Wstęp: Komary są nie tylko uciążliwe, ale i potencjalnie groźne dla naszego zdrowia. Mogą bowiem przenosić choroby typu gorączka Zika, czy denga. Od dziesięcioleci najpowszechniej stosowanym repelentem (środkiem odstraszającym m.in. komary) jest DEET. Co na temat jego bezpieczeństwa i skuteczności mówią nam badania naukowe? Czy istnieją jakieś lepsze, alternatywne rozwiązania naturalne? Wszystkiego dowiemy się w tej serii dwóch artykułów.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Ochrona przed komarami – czy DEET rzeczywiście jest najlepszy?
2. Ochrona przed komarami ‒ naturalne alternatywy dla DEET

DEET uważany jest za najskuteczniejszy środek przeciw komarom [1]. Według autorów artykułu opublikowanego w 2002 r. w Journal of Family Practice nie ulega wątpliwości, że powinien być to jedyny repelent zalecany przez lekarzy. Inne produkty tego typu nie mogą się z nim nawet równać [1]. Ze względu na tak spektakularną skuteczność trudno wyobrazić sobie jakąkolwiek lepszą alternatywę [1]. Z drugiej strony zdarza się, że po zastosowaniu DEET dochodzi do ostrej reakcji alergicznej. Jednakże zdarzają się one niezwykle rzadko [2]. Nie mówiąc już o tym, że preparat roztapia plastik, więc należy przed nim chronić elementy typu oprawki okularów, czy niektóre części telefonów komórkowych [2]. Poza tym wielu konsumentom DEET nie odpowiada ze względu na zapach i uczucie, jakie pozostawia na skórze [2]. No to może ikarydyna? Ogólnie rzecz biorąc, z badań wynika, że w tej samej dawce DEET i ikarydyna wykazują działanie bardzo zbliżone [3]. Niektóre dowody wskazują nawet, że w przypadku ikarydyny ochrona może być trwalsza, a to wszystko bez podrażnień skóry, nieprzyjemnego zapachu i stopionych okularów [3].

Nic dziwnego, że ikarydyna zajęła pierwsze miejsce w rankingu najlepszych środków odstraszających owady, opublikowanym w 2016 r. przez magazyn Consumer Reports [4]. Dużo zależy jednak od stężenia. W stężeniu 20% ikarydyna uplasowała się na samym szczycie listy najlepszych preparatów przeciw komarom, ale już produkt, w którym repelentu było tylko 5%, okazał się jednym z najgorszych w całym rankingu [4]. A jak w przypadku ikarydyny wygląda kwestia toksyczności? Działania niepożądane, jeśli w ogóle jakieś występują, obejmują głównie podrażnienie/zaczerwienienie oczu, wymioty i podrażnienie jamy ustnej [5]. Preparatu nie wolno oczywiście zjadać ani pryskać nim sobie w oczy. Przypadkowe połknięcie nie stanowi jednak powodu do paniki. Działanie toksyczne ikarydyny jest w takich sytuacjach względnie znikome [5].

A jak z ochroną przed komarami radzą sobie gadżety elektroniczne? Jak do tej pory przeprowadzono w tym zakresie 10 badań i w żadnym nie wykazano, by tego typu urządzenia zmniejszały w jakimkolwiek stopniu liczbę komarów, które siadają na naszej skórze [6]. Ich bezskuteczność potwierdzają też eksperymenty terenowe. Jeśli chodzi o zapobieganie ukąszeniom, gadżety elektroniczne nie dają żadnych efektów [6].

Ikarydyna jest w pewien sposób związana z piperyną, związkiem zawartym w czarnym pieprzu. Nie zmienia to jednak faktu, że podobnie jak DEET, jest to syntetyczna substancja chemiczna. Mamy może w zanadrzu jakieś repelenty naturalne? Fakt, że coś jest naturalne, nie musi oczywiście oznaczać, że jest bezpieczne [7]. Strychnina, na przykład, jest silnie toksycznym, choć całkowicie naturalnym związkiem występującym w nasionach drzewa o nazwie kulczyba wronie oko [8]. Jeszcze bardziej śmiercionośna (100 tys. razy bardziej) jest rycyna, związek zawarty w nasionach rącznika pospolitego [8]. Mało tego, jeśli spojrzeć na 10 najbardziej niebezpiecznych trucizn, okazuje się, że każda z nich jest substancją całkowicie naturalną [9].

