UWAGA: Chociaż badania obserwacyjne wskazują na przyczynowość odwrotną, 27.02.2023 r. opublikowano nowe dane z badań interwencyjnych na myszach i in vitro, z których wynika, że erytrytol rzeczywiście może być szkodliwy. W związku z powyższym na chwilę obecną spożycie słodzika jest niezalecane.

Producenci erytrytolu lubią zwracać uwagę na fakt, że ten niskokaloryczny słodzik jest naturalnym składnikiem żywności, np. melonów, czy brzoskwiń [1]. Pomijają jednak jeden dosyć istotny szczegół, a mianowicie jego ilość. Stężenie erytrytolu w owocach jest tak niskie, że przeciętna osoba spożywa go w ilości około 25 mg dziennie [2]. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja z erytrytolem stosowanym w roli substancji słodzącej. Produkcja na skalę przemysłową sprawiła, że nasze spożycie tego słodzika wzrosło co najmniej tysiąckrotnie. Co mówią najnowsze dane w zakresie wpływu erytrytolu na zdrowie?

Niespodziewanego odkrycia dokonali autorzy badania z 2014 r. [3]. Wykazano tutaj, że erytrytol, nieodżywczy alkohol cukrowy stosowany w roli substancji słodzącej oraz główny składnik słodzika sprzedawanego pod nazwą Truvia®, wykazuje działanie owadobójcze. Jak się okazuje, erytrytol zabija muszki owocówki [3]. Naukowcy zasugerowali więc, że może on znaleźć zastosowanie jako bezpieczny, zrównoważony sposób zwalczania szkodników [3]. Działanie erytrytolu polega na wywoływaniu u muszek „śmiertelnych wymiotów” [4]. Słodzik zabija też komary przenoszące żółtą gorączkę [5], termity [6] i mrówki [7]. Dlaczego więc erytrytolu nie stosuje się w rolnictwie do opryskiwania upraw? Bo zaszkodziłby też samym uprawom [8]. W dawkach potrzebnych do zwalczania insektów erytrytol niszczy też rośliny [8]. Może wobec tego warto byłoby go wykorzystać przynajmniej w roli herbicydu [8]? Najpierw rozwiążmy może kwestię bezpieczeństwa erytrytolu jako słodzika.

Od dawna wiadomo, że bakterie odpowiedzialne za powstawanie płytki nazębnej nie żywią się erytrytolem i nie potrafią go wykorzystać do produkcji kwasu [9]. Jest to istotne, ponieważ kwaśny odczyn płytki nazębnej stanowi przyczynę próchnicy. Za bezpieczne uznaje się jedzenie, po którego spożyciu pH na zębach utrzymuje się powyżej 5,7 [9]. Jak wykazano w badaniu z 2002 r. [9], przepłukanie zębów erytrytolem nie wywołuje żadnych niepokojących zmian. Wystarczy jednak erytrytol zastąpić cukrem, a pH w jamie ustnej natychmiast staje się niebezpiecznie niskie (wykres 1) [9].

Natomiast ksylitol, alkohol cukrowy podobny do erytrytolu, nie dość, że nie powoduje ubytków zębowych, to może wręcz hamować ich powstawanie [10]. Ubytki na zębach są odwracalne, o ile zostaną odpowiednio wcześnie wykryte [11]. Na początku uważano, że ksylitol przyczynia się do zmniejszenia ryzyka ubytków tylko pośrednio ‒ w wyniku żucia gumy, czy ssania cukierków na bazie ksylitolu. W efekcie tego dochodzi do zwiększenia wydzielania śliny, która chroni przed rozwojem próchnicy [11]. Pojawiła się też teoria, że może jest to po prostu kwestia zastąpienia cukru ksylitolem [11]. W końcu wybierając cukierki z ksylitolem, siłą rzeczy jemy mniej cukru, co samo w sobie może działać profilaktycznie [11]. A jak sprawdzić, czy ksylitol wpływa na ryzyko ubytków w sposób bezpośredni?

