję chemiczną, która wywołuje reakcje alergiczne u wszystkich, nie tylko u osób uczulonych [9]. W tym przypadku muzyka Mozarta nie zrobiła już żadnej różnicy, co oznacza, że jej działanie ogranicza się do hamowania reakcji patologicznych [9]. Jakby tego było mało, po zakończeniu eksperymentu badanym pobrano krew i ich leukocyty na szalce Petriego wystawiono na działanie lateksu [9]. Celem było zmierzenie ilości wytwarzanych w wyniku reakcji alergicznej przeciwciał [9]. Jak się okazało, leukocyty osoby, która słuchała Mozarta zareagowały łagodniej niż te same krwinki u osoby, która słuchała Beethovena [9].

Muzyka może wpływać nawet na nasz metabolizm [10]. Wszystko zaczęło się od badania z 2010 r. [11], w którym wykazano, że tempo metabolizmu w spoczynku (RMR) było mniejsze wśród wcześniaków, którym puszczano Mozarta. To by wyjaśniało, dlaczego niemowlęta, które słuchały muzyki szybciej osiągnęły zdrową masę ciała i mogły wcześniej opuścić szpital [11]. Szybsze przybieranie na wadze to plus w przypadku wcześniaków, gorzej z osobami dorosłymi. Czy to możliwe, żeby słuchanie muzyki spowalniało nasz metabolizm i przyczyniało się do wzrostu masy ciała? Nie, w badaniu z 2005 r. [12] wykazano, że u dorosłych muzyka takich efektów nie wywołuje. Z tym że zamiast Mozarta przetestowano tutaj muzykę Bacha [12], a Bach nie działa i wśród niemowlaków [13]. To by oznaczało, że metabolizm spowalnia tylko muzyka Mozarta, nie muzyka ogółem [13]. No dobrze, a czy w takim razie na nasz metabolizm wpływa jakoś muzyka, której słuchamy na co dzień? Jak pokazało badanie z 2014 r. [14], nie dość, że muzyka naszej przemiany materii nie spowalnia, to może ją wręcz przyspieszać. Nawet jeśli cały dzień przeleżeć mielibyśmy w łóżku, słuchając muzyki spalilibyśmy średnio 27,6 kcal więcej [14]. Jest to jednak równowartość zaledwie sześciu M&M-sów, więc lepiej by było, gdybyśmy w rytm tej muzyki zaczęli tańczyć albo zrobili jakiś trening. Przecież muzyka nie dość, że może zwiększać zapał do ćwiczeń, to jeszcze poprawiać może osiągi sportowe [15], i to całkowicie legalnie [16].

Możliwe jednak, że entuzjazmu nie podzielą tutaj kulturyści. Słuchanie muzyki przez 30 minut u młodych mężczyzn skutkuje spadkiem poziomu testosteronu o 14%, u młodych kobiet ‒ wzrostem poziomu testosteronu o 21% [17]. Muzyki ogółem, czy tylko niektórych gatunków? Pół godziny w ciszy nie wywołało żadnych efektów, poziom testosteronu był taki sam przed i po. Natomiast już 30 minut Mozarta, jazzu, popu, czy chorałów gregoriańskich obniżyło poziom testosteronu u mężczyzn, u kobiet ‒ podwyższyło [18]. A co się stało, gdy badani słuchali swojej ulubionej muzyki? To samo, u mężczyzn poziom testosteronu uległ obniżeniu, u kobiet ‒ podwyższeniu [18]. O co tutaj chodzi? U mężczyzn testosteron powiązano z wyższym libido, poczuciem dominacji, czy agresywnością [18]. U kobiet w porównaniu ze stosunkiem seksualnym, czy aktywnością fizyczną, większy wzrost w poziomie testosteronu wywołuje przytulanie [19]. Możliwe zatem, że pierwotną funkcją muzyki była kontrola naszych zachowań agresywnych i seksualnych [18]. Obniżony poziom testosteronu wśród mężczyzn miał na celu zapobieganie konfliktom, podwyższony poziom testosteronu u kobiet ‒ tłumienie zachowań seksualnych [18].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Lecznicze właściwości muzyki first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Lecznicze właściwości muzyki pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.