Sprawdzić jednak nie zaszkodzi. W badaniu z 2020 r. pod względem skuteczności w odstraszaniu komarów około 20 różnych olejków eterycznych porównano z placebo (kontrola) i z DEET [10]. Jak się okazało, trwałe efekty przyniosło tylko 5 olejków [10]. Te z mięty pieprzowej i z trawy cytrynowej zapewniły ochronę na 30 minut [10]. Olejki z mięty zielonej i z czosnku działały, ale tylko przez chwilę [10]. Najlepiej wypadł olejek cynamonowy, który odstraszał komary przez 1,5 godziny [10]. Pozostałe olejki eteryczne w żaden znaczący sposób nie ograniczyły przywabiania komarów ani chwilowo, ani bardziej długotrwale [10]. Dotyczy to, między innymi, olejku cytronelowego [10].

A przecież przed wynalezieniem DEET najczęściej stosowanym repelentem był właśnie olejek cytronelowy [11]. Po dziś dzień wchodzi on zresztą w skład wielu preparatów odstraszających, mimo że jego skuteczność pozostawia wiele do życzenia [11]. W niskich stężeniach zapewnia ochronę tylko na kilka minut, a w stężeniach wysokich może podrażniać skórę [12]. Podczas gdy DEET zapewnia całkowitą ochronę na sześć godzin, w przypadku olejku cytronelowego czas ten wynosi tylko 10,5 minuty [13]. W związku z powyższym olejek ten może być stosowany przy krótkotrwałej ekspozycji na komary niegroźne [12]. Nie jest jednak zalecany do ochrony przed komarami, które mogą przenosić poważne choroby [12]. Cytując artykuł z 2015 r. [12], olejki eteryczne są bezskuteczne, a ich stosowanie nie powinno być zalecane. Z tym że wtedy nikt nie wiedział jeszcze o olejku z eukaliptusa cytrynowego ‒ jedynym roślinnym repelencie zalecanym przez Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC). Należy przy tym pamiętać, że nie może być on stosowany przez kobiety w ciąży i dzieci poniżej 3. roku życia [12].

Olejek z eukaliptusa cytrynowego odstrasza komary i kleszcze przez co najmniej 7 godzin, za co magazyn Consumer Reports mianował go jednym z trzech najlepszych środków ochrony przeciw owadom [14]. Wszystkie inne przetestowane produkty pochodzenia roślinnego okazały się bezskuteczne, lecz olejek z eukaliptusa cytrynowego był tutaj jedynym wyjątkiem [14]. Wykazano, że w stężeniu 40%, w przypadku agresywnych gatunków komarów, zapobiega on ukąszeniom przez 4-7 godzin od aplikacji, a mniej agresywne gatunki odstrasza przez ponad 12 godzin [11]. Ochronę zapewnia więc na dłużej niż repelenty z DEET w stężeniu co najmniej 10% [11].

Źródło: nutritionfacts.org

The post Ochrona przed komarami ‒ naturalne alternatywy dla DEET first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Ochrona przed komarami ‒ naturalne alternatywy dla DEET pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.

Wstęp: Komary są nie tylko uciążliwe, ale i potencjalnie groźne dla naszego zdrowia. Mogą bowiem przenosić choroby typu gorączka Zika, czy denga. Od dziesięcioleci najpowszechniej stosowanym repelentem (środkiem odstraszającym m.in. komary) jest DEET. Co na temat jego bezpieczeństwa i skuteczności mówią nam badania naukowe? Czy istnieją jakieś lepsze, alternatywne rozwiązania naturalne? Wszystkiego dowiemy się w tej serii dwóch artykułów.

Wszystkie artykuły z tej serii:

1. Ochrona przed komarami – czy DEET rzeczywiście jest najlepszy?
2. Ochrona przed komarami ‒ naturalne alternatywy dla DEET

Wbrew pozorom najgroźniejszym zwierzęciem na świecie nie jest wcale żarłacz biały czy kobra królewska. Nie są nimi też lwy, tygrysy i niedźwiedzie. W wyniku ataku rekina w skali roku ginie ok. 10 osób. Jakie gatunki są w takim razie najbardziej niebezpieczne? Drugie miejsce w tym haniebnym rankingu zajmujemy my, ludzie. Najgorsze są natomiast komary.

W skali światowej zagrożone zakażeniem dengą w wyniku ugryzienia komara są dosłownie miliardy osób, a setki tysięcy umierają co roku na przenoszoną przez komary malarię [1]. Nowe choroby typu Zika niezmiennie stanowią zagrożenie dla światowego zdrowia publicznego [2]. Problem jest na tyle poważny, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca kobietom zamieszkującym obszary występowania wirusa Zika odłożenie planowanej ciąży do momentu, aż na temat choroby dostępnych będzie więcej informacji [3]. A co ze środkami odstraszającymi komary? Który będzie najlepszy?