W badaniu z 2015 r. [12], na przykład, uczestników losowo przydzielono do jednej z dwóch grup. Pierwsza grupa nieświadomie stosowała pastę z ksylitolem, druga ‒ pastę bez ksylitolu. W porównaniu z grupą kontrolną uczestnicy w grupie z ksylitolem mieli niższe ryzyko rozwoju próchnicy [12]. Wygląda więc na to, że ksylitol rzeczywiście zapobiega ubytkom. A co z erytrytolem? Wszystkie badania pokazują wyraźnie, że działa równie skutecznie, co ksylitol [11]. Może nawet i bardziej. Przykładowo: w badaniu z 2016 r. [13] cukierki na bazie erytrytolu w ciągu sześciu miesięcy zmniejszyły ilość płytki nazębnej ponad dwa razy bardziej niż cukierki słodzone ksylitolem (wykres 2). Co więcej, efekty stosowania erytrytolu utrzymują się przez co najmniej trzy lata (wykres 3) [14]. No dobrze, ale czy to przekłada się na mniejszą liczbę ubytków? Wszystko na to wskazuje, ale przez długi czas nie mieliśmy w tym zakresie żadnego długoterminowego badania z udziałem ludzi [11]. Wszystko zmieniło się w 2014 r. [15].

Podwójnie zaślepione, randomizowane badanie kontrolowane z udziałem setek dzieci w wieku szkolnym [15]. Uczestników podzielono na trzy grupy i każdej przydzielono inny rodzaj cukierków do ssania: pierwszej ‒ z erytrytolem, drugiej ‒ z ksylitolem, trzeciej ‒ z sorbitolem (grupa kontrolna) [15]. Dzieci miały ssać po cztery cukierki, trzy razy dziennie [15]. Lepsze wyniki odnotowano w grupie z erytrytolem: znacznie mniejsza liczba zębów dotkniętych próchnicą, przypadków próchnicy szkliwa postępującej w kierunku próchnicy zębiny, jak również redukcja nasilenia stopnia zmian próchnicowych (wykres 4) [15].

Na korzyść erytrytolu działa też fakt, że jest to słodzik bezpieczny dla psów [16]. W przypadku ksylitolu dawka w wysokości raptem pół łyżeczki dla 15-kilogramowego psa stanowi zagrożenie dla życia [16]. Erytrytol natomiast jest przez psy dobrze tolerowany. Nie wywołuje on żadnych działań niepożądanych nawet w ilościach przekraczających jedną szklankę, co oznacza, że mógłby znaleźć zastosowanie, na przykład, jako składnik zabawek do gryzienia [16].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Profilaktyka ubytków zębowych (próchnicy) ‒ erytrytol vs. ksylitol first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Profilaktyka ubytków zębowych (próchnicy) ‒ erytrytol vs. ksylitol pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Jest to pierwszy z serii dwóch artykułów poświęconych allulozie. Czy jest to słodzik bezpieczny? Czy wywołuje jakieś skutki uboczne? A może jego spożycie niesie za sobą jakieś wyjątkowe korzyści zdrowotne? Zaraz się przekonamy. Zapraszamy do lektury.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Czy alluloza wywołuje jakieś skutki uboczne?
2. Czy alluloza jest zdrowa?

Wszystko zaczęło się od cukru i syropu glukozowo-fruktozowego [1]. Były to pierwsze substancje słodzące stosowane w przemyśle spożywczym ‒ tanie, skoncentrowane źródła pustych kalorii, które powiązano z rozwojem chorób takich jak otyłość, cukrzyca typu 2., próchnica, czy zespół metaboliczny [1]. Potem pojawiły się słodziki drugiej generacji, sztuczne substancje słodzące, typu neotam, sukraloza, czy sacharyna ‒ praktycznie bezkaloryczne, ale ich skutki uboczne wzbudzają pewne obawy [1]. Wykazano, na przykład, że, zmieniając skład mikrobiomu jelitowego, sztuczne słodziki wywołują nietolerancję glukozy [2] i tym samym, wbrew temu co mogłoby się wydawać, przyczyniają się do rozwoju zaburzeń metabolicznych [3]. Nie mówiąc już o tym, że mają dosyć specyficzny posmak [1]. Potem przyszedł czas na słodziki trzeciej generacji: alkohole cukrowe, takie jak sorbitol, ksylitol, czy erytrytol [1]. Są to substancje niskokaloryczne, ale problematyczne ze względu na działanie przeczyszczające [1]. I tak oto docieramy do ostatniej kategorii substancji słodzących, tzw. „cukrów rzadkich” ‒ słodzików naturalnych, nisko- lub bezkalorycznych, o smaku zbliżonym do cukru [1]. Do tej właśnie grupy należy alluloza [1].

Dla tych, co o allulozie słyszą po raz pierwszy, wcześniej ta sama substancja znana była pod nazwą psikoza [4].

Nazwa „psikoza” pochodzi od antybiotyku, z którego ta substancja została wyizolowana [1]. Nie da się ukryć, że dla słodzika jest to pochodzenie dosyć nietypowe. W przeglądzie opublikowanym w 2020 r. czasopiśmie Frontiers of Bioengineering and Biotechnology kładzie się nacisk na fakt, że alluloza jest cukrem naturalnym, nie sztucznym [5]. Jak na ironię, na poparcie tej tezy przytacza się tutaj artykuł, według którego alluloza powstaje z funkcjonalizowanych nanokoralików polihydroksyalkanianów, z zastosowaniem enzymu o nazwie D-tagatoza-3-epimeraza, produkowanym przez bakterie rekombinowane i wolne od endotoksyn [6].

Teoretycznie alluloza rzeczywiście jest cukrem naturalnym, jednym z tzw. cukrów rzadkich, które Międzynarodowe Stowarzyszenie Cukrów Rzadkich (ang. International Society of Rare Sugars) definiuje jako cukry w naturze występujące w ograniczonych ilościach [7]. Jednak dzięki poczynionym w ostatnim czasie postępom technologicznym, w tym w zakresie inżynierii enzymatycznej, przy zastosowaniu mikroorganizmów modyfikowanych genetycznie, cukry rzadkie, w tym alluloza, mogą być teraz produkowane na skalę przemysłową [7]. Ze względu na fakt, że w małych ilościach alluloza od zawsze występowała w niektórych produktach spożywczych, m.in. w syropie klonowym, ketchupie, figach suszonych, czy rodzynkach, FDA nadało jej status substancji ogólnie uważanej za bezpieczną [1]. Z tym że jej zawartość w tych produktach była naprawdę znikoma, rzędu kilkudziesięciu miligramów, czy jednej sześćdziesiątej czwartej łyżeczki [8].

Alluloza powstaje w wyniku podgrzewania fruktozy [9]. Dlatego właśnie bohater opisu przypadku z 1983 r. dostawał wysypki po spożyciu, z pozoru ze sobą niepowiązanych, produktów typu hamburgery, spaghetti, czy słodycze [9]. Jak się okazało, mężczyzna miał alergię na allulozę, która jest produktem ubocznym procesu produkcji syropu glukozowo-fruktozowego, słodzika powszechnie stosowanego w przemyśle spożywczym [9]. Mało przekonująca jest wobec tego teoria, że alluloza jest na pewno bezpieczna, bo występuje naturalnie w jedzeniu. Pewności co do jej bezpieczeństwa dostarczyć nam mogą wyłącznie badania naukowe [10].

W przeciwieństwie do zwykłego cukru alluloza nie szkodzi naszym zębom; nie jest metabolizowana przez bakterie w jamie ustnej, które, wytwarzając kwasy, prowadzą do nagromadzenia kamienia nazębnego i rozwoju próchnicy [11]. Nie podnosi też poziomu cukru we krwi, nawet u cukrzyków [5]. Opisywana jest jako słodzik bezkaloryczny, ale, formalnie rzecz biorąc, zawiera jakieś 1,5 kcal w jednej łyżeczce, mniej więcej tyle samo co erytrytol [12]. Również podobnie jak erytrytol pod względem słodkości zwykłemu cukrowi dorównuje w mniej więcej 70% [5]. Za to pod względem smaku, konsystencji i wszechstronności zastosowania jest praktycznie nie do odróżnienia [5]. A czy alluloza wykazuje jakieś działanie toksyczne?