Obecnie mamy dostępne produkty na bazie permetryny, substancji pozyskiwanej z kwiatów chryzantemy, którą spryskuje się ubrania [4]. A czy mamy coś, co można stosować bezpośrednio na skórę? W tej grupie zdecydowanie wiedzie prym DEET [5]. Środek ten uważany jest za złoty standard ochrony w sytuacjach, gdy bezwzględnie konieczne jest uniknięcie ukąszenia [5]. Powstał w latach 40. XX w., pierwotnie na użytek amerykańskiego wojska [6]. Od dawna to właśnie DEET uważany jest za pierwszą linię obrony przed komarami [4]. Jeśli chodzi o skuteczność, ok. 20-50% repelentów na bazie DEET zapewnia ochronę przed ukąszeniem nawet na kilka godzin [4]. Z tym że mowa tu konkretnie o preparatach przeznaczonych do wcierania w skórę [4].

Bransoletki z DEET są bezskuteczne. Komary odstraszane są tylko z miejsca fizycznie przykrytego przez bransoletkę. Taką ochronę zapewniłaby też zwykła bransoletka ze środkiem przeciwkomarowym, więc dodatek repelentu nie robi tak naprawdę żadnej różnicy [4]. W przypadku bransoletek z DEET albo z olejkiem cytronelowym bardziej rozległe działanie utrzymuje się tylko przez 12-18 sekund [5]. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, DEET uznaje się za bezpieczny nawet dla kobiet w II i III trymestrze ciąży i dla dzieci powyżej drugiego miesiąca życia [4]. Należy zaznaczyć, że DEET może powodować uszkodzenia plastiku i materiałów syntetycznych [4]. W związku z powyższym należy zachować ostrożność przy stosowaniu preparatu w pobliżu plastikowych zegarków, okularów i tkanin syntetycznych [4]. Nylon jest na jego działanie odporny. Uszkodzeniom ulegają natomiast lycra, wiskoza, acetat i barwiona skóra, jak również plastik (np. oprawki okularów) i winyl (np. siedzenia w niektórych samochodach) [6].

DEET jest wchłaniany przez skórę do krwiobiegu, ale po kilku godzinach w organizmie nie ma już po nim nawet śladu [7]. Czy wywołuje jakieś niepożądane skutki uboczne? Panuje powszechne przekonanie, że DEET może być szkodliwy [8]. Prawdopodobnie jednak są to obawy przesadzone [8]. Preparat został dopuszczony do użytku 40 lat temu i od tego czasu był stosowany przez ludzi miliardy razy [5]. Profil bezpieczeństwa DEET jest naprawdę imponujący. Od 1960 r. w literaturze medycznej odnotowano niecałe 50 przypadków poważnej toksyczności, z czego większość udało się wyleczyć [5]. Udokumentowane zdarzenia niepożądane czy zgony były z reguły wynikiem nadużywania lub nieprawidłowego stosowania preparatu [6], np. wypicia DEET w ramach próby samobójczej [9].

Jak wygląda prawidłowe stosowanie preparatu? Wystarczy postępować zgodnie z instrukcjami na opakowaniu [10]. DEET nie wolno nanosić na uszkodzoną bądź podrażnioną skórę [10]. Omijać należy okolice oczu i ust, a w pobliżu uszu nanosić tylko niewielkie ilości [10] (żeby uniknąć przypadkowego przedostania się preparatu do oczu lub jamy ustnej [11]). Preparatu nie można rozpylać bezpośrednio na twarz. Najpierw należy rozetrzeć go w dłoniach i dopiero potem wklepać w skórę twarzy, omijając oczywiście okolice oczu i ust [12]. W przypadku dzieci, ze względu na ryzyko połknięcia, powinny one stosować DEET pod nadzorem dorosłych [10]. Preparat należy nanosić tylko na odsłoniętą skórę albo na ubrania ‒ nigdy pod [10]. Po powrocie z dworu skórę należy umyć wodą z mydłem, a spryskane ubrania uprać [10]. Jeśli po zastosowaniu DEET wystąpi reakcja alergiczna, należy zaprzestać stosowania, zmyć preparat ze skóry i skontaktować się z lokalnym ośrodkiem informacji toksykologicznej, a w przypadku wizyty u lekarza ‒ wziąć ze sobą opakowanie [10].

No dobrze, to jaki preparat odstrasza komary najskuteczniej [13]? Zgodnie z wynikami testów porównawczych DEET jest zdecydowanie bezkonkurencyjny [13]. Z tym że mowa tu o badaniu sprzed około 20 lat [13]. Może od tego czasu na rynku pojawiło się coś nowego, co dla odmiany nie stapiałoby okularów? Przekonamy się o tym w następnym artykule.

Źródło: nutritionfacts.org

The post Ochrona przed komarami – czy DEET rzeczywiście jest najlepszy? first appeared on Akademia Siła Roślin.

Artykuł Ochrona przed komarami – czy DEET rzeczywiście jest najlepszy? pochodzi z serwisu Akademia Siła Roślin.