Alluloza uważana jest za cukier stosunkowo nietoksyczny [8]. Co to tak właściwie oznacza? Jako punkt odniesienia niech posłuży nam tutaj przykład ksylitolu; jak wiadomo jest to słodzik bardzo niebezpieczny dla psów [13]. W przypadku ok. 15-kilogramowego psa zagrażająca życiu może być dawka w wysokości raptem ½ łyżeczki [14]. Za to alluloza już tak silnego działania trującego nie wykazuje; ½ łyżeczki nie wywołuje jeszcze żadnych problemów, ryzyko niepożądanych skutków ubocznych pojawia się dopiero przy dawce w wysokości ponad ½ szklanki [13]. W tym badaniu przetestowano jednak tylko działanie pojedynczej dawki [13]. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo allulozy w perspektywie długoterminowej, w trwającym kilka miesięcy badaniu z 2017 r. [15] dawkę mniej więcej 1,5 łyżeczki przetestowano na zdrowych psach o wadze ok. 15 kg i nie odnotowano żadnych negatywnych skutków ubocznych. Wręcz przeciwnie, wśród badanych zwierząt zaobserwowano spadek poziomu cholesterolu, w związku z czym naukowcy zasugerowali, że może warto byłoby przeprowadzić w tym zakresie jakieś badania kliniczne [15]. Kto wie, może otyłym psom weterynarze powinni zacząć przepisywać właśnie allulozę [15]?

No dobrze, a co z badaniami z udziałem ludzi? W badaniu z 2010 r. uczestnikom stopniowo podwyższano dawkę allulozy, w celu ustalenia maksymalnej dawki jednorazowej [16]. Ostre objawy ze strony przewodu pokarmowego odnotowano dopiero przy dawce 0,4 g/kg masy ciała, czyli średnio przy 7 łyżeczkach [16]. Spożycie 9 łyżeczek allulozy zaskutkowało już wśród uczestników ostrą biegunką [16]. Mogłoby się wydawać, że są to rozważania czysto teoretyczne; w końcu kto byłby w stanie zjeść na raz taką ilość cukru? Otóż już jedna puszka Coca-Coli cukru zawiera 10 łyżeczek, a butelka Mountain Dew ‒ dwa razy tyle [17]. Wiemy już zatem, że alluloza bez wątpienia nie może być stosowana jako jedyna substancja słodząca w produkcji napojów.

Jeśli chodzi o maksymalny limit dobowy, podzielony na mniejsze dawki spożywane w ciągu dnia, silne mdłości, bóle brzucha, bóle głowy i biegunkę odnotowano wśród uczestników przy mnie więcej 17 łyżeczkach allulozy, z niewielkimi różnicami, w zależności od masy ciała [16]. Wygląda więc na to, że jednorazowa dawka allulozy nie powinna przekraczać 7 łyżeczek, a w ciągu doby lepiej nie przekraczać 15 łyżeczek [16]. Problem polega na tym, że przeciętny Amerykanin spożywa jakieś 17 łyżeczek cukru dziennie [18]. Nie zanosi się zatem, by przemysł spożywczy mógł się całkiem przerzucić na allulozę.

Maksymalną dawkę jednorazową alluloza ma zbliżoną do ksylitolu [19]. Dla porównania, erytrytolu przeciętny wagowo mężczyzna jednorazowo zjeść może ok. 14 łyżeczek, a kobieta ‒ ok. 15 łyżeczek [19]. Wciąż za mało, by posłodzić butelkę Coca-Coli, ale zawsze trochę większe pole manewru ‒ erytrytolem bez obaw można przynajmniej posłodzić herbatę, czy posypać grejpfruta.

Jednak w przeciwieństwie do erytrytolu alluloza, rzekomo, ma nie tylko nie szkodzić, ale wręcz pomagać [7]. Mówi się, że tym co wyróżnia słodziki czwartej generacji na tle innych substancji słodzących jest jakieś dobroczynne działanie dodatkowe [1]. Czy to prawda? Przekonamy się w następnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Czy alluloza wywołuje jakieś skutki uboczne? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Czy alluloza wywołuje jakieś skutki uboczne? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.